Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 242 soru kitap sırasına göre 17 teste bölünmüştür; bu sayfa 15. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
5 kolay7 orta3 zor
Aşağıdakilerden hangisi toprak oluşumunu etkileyen faktörlerden biri değildir?
Doğru cevap: C — Yerel saat farkları
Toprak oluşumunda iklim, ana kaya, bitki örtüsü, yer şekilleri, canlılar ve zaman etkilidir. Yerel saat farkı boylam farkından doğan bir zaman ölçüsüdür ve ayrışma ile toprak gelişimi üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.
Zonal topraklar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Bulundukları yerde iklim ve bitki örtüsünün etkisiyle oluşurlar.
Zonal topraklar, ana kayanın bulunduğu yerde uzun süre ayrışmasıyla oluşan ve iklim ile bitki örtüsünün damgasını taşıyan topraklardır; bu nedenle horizonları belirgindir. Taşınarak biriken topraklar azonal, taban suyu ve ana kayanın belirleyici olduğu topraklar ise intrazonal gruba girer.
Kalkerli araziler üzerinde, demir oksit nedeniyle kırmızı renk almış ve Akdeniz ikliminin görüldüğü alanlarda yaygın olan toprak hangisidir?
Doğru cevap: E — Terra rossa
Terra rossa, kalkerin çözünmesinden geriye kalan demirli artıkların kızıl renk verdiği tipik Akdeniz toprağıdır ve zeytin ile turunçgil tarımının yapıldığı alanlarda görülür. Çernozyom yarı nemli karasal çayır alanlarının, podzol ise soğuk ve nemli iğne yapraklı orman alanlarının toprağıdır.
Humus bakımından çok zengin olan çernozyom toprakları Türkiye'de en çok hangi yörede görülür?
Doğru cevap: A — Erzurum-Kars Platosu çevresinde
Çernozyom, yarı nemli karasal iklimde gür ve uzun boylu ot örtüsünün altında biriken bol humusla oluşur; Türkiye'de en tipik olarak Erzurum-Kars Platosu'nda görülür. Antalya kıyılarında terra rossa, Çukurova'da ise akarsuların biriktirdiği alüvyal topraklar yaygındır.
Akarsuların taşıyıp ova tabanlarında ve deltalarda biriktirdiği topraklara ne ad verilir?
Doğru cevap: B — Alüvyal topraklar
Akarsuların taşıdığı ince malzemenin eğimin azaldığı yerlerde birikmesiyle oluşan alüvyal topraklar, Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi ovaların en verimli topraklarıdır. Kolüvyal topraklar ise dağ eteklerinde yamaç sularıyla biriken, daha iri taneli topraklardır.
Alüvyal toprakların tarımsal verimliliğinin yüksek olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Mineralce zengin ince malzemeden oluşmaları
Alüvyal topraklar, geniş havzalardan taşınan mineral bakımından zengin ince malzemeden oluştuğu ve taşkınlarla sürekli yenilendiği için verimlidir. Eğimin fazla olduğu yerlerde toprak birikmez, taşınır; bu nedenle eğim seçeneği alüvyonun oluşum koşuluyla çelişir.
Konya Kapalı Havzası ve Tuz Gölü çevresinde tuzlu topraklara sık rastlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Buharlaşmanın fazla, drenajın yetersiz olması
Kurak alanlarda taban suyu kılcal yolla yüzeye çıkar ve buharlaşınca içindeki tuzları toprakta bırakır; drenaj yetersizse tuz yıkanamayıp birikir. Bol yağış ve sürekli yıkanma tuzları derine taşıyacağından tuzlanma yerine yıkanmış topraklar oluşurdu.
Doğu Karadeniz kıyı kuşağındaki toprakların asit özelliği kazanıp kireç bakımından fakirleşmesi hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Bol yağış nedeniyle yıkanmanın çok fazla olmasıyla
Her mevsim bol yağış alan alanlarda süzülen sular kireç ve besin maddelerini derinlere taşır; geriye asitli ve kireççe fakir topraklar kalır. Buharlaşmanın yüksek olduğu kurak alanlarda ise tuz ve kireç yüzeyde biriktiği için sonuç tam tersi olurdu.
