KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 19

KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 19. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Volkanik dağlar ve volkanizma, Yükselti ve engebenin sonuçları, Karstik şekiller, Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Türkiye akarsularının genel özellikleri, Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Buzul ve rüzgâr şekilleri, Fay hatları ve deprem. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.

2 kolay6 orta7 zor

▶ Bu testi interaktif çöz📘 Konu anlatımıTüm testler

  1. Soru 1

    Zor

    Bir yörede yapılan ölçümlerde, arazi eğiminin arttığı yamaçlarda toprak örtüsünün incelediği, yağışın yüzeysel akışa geçme oranının yükseldiği ve akarsuların taşıdığı katı madde miktarının çoğaldığı belirlenmiştir. Buna göre, bu yöreyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A)Yörede tarım alanlarının oranı çok yüksek düzeydedir.
    • B)Yörede erozyon önemli bir sorun durumundadır.
    • C)Yörede yer şekilleri düz ve engebesizdir.
    • D)Akarsular denge profiline ulaşmış durumdadır.
    • E)Toprak örtüsü kalın ve verimli bir yapıdadır.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Yörede erozyon önemli bir sorun durumundadır.

    Eğimin artması yağışın toprağa sızmasını azaltıp yüzeysel akışı güçlendirir; hızla akan su üst toprağı süpürür ve akarsuların taşıdığı katı madde miktarı artar. Verilen üç ölçüm bir arada, yörede su erozyonunun etkili olduğunu gösterir. C ile E verilerle doğrudan çelişir, çünkü ölçümler eğimin fazla ve toprağın ince olduğunu söylemektedir. D de yanlıştır: denge profiline ulaşmış akarsu aşındırmayı bırakıp biriktirme yapar, oysa burada taşınan malzeme artmaktadır. Eğimli ve toprağı ince bir arazide tarım alanlarının geniş olması beklenemeyeceği için A da söylenemez. Cevap B.

  2. Soru 2

    Orta

    Bir akarsu, eğiminin azaldığı ve denge profiline yaklaştığı kesimlerde yatağında büyük kıvrımlar çizerek akar. Bu yer şekline verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Dev kazanı
    • B)Boğaz vadi
    • C)Sirk
    • D)Menderes
    • E)Peribacası
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Menderes

    Eğimin azaldığı, akarsuyun derine değil yana doğru aşındırma yaptığı kesimlerde yatak büyük kıvrımlar çizer; bu kıvrımlara menderes denir. A'daki dev kazanı, şelalelerin altında suyun çevrinti yaparak açtığı çukurluktur ve eğimin çok fazla olduğu kesimlerde görülür. B'deki boğaz vadi, yükselen arazide akarsuyun yatağını derinleştirmesiyle oluşur. C'deki sirk buzul aşındırmasının, E'deki peribacası ise volkanik tüflerin aşınmasının ürünüdür. Cevap D.

  3. Soru 3

    Zor

    Grafikte, K yöresinde yükselti basamaklarının yöre alanı içindeki payı (%) verilmiştir. Yörenin alanının %10'u 0–500 metre, %20'si 500–1000 metre, %30'u 1000–1500 metre, %40'ı ise 1500 metrenin üzerindedir. Buna göre, K yöresiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

    Soru 3 görseli
    • A)Yörenin ortalama yükseltisi Türkiye ortalamasının üzerindedir.
    • B)Yörede alçak düzlüklerin payı oldukça küçüktür.
    • C)Yörede tarım alanlarının dar olması beklenir.
    • D)Yörede sıcaklık ortalamalarının düşük olması beklenir.
    • E)Yörenin en yüksek noktası 2000 metrenin üzerindedir.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Yörenin en yüksek noktası 2000 metrenin üzerindedir.

    Grafikten, yörenin %70'inin 1000 metrenin üzerinde bulunduğu okunur; bu da ortalama yükseltinin yaklaşık 1130 metre olan Türkiye ortalamasının üzerinde olduğunu ve alçak düzlüklerin payının küçük kaldığını gösterir, yani A ile B çıkarılabilir. Yükseltinin artması sıcaklığı düşürüp tarıma elverişli düzlükleri daralttığı için C ve D de beklenen sonuçlardır. Grafik yalnızca basamakların alan paylarını verir; en yüksek basamak '1500 metrenin üzeri' biçiminde açık uçlu olduğu için yörenin en yüksek noktasının kaç metre olduğu belirlenemez. Cevap E.

