Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 14

Doğru cevap: B — Gölün çok sığ olması ve buharlaşmanın artması

Ortalama derinliği çok az olan Tuz Gölü'nde yaz sıcaklıklarıyla artan buharlaşma su yüzeyini hızla daraltır. Göl kapalı havzada bulunduğundan dışarı akışı yoktur; ayrıca İç Anadolu'da yaz yağışları en az düzeyde olduğu için yağış artışı seçeneği de gerçeğe aykırıdır.

Doğru cevap: C — İznik Gölü

İznik, Sapanca, Ulubat ve Manyas gölleri, yer kabuğundaki kırılma ve çökmelerle oluşan çanaklarda yer aldıkları için tektonik göllerdir. Nemrut volkanik, Abant heyelan set, Terkos kıyı set, Salda ise karstik kökenli olduğundan bu seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: D — Köyceğiz Gölü

Tortum, Sera, Abant ve Yedigöller, kayan yamaç kütlelerinin vadiyi kapatmasıyla oluşmuş heyelan set gölleridir. Köyceğiz ise akarsu alüvyonlarının eski körfezin önünü kapatmasıyla oluştuğundan alüvyal set gölüdür.

Doğru cevap: E — Kolay eriyebilen kayaçların yaygın olması

Karstlaşma; kalker, jips ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünen kayaçların bulunduğu alanlarda gelişir ve erime çukurlarının suyla dolmasıyla karstik göller oluşur. Volkanizma ya da alüvyon birikimi farklı göl türlerinin oluşumuyla ilgilidir.

Doğru cevap: A — Bol akarsuyla beslenmesi ve buharlaşmanın az olması

Karadeniz'e Tuna, Dinyeper ve Kızılırmak gibi büyük akarsular bol tatlı su taşır; enlem nedeniyle buharlaşma da azdır, bu yüzden tuzluluk binde 17-18 dolayında kalır. Akdeniz'de ise buharlaşma çok yüksek olduğundan tuzluluk belirgin biçimde artar.

Doğru cevap: E — Akdeniz

Akdeniz, sıcaklığın yüksek, buharlaşmanın fazla ve tatlı su katkısının sınırlı olması nedeniyle bu denizler arasında en tuzlu olanıdır. Karadeniz ve ona bağlı Azak Denizi bol akarsu katkısı aldığından tuzlulukları en düşük düzeydedir; Marmara ise Karadeniz ile Akdeniz arasında geçiş özelliği taşır.

Doğru cevap: D — Akdeniz sularının daha tuzlu ve yoğun olmasıyla

Tuzluluğu ve yoğunluğu fazla olan Akdeniz suları dipten Karadeniz'e doğru ilerlerken, daha az tuzlu Karadeniz suları yüzeyden Akdeniz'e akar. Boğazların dar olması akıntının hızını etkileyebilir ancak yönünü belirleyen etken yoğunluk farkıdır.

Doğru cevap: A — Karadeniz'in tuzluluk oranının yüksek olması

Karadeniz'de balık verimini artıran etkenler geniş kıta sahanlığı, akarsuların taşıdığı besin maddeleri ve plankton bakımından zengin sığ sulardır. Karadeniz'in tuzluluğu yüksek değil düşüktür; dolayısıyla bu ifade hem yanlış hem de nedenler arasında gösterilemez.

Doğru cevap: C — Kıyılarda gelgit ovalarının oluşmaması

Gelgit genliğinin düşük olduğu iç denizlerde med-cezir ovaları oluşamaz; buna karşılık zayıf gelgit, akarsu ağzında biriken alüvyonun süpürülmemesini sağlayarak delta oluşumunu kolaylaştırır. Falez ve dalga aşındırması gelgitten bağımsız biçimde Türkiye kıyılarında görülür.

Doğru cevap: B — Sapanca Gölü

Bir gölün açık havzada yer alması, sularını bir akarsu aracılığıyla denize ulaştırabilmesi demektir. Sapanca Gölü'nün fazla suları Çark Deresi ile Sakarya Nehri'ne, oradan da Karadeniz'e ulaşır; bu nedenle Sapanca Gölü kapalı havzada yer almaz. Van Gölü (Van Kapalı Havzası), Tuz Gölü (Konya Kapalı Havzası), Burdur Gölü (Burdur Kapalı Havzası) ve Akşehir Gölü (Akarçay Kapalı Havzası) ise sularını denize ulaştıramadıkları için kapalı havzalarda bulunur.

Doğru cevap: B — Akarsu önünün insan eliyle kapatılmasıyla oluşmaları

Baraj gölleri, bir akarsu vadisinin insan yapımı setle kapatılıp suların biriktirilmesiyle oluşan yapay göllerdir. Doğal göller ise tektonik, volkanik, karstik, buzul ya da set oluşumu gibi doğal süreçlerin ürünüdür.

Doğru cevap: A — Denizle bağlantılarının kesilip akarsularla beslenmeleri

Kıyı set gölleri, kum setleriyle denizden ayrıldıktan sonra akarsu ve yağış sularıyla beslenerek tuzluluklarını yitirebilir; Terkos ve Büyükçekmece bu sayede içme suyu kaynağı olarak kullanılır. Bu göller sığdır ve kapalı havzada değil kıyı kuşağında yer aldığından diğer seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: E — Deniz aşırı yük taşımacılığında kullanılmaları

Göller; sulama, içme suyu, balıkçılık, tuz üretimi ve turizm açısından önemlidir. Ancak kara içinde yer alan kapalı su kütleleri olduklarından deniz aşırı yük taşımacılığına konu olmaları söz konusu değildir.

Doğru cevap: C — Yalnızca çok yüksek ve soğuk alanlarda oluşabilmeleri

Sirk gölleri ancak buzulların aşındırma yapabildiği çok yüksek ve soğuk doruk kesimlerinde oluştuğu için hem küçük hem de sınırlı sayıdadır. Kalkerli arazi karstik göllerle, kıyı akıntıları ise kıyı set gölleriyle ilgili olduğundan bu seçenekler konu dışıdır.

Doğru cevap: D — İki farklı deniz arasında geçiş konumunda bulunmasıyla

Marmara, boğazlar aracılığıyla hem az tuzlu Karadeniz hem de çok tuzlu Akdeniz sularını aldığından ara bir tuzluluk değerine sahiptir. Marmara'ya Susurluk gibi akarsular döküldüğü için çevresinde akarsu bulunmadığı ifadesi de yanlıştır.