KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 20

KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 12 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 20. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Delta oluşum koşulları, Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Volkanik dağlar ve volkanizma, Karstik şekiller, Ova tipleri ve örnekleri, Platolar ve dağılışı, Yükselti ve engebenin sonuçları. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.

0 kolay4 orta8 zor

▶ Bu testi interaktif çöz📘 Konu anlatımıTüm testler

  1. Soru 1

    Orta

    Türkiye'de dağların kıyıya paralel iki sıra hâlinde uzandığı, kıyı ovalarının dar kaldığı ve yer şekillerinin çok engebeli olduğu bölge Karadeniz Bölgesi'dir. Buna göre, haritada boyanmış illerden hangisi bu bölge içinde kalır?

    Soru 1 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — III

    Karadeniz Bölgesi'nde Kuzey Anadolu Dağları kıyıya paralel iki sıra hâlinde uzanır; kıyı ile iç kesim arasındaki geçiş ancak geçitlerle sağlanır. Haritada III numaralı il Kastamonu'dur ve Batı Karadeniz'de, Küre Dağları'nın uzandığı kesimde yer alır. I numaralı Kırklareli Marmara, II numaralı Afyonkarahisar ise Ege Bölgesi'ndedir. IV numaralı Erzurum Doğu Anadolu, V numaralı Diyarbakır ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde bulunduğu için doğru cevap olamaz. Cevap C.

  2. Soru 2

    Zor

    Doğu Karadeniz'de heyelan olayları Türkiye'nin diğer yörelerine göre çok daha sık görülür. Bu durumun nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

    • A)Yağışın bol olması ve toprağın suya doygun duruma gelmesi
    • B)Arazi eğiminin fazla, yamaçların dik olması
    • C)Killi ve geçirimsiz tabakaların yaygın bulunması
    • D)Yol ve yapı çalışmalarıyla yamaç dengesinin bozulması
    • E)Yörede bitki örtüsünün tümüyle yok olmuş olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Yörede bitki örtüsünün tümüyle yok olmuş olması

    Heyelanın oluşması için eğimin fazla olması, toprağın suya doygun hâle gelmesi, altta killi geçirimsiz bir tabakanın bulunması ve yamaç dengesinin bozulması gerekir; Doğu Karadeniz bu koşulların hepsini taşıdığı için A, B, C ve D neden olarak gösterilebilir. E'deki yargı ise olgusal olarak yanlıştır: Doğu Karadeniz, Türkiye'nin en gür orman örtüsüne sahip yöresidir. Üstelik yoğun bitki örtüsü kök sistemiyle toprağı tuttuğu için heyelanı azaltır; bu yörede heyelanı tetikleyen etmenler aşırı yağış, dik eğim ve yamaçlardaki kazı çalışmalarıdır. Cevap E.

  3. Soru 3

    Orta

    Rüzgârın aşındırma ve biriktirme yaparak yer şekillerini belirgin biçimde değiştirebilmesi belirli koşullara bağlıdır. Buna göre, rüzgârın yer şekilleri üzerindeki etkisinin en fazla olduğu alanlar aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Bol yağışlı ve orman örtüsüyle kaplı yamaçlar
    • B)Daimî kar sınırının üzerindeki dağ dorukları
    • C)Bitki örtüsü zayıf, kuru ve gevşek alanlar
    • D)Akarsuların denize kavuştuğu delta kesimleri
    • E)Kalker tabakalarının yaygın olduğu karstik platolar
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Bitki örtüsü zayıf, kuru ve gevşek alanlar

    Rüzgâr, bitki örtüsünün zayıf, malzemenin kuru ve gevşek olduğu (kum, tüf, kil) alanlarda etkili olur; Türkiye'de kıyı kumulları ile İç Anadolu'nun kurak düzlüklerinde rüzgâr şekillerinin görülmesi bu yüzdendir. A yanlıştır, bol yağış ve orman örtüsü malzemeyi nemli tutup bağladığı için rüzgârın etkisini azaltır. B'deki yüksek doruklarda buzul, D'deki delta kesimlerinde akarsu birikimi, E'deki karstik platolarda ise kimyasal erime ana biçimlendirici süreçtir. Cevap C.