  4. Soru 4

    Zor

    Türkiye'de yer şekillerinin insan yaşamı üzerindeki etkileriyle ilgili olarak; I. Ortalama yükseltinin fazla olması, tarımda yetişme döneminin kısalmasına yol açar. II. Dağların kıyıya paralel uzandığı bölgelerde kıyı ile iç kesim arasındaki iklim farkı azalır. III. Eğimin fazla olduğu yamaçlarda toprak örtüsünün incelmesi tarımsal verimi düşürür. yargılarından hangileri doğrudur?

    • A)I ve III
    • B)Yalnız I
    • C)Yalnız II
    • D)II ve III
    • E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — I ve III

    I doğrudur: yükselti arttıkça sıcaklık düştüğü için donlu gün sayısı artar ve bitkilerin yetişme dönemi kısalır; Erzurum çevresinde tarım takviminin daralması bunun sonucudur. III de doğrudur; eğimli yamaçlarda toprak yıkanıp incelir, humus ve besin maddeleri azalır, verim düşer. II ise yanlıştır: dağlar kıyıya paralel uzandığında denizel etkiler iç kesimlere geçemez ve iklim farkı azalmaz, tersine artar; Rize ile Erzurum arasındaki belirgin fark bunun örneğidir. Bu nedenle II'yi içeren C, D ve E seçenekleri elenir. Cevap A.

  5. Soru 5

    Zor

    Eğimin fazla olduğu bir yamaçta tarım yapan çiftçiler, tarlalarını yamaç boyunca basamaklar hâlinde düzenleyip her basamağın önüne taş duvar örmüştür. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Tarlalara ulaşan güneş ışığı süresini artırmak
    • B)Yamaçtaki kalker tabakalarının daha hızlı erimesini sağlamak
    • C)Yamacın yükseltisini artırarak sıcaklığı düşürmek
    • D)Yamaçta akarsu vadilerinin derinleşmesini sağlamak
    • E)Yüzeysel akışı yavaşlatıp toprağın taşınmasını önlemek
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Yüzeysel akışı yavaşlatıp toprağın taşınmasını önlemek

    Yamaç boyunca basamaklar oluşturma işlemine teraslama denir; teraslar uzun eğimi kısa parçalara böler, yağış sularının hızını keserek yüzeysel akışı yavaşlatır ve toprağın aşağı taşınmasını, yani erozyonu önler. Suyun toprağa sızma süresi arttığı için topraktaki nem de korunur. A yanlıştır, bakı ve gün uzunluğu teraslamayla değişmez. B'deki kalkerin erimesini hızlandırmak tarımsal bir amaç olamaz; C'de yamacın yükseltisi teraslamayla değişmez, D'deki vadi derinleşmesi ise çiftçinin önlemeye çalıştığı aşınım sürecinin bir parçasıdır. Cevap E.

  6. Soru 6

    Orta

    Türkiye'de ortalama yükseltinin en az olduğu, yer şekillerinin alçak platolar ve geniş ovalarla temsil edildiği bölge Marmara Bölgesi'dir. Buna göre, haritada boyanmış ve numaralandırılmış illerden hangisi bu bölgededir?

    Soru 6 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    Marmara Bölgesi, ortalama yükseltisi yaklaşık 500 metre olan, Türkiye'nin en alçak ve en az engebeli bölgesidir. Haritada IV numaralı il Balıkesir'dir; Balıkesir hem Marmara Denizi'ne hem Ege Denizi'ne kıyısı olan bir Marmara Bölgesi ilidir. I numaralı Denizli Ege, II numaralı Erzurum ise Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunduğu için doğru cevap olamaz. III numaralı Karaman İç Anadolu, V numaralı Giresun ise Karadeniz Bölgesi'ndedir. Cevap D.

  7. Soru 7

    Kolay

    Akarsular aşındırma, taşıma ve biriktirme yaparak yeryüzünü biçimlendirir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi akarsuların biriktirme yaparak oluşturduğu bir yer şeklidir?

    • A)Boğaz (yarma) vadi
    • B)Birikinti konisi
    • C)Dev kazanı
    • D)Peribacası
    • E)Sirk
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Birikinti konisi

    Akarsu, eğimli bir yamaçtan düzlüğe indiği yerde hızını yitirdiği için taşıdığı malzemeyi yelpaze biçiminde yığar; böylece birikinti konisi oluşur ve bu bir akarsu birikim şeklidir. A'daki boğaz (yarma) vadi ile C'deki dev kazanı akarsu aşındırmasının ürünüdür. D'deki peribacası volkanik tüflerin sel suları ve rüzgârla aşındırılmasıyla, E'deki sirk ise buzul aşındırmasıyla oluşur. Cevap B.

