Türkiye'nin Coğrafi Konumu — Test 4

Doğru cevap: B — Ülkenin Kuzey Yarım Küre'de yer almasının

Türkiye dönencelerin kuzeyinde olduğu için Güneş öğle vakti daima güney yönde görülür; bu nedenle güney cepheler daha uzun süre ve daha büyük açıyla ışın alır. A yanlıştır, çünkü doğu boylamlarında olmak yalnızca yerel saati belirler. D ise nem ve sıcaklık koşullarını etkiler, güneşlenme yönünü değil.

Doğru cevap: D — 21 Haziran

21 Haziran'da Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve Kuzey Yarım Küre'de gündüz süresi yılın en uzun değerine ulaşır. C yanlıştır, çünkü 21 Aralık Kuzey Yarım Küre'de en kısa gündüzün yaşandığı tarihtir. A ve B'de ise gece-gündüz süreleri birbirine eşittir.

Doğru cevap: A — İki merkez arasındaki enlem farkı

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz uzar; Sinop, Hatay'a göre yaklaşık 5 derece kuzeyde olduğu için gündüzü daha uzundur. B ve C yanlıştır, çünkü boylam gündüz süresini değil yerel saati etkiler. E de geçersizdir; ulusal saat gündüzün başlangıç saatini değiştirir, süresini değil.

Doğru cevap: E — Kuzeyde gölge boylarının daha uzun olması

Gölge boyunun kuzeye gidildikçe uzaması, Güneş ışınlarının geliş açısının küçülmesinden yani enlemden kaynaklanır. A, B, C ve D ise doğrudan 26°-45° doğu boylamları arasında yer almanın, yani boylam farkının sonuçlarıdır.

Doğru cevap: C — 07.46

Türkiye'nin boylam farkı 45° - 26° = 19°, zaman farkı ise 19 × 4 = 76 dakika yani 1 saat 16 dakikadır. Doğuda saat ileri olduğundan 06.30 + 1.16 = 07.46 bulunur. D seçeneği, farkın doğudan çıkarılması gibi ters bir işlemin sonucudur.

Doğru cevap: B — Iğdır çevresindeki en doğu uç nokta

Dünya batıdan doğuya döndüğünden Güneş önce en doğudaki meridyeni aydınlatır; Türkiye'nin yaklaşık 45° doğu boylamındaki en doğu ucu bu nedenle günü ilk karşılar. C ve D yanlıştır, çünkü kuzey ve güney uç noktalar enlemle ilgilidir ve doğuş sırasını belirlemez.

Doğru cevap: C — En uzun gündüz en güneydeki merkezde yaşanır.

21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gündüz kısalır; dolayısıyla Türkiye'nin en güneyindeki merkez o gün en uzun gündüzü yaşar. D ve E yanlıştır, çünkü doğu-batı yönündeki değişim gündüzün süresini değil yalnızca başlangıç saatini etkiler.

Doğru cevap: E — 11.18

Önce uçuş süresi eklenir: 09.00 + 1.30 = 10.30, bu A kentinin yerel saatidir. Boylam farkı 12° olduğundan zaman farkı 12 × 4 = 48 dakikadır ve B doğuda olduğu için eklenir: 10.30 + 0.48 = 11.18. A seçeneği boylam farkının hiç hesaba katılmadığı eksik çözümdür.

Doğru cevap: D — 35°

40 dakikalık zaman farkı, 1° boylam = 4 dakika olduğundan 40 ÷ 4 = 10 derecelik boylam farkına karşılık gelir. Yerel saati geri olan merkez batıda bulunduğu için, Türkiye'nin en doğu ucu olan 45° doğu boylamından 10° batıya gidilir: 45° − 10° = 35° doğu boylamı bulunur. E seçeneği (41°), 40 dakikalık farkı 4° boylama karşılık geliyormuş gibi hesaplayıp 45° − 4° = 41° bulan, yani 1° boylam farkının 4 dakikaya karşılık geldiği kuralını ters uygulayan öğrencinin düşeceği tuzaktır.

Doğru cevap: A — Yerel saat farklarının oluşması

Boylam, bir yerin Başlangıç Meridyeni'ne göre doğu-batı konumunu gösterir ve tek başına yerel saati belirler. B, C, D ve E'nin tamamı enleme bağlı sonuçlardır; ışınların geliş açısı ve gündüz süresi boylamla değişmez.

Doğru cevap: B — Dik ışın alan yerin güneye doğru kayması

Eksen eğikliği ve yıllık hareket nedeniyle Güneş ışınlarının dik geldiği yer 21 Haziran'dan sonra Yengeç Dönencesi'nden Oğlak Dönencesi'ne doğru kayar; bu da Kuzey Yarım Küre'de gündüzün kısalmasına yol açar. E seçeneği bilgi olarak da yanlıştır; Türkiye dönenceler arasında değil, Yengeç Dönencesi'nin kuzeyindedir.

Doğru cevap: E — Antalya (yaklaşık 36°53' kuzey)

21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de gündüz süresi kuzeye gidildikçe uzar, güneye gidildikçe kısalır; verilenler içinde en düşük enlemli merkez Antalya olduğu için gündüzü en kısadır. A yanlıştır, çünkü en kuzeydeki Sinop o tarihte en uzun gündüzü yaşar. Merkezlerin boylamları bu sıralamayı etkilemez.

Doğru cevap: A — Bütün illerde saatlerin aynı değeri göstermesi

Ulusal saat, tüm ülkede tek bir meridyenin yerel saatinin kullanılmasıdır; sonucu bütün illerde saatlerin aynı değeri göstermesidir. D yanlıştır, çünkü yerel saatler doğa olayı olarak var olmaya devam eder, yalnızca günlük yaşamda kullanılmaz. B ve C ise saat uygulamasıyla değişmeyen, enlem ve boylama bağlı gerçeklerdir.

Doğru cevap: C — 9 saat 40 dakika

Bir gün 24 saat olduğundan gece süresi 24.00 - 14.20 = 9 saat 40 dakikadır. Gündüzün geceden uzun olması, bu ölçümün 21 Mart ile 23 Eylül arasındaki dönemde yapıldığını da gösterir. E seçeneği yalnızca ekinoks tarihlerinde geçerli olacağı için burada uygun değildir.

Doğru cevap: D — Eksen eğikliği ve yıllık hareketle

Gece-gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi, eksen eğikliğiyle birlikte Dünya'nın Güneş çevresindeki yıllık hareketinden kaynaklanır; eksen eğik olmasaydı süreler yıl boyunca eşit kalırdı. A yanlıştır, çünkü günlük hareket gece-gündüzün oluşmasını sağlar ama sürelerinin yıl içinde değişmesini açıklamaz.