  4. Soru 4

    Orta

    Türkiye'de lav örtülerinin katılaşmasıyla oluşan volkanik platoların (Erzurum-Kars ve Ardahan platoları) en geniş yer kapladığı bölge Doğu Anadolu Bölgesi'dir. Buna göre, haritada boyanarak numaralandırılmış illerden hangisi bu bölgede yer alır?

    Soru 4 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    Doğu Anadolu'daki volkanlardan çıkan lavlar Erzurum-Kars ile Ardahan çevresinde geniş volkanik platolar oluşturmuştur. Haritada IV numaralı il Muş'tur ve Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Muş Ovası'nın bulunduğu kesimde yer alır. III numaralı Şanlıurfa'da da Karacadağ'ın bazalt örtüsü bulunur, ancak bu il Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. I numaralı Samsun Karadeniz, II numaralı Aksaray İç Anadolu, V numaralı Manisa ise Ege Bölgesi'nde olduğu için doğru cevap olamaz. Cevap D.

  5. Soru 5

    Zor

    Çukurova'da tarım makineleriyle geniş alanlarda sulu tarım yapılırken, Doğu Karadeniz kıyısında tarım küçük ve eğimli parsellerde, çoğunlukla insan gücüyle sürdürülür. Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)İki yörenin bulunduğu enlem değerlerinin farklı olması
    • B)Çukurova'da yıllık yağış miktarının daha fazla olması
    • C)Doğu Karadeniz'de toprak türünün daha verimli olması
    • D)İki yörede arazi eğimi ile düzlüklerin farklı olması
    • E)Çukurova'da deniz etkisinin daha az duyulması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — İki yörede arazi eğimi ile düzlüklerin farklı olması

    Çukurova, Seyhan ve Ceyhan'ın oluşturduğu geniş ve düz bir delta ovasıdır; eğim çok az olduğu için büyük parseller açılabilir, makine kullanımı ve sulama kolaydır. Doğu Karadeniz'de ise dağlar kıyıya paralel uzandığı için düzlükler dar ve parçalıdır; eğim fazla olduğundan makine giremez ve tarım el emeğine dayanır. B olgusal olarak yanlıştır, yağış Doğu Karadeniz'de çok daha fazladır. C de yanlıştır: Doğu Karadeniz'in bol yağışla yıkanmış asit topraklarına karşılık Çukurova'nın alüvyal toprakları daha verimlidir. A'daki enlem farkı ile E'deki deniz etkisi tarım tekniğini bu ölçüde belirleyen etmenler değildir. Cevap D.

  6. Soru 6

    Orta

    Türkiye'de akarsuların hidroelektrik enerji potansiyeli, benzer büyüklükteki birçok ülkenin akarsularından daha yüksektir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Akarsuların boylarının çok uzun olması
    • B)Akarsuların kısa mesafede çok yükselti kaybetmesi
    • C)Akarsu rejimlerinin yıl boyunca düzenli olması
    • D)Akarsuların büyük bölümünün denize ulaşmadan sona ermesi
    • E)Akarsu ağızlarında delta ovalarının bulunması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Akarsuların kısa mesafede çok yükselti kaybetmesi

    Hidroelektrik potansiyeli belirleyen iki etmen akarsuyun akımı ve düşü yüksekliğidir. Türkiye'de arazi engebeli, ortalama yükselti fazla olduğu için akarsular kısa mesafede çok yükselti kaybeder; düşünün büyük olması enerji potansiyelini yükseltir. A yanlıştır, Türkiye akarsuları dünya ölçeğinde kısa sayılır. C de yanlıştır: akarsularımızın rejimi yağış düzensizliği nedeniyle düzensizdir ve bu durum enerji üretimini kolaylaştırmaz, barajlarla dengelenmesi gerekir. D'deki kapalı havza akarsuları ile E'deki delta ovaları enerji potansiyeliyle ilgili değildir. Cevap B.

  7. Soru 7

    Zor

    Haritada Türkiye'den beş ilin yeri I, II, III, IV ve V ile gösterilmiştir. Buna göre, bu illerden hangisinde volkanik tüflerin sel suları ve rüzgârla aşındırılmasıyla oluşmuş peribacaları yer alır?