  8. Soru 8

    Orta

    Karadeniz ve Akdeniz kıyıları, Ege kıyılarına göre çok daha az girintili çıkıntılıdır; bu kıyılarda doğal liman sayısı da azdır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Bu kıyılarda gelgit genliğinin çok büyük olması
    • B)Bu kıyılarda akarsuların hiç delta oluşturmamış olması
    • C)Kıyı gerisinde kalkerli platoların yaygın olması
    • D)Bu denizlerin tuzluluk oranının daha yüksek olması
    • E)Dağların kıyıya paralel (boyuna) uzanması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Dağların kıyıya paralel (boyuna) uzanması

    Karadeniz kıyısında Kuzey Anadolu Dağları, Akdeniz kıyısında ise Toroslar kıyıya paralel uzanır; bu boyuna kıyı tipinde deniz, dağ sırasının önünde düz bir hat çizdiği için girinti çıkıntı ve doğal liman azdır. Ege'de ise dağlar kıyıya dik uzandığından vadiler sular altında kalmış, girintili çıkıntılı kıyılar ile çok sayıda koy ve körfez oluşmuştur. A yanlıştır, Türkiye'yi çevreleyen denizlerde gelgit genliği çok küçüktür. B olgusal olarak yanlıştır; Kızılırmak, Yeşilırmak, Seyhan ve Ceyhan bu kıyılarda geniş deltalar oluşturmuştur. C'deki kalkerli platolar ile D'deki tuzluluk farkı kıyı çizgisinin biçimini belirleyen etmenler değildir. Cevap E.

  9. Soru 9

    Zor

    Grafikte, aynı iklim koşullarına sahip bir yörede yer alan K, L, M ve N yamaçlarının ortalama eğim değerleri (%) verilmiştir. Buna göre, bu yamaçlarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

    Soru 9 görseli
    • A)Erozyon şiddetinin en fazla olduğu yamaç L'dir.
    • B)K yamacında toprak örtüsünün en kalın olması beklenir.
    • C)Tarımda makine kullanımı N yamacında K'den daha güçtür.
    • D)L yamacının bakısı kuzeye dönük durumdadır.
    • E)Yağışın yüzeysel akışa geçme oranı L'de en yüksektir.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — L yamacının bakısı kuzeye dönük durumdadır.

    Eğim arttıkça yağışın toprağa sızma oranı azalır, yüzeysel akış güçlenir ve toprak aşağıya taşınır; bu nedenle eğimi %40 olan L'de erozyon ile yüzeysel akış en fazla, eğimi %10 olan K'de ise toprak örtüsü en kalın olur. Eğim tarım makinelerinin çalışmasını da güçleştirdiği için %30 eğimli N ile %10 eğimli K arasındaki karşılaştırma yapılabilir; yani A, B, C ve E grafikten çıkarılır. Bakı ise bir yamacın hangi yöne dönük olduğunu anlatan ayrı bir özelliktir ve eğim değeriyle ilgisi yoktur. Grafikte yönle ilgili hiçbir veri bulunmadığından L'nin bakısı belirlenemez. Cevap D.

  10. Soru 10

    Kolay

    Türkiye'de bazı dağ kütleleri, yer kabuğundaki kırıklardan çıkan lav ve küllerin birikmesiyle oluşmuştur. Buna göre, aşağıdaki dağlardan hangisi volkanik kökenlidir?

    • A)Erciyes Dağı
    • B)Uludağ
    • C)Ilgaz Dağları
    • D)Kaçkar Dağları
    • E)Bolkar Dağları
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Erciyes Dağı

    Erciyes, İç Anadolu'da Kayseri çevresinde yer alan ve III. jeolojik zaman sonlarından IV. zamana kadar püskürmeler geçirmiş volkanik bir dağdır; Nevşehir yöresindeki tüf örtüleri de bu püskürmelerin ürünüdür. B'deki Uludağ, kırıklar boyunca yükselmiş bir kütle (horst) niteliğindedir. C'deki Ilgaz ile D'deki Kaçkar, Kuzey Anadolu Dağları içinde yer alan ve volkanik olmayan yüksek kütlelerdir; E'deki Bolkar Dağları ise Orta Toroslar'ın kalkerli bir bölümüdür. Cevap A.