Dağ eteklerinde, yamaçlardan inen suların ve yer çekiminin taşıdığı iri taneli malzemeden oluşan topraklar hangileridir?
Doğru cevap: E — Kolüvyal topraklar
Kolüvyal topraklar, kısa mesafede taşındıkları için iri taneli ve az işlenmiş malzemeden oluşur ve dağ eteği düzlüklerinde birikir. Alüvyal topraklar ise akarsularla uzun mesafeler boyunca taşınıp ova tabanlarında biriktiği için çok daha ince tanelidir.
Nevşehir çevresinde volkanik kökenli gevşek malzeme üzerinde gelişen, kumlu ve geçirimli topraklara ne ad verilir?
Doğru cevap: D — Regosol
Regosol, volkanik kül ve tüf gibi gevşek malzeme üzerinde oluşan, kumlu ve suyu kolay geçiren bir azonal topraktır; Nevşehir çevresinde bağcılığın gelişmesinde bu özellik etkilidir. Vertisol kil oranı yüksek, rendzina ise marnlı ana kaya üzerinde oluşan intrazonal topraklardır.
Kil oranı yüksek olan, kuruduğunda geniş çatlaklar veren koyu renkli topraklara ne ad verilir?
Doğru cevap: E — Vertisol
Vertisol, yüksek kil içeriği nedeniyle ıslanınca şişip kuruyunca derin çatlaklar oluşturan kalsimorfik bir intrazonal topraktır ve Türkiye'de Trakya ile Muş çevresinde görülür. Litosol ise eğimli yamaçlarda taşınma nedeniyle çok sığ kalmış taşlı topraktır.
Azonal toprakların katmanlarının (horizonlarının) belirgin olmamasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Taşınarak biriktirilmiş ve henüz gelişmemiş olmaları
Azonal topraklar akarsu, rüzgâr ya da yer çekimiyle taşınıp biriktiği için yerinde uzun süre kalıp katmanlaşacak zaman bulamaz; bu nedenle horizonları gelişmemiştir. Horizonların belirginleşmesi, ana kayanın yerinde uzun süre ayrışmasını gerektiren zonal topraklara özgüdür.
İç Anadolu'da kestane ve kahverengi bozkır topraklarının yaygın olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Yarı kurak iklim ve cılız ot örtüsünün etkili olması
Yarı kurak karasal iklimde bitki örtüsü cılız bozkır olduğundan toprağa katılan organik madde azdır; bu koşullarda humusça fakir kestane ve kahverengi topraklar gelişir. Gür orman ya da bol yağış olsaydı humusça zengin ve yıkanmış orman toprakları oluşurdu.
Sıcak ve nemli tropikal kuşağa özgü olduğu için Türkiye'de görülmeyen zonal toprak hangisidir?
Doğru cevap: C — Laterit
Laterit, yıl boyunca sıcak ve çok yağışlı tropikal kuşakta aşırı yıkanma sonucu oluşan kırmızımsı bir topraktır; Türkiye orta kuşakta yer aldığından bu koşullar sağlanmaz. Terra rossa, çernozyom, kahverengi orman ve bozkır toprakları ise ülkemizin farklı iklim bölgelerinde görülür.
Podzol topraklar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Soğuk ve nemli alanlarda, yıkanma sonucu verimsizleşmişlerdir.
Podzol, soğuk ve nemli koşullarda iğne yapraklı ormanların altında güçlü yıkanma sonucu besin maddelerini yitirmiş, asitli ve verimsiz bir topraktır. Türkiye'de yalnızca Doğu Karadeniz'in yüksek ve nemli kesimlerinde sınırlı alanda görüldüğünden en geniş alanı kapladığı ifadesi yanlıştır.