    Soru 7 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — II

    Peribacaları, volkanik küllerden oluşan tüf tabakalarının, üzerindeki sert kaya bloklarıyla korunan kesimlerinin aşınmadan kalmasıyla oluşur; Türkiye'deki en tipik örnekleri Nevşehir çevresindeki Kapadokya yöresindedir ve haritada II numarasıyla gösterilmiştir. I numaralı Denizli'de Pamukkale travertenleri yer alır, ancak bunlar kireç çökelmesiyle oluşan birikim şekilleridir. III numaralı İzmir'de yer şekilleri horst-graben sistemiyle biçimlenmiştir. IV numaralı Trabzon'da derin vadiler ve dik yamaçlar, V numaralı Erzurum'da ise volkanik platolar ile çöküntü ovaları yaygındır. Cevap B.

  8. Soru 8

    Zor

    Bir yörede yapılan arazi çalışmasında; yüzeyde akan suyun çok az olduğu, yer yer huni biçimli çukurlukların ve mağaraların bulunduğu, kayaların kolay çözünen kireç taşından oluştuğu belirlenmiştir. Buna göre, bu yörede aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenir?

    • A)Mağaralarda sarkıt, dikit ve sütunların oluşması
    • B)Rüzgâr aşındırmasıyla mantar kayaların oluşması
    • C)Buzul vadilerinin tabanında morenlerin birikmesi
    • D)Lav akıntılarının geniş platolar meydana getirmesi
    • E)Akarsu ağzında geniş bir delta ovasının gelişmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Mağaralarda sarkıt, dikit ve sütunların oluşması

    Metinde tanımlanan özellikler karstik arazinin belirtileridir: kolay çözünen kireç taşı, yüzey sularının azlığı, huni biçimli dolinler ve mağaralar. Karstik mağaralarda tavandan sızan kireçli suların kalsiyum karbonatı çökeltmesiyle sarkıt, dikit ve sütunlar oluşur; bu yüzden beklenen şekil budur. B'deki mantar kaya kurak ve rüzgârlı alanların, C'deki moren buzulların, D'deki lav platosu ise volkanik alanların şeklidir. E'deki delta için akarsuyun denize ulaşıp bol alüvyon taşıması gerekir, oysa bu yörede yüzeyde akan su bile azdır. Cevap A.

  9. Soru 9

    Zor

    Türkiye'de 1939 Erzincan, 1999 Gölcük ve 2020 Sivrice (Elazığ) depremleri gibi büyük yıkıcı depremler belirli hatlar boyunca yoğunlaşmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

    • A)Ülkenin ortalama yükseltisinin fazla olması
    • B)Arazinin akarsularla derin biçimde yarılmış olması
    • C)Depremlerin etkin fay hatları boyunca oluşması
    • D)Volkanik püskürmelerin bu hatlarda sürüyor olması
    • E)Kalkerli arazide mağara çökmelerinin yaygın olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Depremlerin etkin fay hatları boyunca oluşması

    Yıkıcı depremler, levha hareketleri sonucunda gerilme biriken etkin (diri) fay hatları boyunca oluşur; Erzincan ile Gölcük depremleri Kuzey Anadolu Fay Hattı, Sivrice depremi ise Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde meydana gelmiştir. A yanlıştır, yükselti deprem oluşumunun nedeni değildir; nitekim alçak Marmara kıyısında da yıkıcı depremler olmuştur. B'deki vadi yarılması bir dış kuvvet sürecidir, tektonik deprem üretmez. D yanlıştır, Türkiye'de etkin volkan bulunmaz ve bu depremler volkanik kökenli değildir; E'deki çökme depremleri ise yerel ve çok küçük ölçekli kalır. Cevap C.

  10. Soru 10

    Zor

    Grafikte, K akarsuyunun oluşturduğu deltanın dört ayrı on yıllık dönemde denize doğru ilerleme miktarı (m) verilmiştir. İlerleme 1980'de 400 metre iken 2010'da 100 metreye düşmüştür. Aynı dönemde akarsuyun havzasında birçok baraj yapılmıştır. Buna göre, bu değişimin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    Soru 10 görseli
    • A)Akarsuyun ağzında gelgit genliğinin artması
    • B)Deltada tarım alanlarının genişletilmesi
    • C)Denizin tuzluluk oranının yükselmesi
    • D)Akarsu havzasında yağışın tümüyle kesilmesi
    • E)Barajların akarsuyun alüvyonunu tutması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Barajların akarsuyun alüvyonunu tutması

    Delta, akarsuyun denize taşıdığı alüvyonun ağız kesiminde birikmesiyle büyür; bu yüzden ilerleme hızı taşınan alüvyon miktarına bağlıdır. Havzada kurulan barajlar suyun hızını kestiği için alüvyonun büyük bölümü baraj göllerinin tabanında birikir, denize ulaşan katı madde azalır ve deltanın ilerlemesi grafikte görüldüğü gibi on yıllar içinde dörde bir oranında geriler. A yanlıştır, Türkiye kıyılarında gelgit genliği çok küçüktür ve on yıllar içinde artmaz. D aşırı bir genellemedir; yağış tümüyle kesilseydi akarsu kurur ve delta hiç ilerlemezdi. C'deki tuzluluk alüvyon birikimini belirlemez, B'deki tarım alanı genişletmesi ise deltanın büyümesinin nedeni değil sonucudur. Cevap E.

  11. Soru 11

    Zor

    Türkiye'nin yer şekilleri ve toprak örtüsüyle ilgili olarak; I. Volkanik arazilerde toprak örtüsü mineral madde bakımından genellikle zengindir. II. Kalkerli arazilerde yüzey suları bol, yer altı suları azdır. III. Delta ovalarında alüvyal topraklar geniş yer kaplar. yargılarından hangileri doğrudur?

    • A)Yalnız I
    • B)I ve III
    • C)Yalnız II
    • D)II ve III
    • E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — I ve III

    I doğrudur: volkanik kül ve lavların ayrışmasıyla oluşan topraklar mineral madde bakımından zengindir; Kula çevresi ile Nevşehir yöresinde bağcılığın gelişmesi bununla ilgilidir. III de doğrudur; delta ovaları akarsuyun taşıdığı ince malzemenin birikmesiyle oluştuğu için alüvyal topraklar burada geniş yer kaplar. II ise yanlıştır: kireç taşı çatlaklı ve çözünebilir olduğundan sular hızla yer altına sızar, bu nedenle karstik arazide yüzey suları az, yer altı suları boldur; Antalya çevresindeki güçlü karstik kaynaklar bunun kanıtıdır. Bu yüzden II'yi içeren C, D ve E seçenekleri elenir. Cevap B.

  12. Soru 12

    Zor

    Türkiye'de erozyonun şiddetli olduğu yörelerde baraj göllerinin ekonomik ömrü kısalmakta, tarımsal verim düşmekte ve kırdan kente göç hızlanmaktadır. Buna göre, erozyonu azaltmak için aşağıdaki uygulamalardan hangisi uygun değildir?

    • A)Eğimli yamaçlarda teraslama çalışması yapılması
    • B)Meraların otlatma kapasitesi aşılmadan otlatılması
    • C)Çıplak yamaçların ağaçlandırılarak korunması
    • D)Tarlaların eğime dik doğrultuda sürülmesi
    • E)Eğimli arazide ormanın kesilip tarla açılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Eğimli arazide ormanın kesilip tarla açılması

    Erozyon, eğimli arazide bitki örtüsünün kalkmasıyla toprağın yağış sularınca taşınmasıdır. Teraslama uzun eğimi kısaltır, ağaçlandırma kökleriyle toprağı bağlar, eğime dik sürüm suyun yamaç boyunca hızlanmasını önler, meraların kapasitesine göre otlatılması da bitki örtüsünün korunmasını sağlar; bu nedenle A, B, C ve D erozyonu azaltan uygulamalardır. Eğimli arazide ormanın kesilip tarla açılması ise toprağı tutan örtüyü ortadan kaldırdığı için erozyonu hızlandırır. Nitekim Türkiye'de erozyonun şiddetlenmesinin başlıca insan kaynaklı nedeni yanlış arazi kullanımı ve orman tahribidir. Cevap E.

Sponsorlu