  11. Soru 11

    Zor

    Türkiye'de yer şekillerinin özellikleriyle ilgili olarak; I. Vadilerin dar ve derin olması, akarsuların hidroelektrik potansiyelini artırır. II. Ortalama yükseltinin fazla olması, aynı enlemdeki alçak ülkelere göre sıcaklık ortalamalarını düşürür. III. Dağların kıyıya paralel uzanması, kıyı ovalarının genişlemesine yol açar. yargılarından hangileri doğrudur?

    • A)Yalnız I
    • B)Yalnız II
    • C)I ve III
    • D)II ve III
    • E)I ve II
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — I ve II

    I doğrudur: dar ve derin vadiler baraj gövdesi için elverişli daralma noktaları sunar ve düşü yüksekliğini artırdığı için enerji potansiyelini yükseltir. II de doğrudur; her 200 metre yükseltide sıcaklığın ortalama 1 °C azalması nedeniyle ortalama yükseltisi yaklaşık 1130 metre olan Türkiye, aynı enlemdeki alçak ülkelerden daha serindir. III ise yanlıştır: dağlar kıyıya paralel uzandığında deniz ile dağ arasındaki düzlük daralır, Doğu Karadeniz'de kıyı ovalarının çok dar olması bunun sonucudur. Bu nedenle III'ü içeren C ve D seçenekleri elenir. Cevap E.

  12. Soru 12

    Orta

    Bursa, Muş ve Elbistan ovaları oluşum biçimleri bakımından birbirine benzer. Buna göre, bu üç ovanın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Akarsuların denize ulaştığı ağız kesiminde bulunmaları
    • B)Kalker tabakalarının erimesiyle oluşmuş olmaları
    • C)Kırıklar boyunca çöken alanlarda yer almaları
    • D)Lav örtülerinin üzerinde gelişmiş olmaları
    • E)Buzul vadilerinin tabanında yer almaları
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Kırıklar boyunca çöken alanlarda yer almaları

    Bursa, Muş ve Elbistan ovaları fay hatları boyunca çöken alanların akarsu alüvyonlarıyla dolmasıyla oluşmuş tektonik (çöküntü) ovalarıdır; ortak yönleri kırıklarla çöken alanlarda bulunmalarıdır. A yanlıştır, üçünün de denizle bağlantısı yoktur; delta ovalarına Çukurova ile Bafra örnek verilir. B'deki karstik kökenli ovalara ise Batı Toroslar'daki polyeler örnektir. D yanlıştır, bu ovalar lav örtüsü üzerinde değil çöküntü alanlarında gelişmiştir; E'deki buzul kökenli düzlükler de Türkiye'de ova oluşturacak genişlikte değildir. Cevap C.

  13. Soru 13

    Orta

    Haritada boyanarak numaralandırılmış beş ilden dördü, Obruk, Cihanbeyli ve Haymana gibi platoların yer aldığı bölgededir. Buna göre, bu illerden hangisi İç Anadolu Bölgesi'nde değildir?

    Soru 13 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — I

    Haritada I numaralı il Afyonkarahisar'dır ve Afyonkarahisar, Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alır; bu nedenle İç Anadolu Bölgesi'nde olmayan il I numaralı ildir. Denize kıyısı bulunmadığı ve Konya ile Eskişehir'e komşu olduğu için İç Anadolu'da sanılması yaygın bir hatadır. II numaralı Ankara ile IV numaralı Konya, Haymana ve Cihanbeyli platolarının uzandığı İç Anadolu illeridir. III numaralı Sivas ile V numaralı Niğde de İç Anadolu Bölgesi sınırları içindedir. Cevap A.

  14. Soru 14

    Zor

    Denizli'deki Pamukkale travertenleri ile Antalya çevresindeki traverten setleri benzer biçimde oluşmuştur. Buna göre, bu şekillerin oluşumunda etkili olan süreç aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Lavların yüzeyde katılaşarak basamaklar oluşturması
    • B)Kireç yüklü suların kalsiyum karbonatı çökeltmesi
    • C)Buzulların taşıdığı malzemeyi basamaklar hâlinde yığması
    • D)Rüzgârın taşıdığı kumları yamaçta biriktirmesi
    • E)Dalgaların kıyı gerisini basamaklar hâlinde oyması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Kireç yüklü suların kalsiyum karbonatı çökeltmesi

    Kalkerli araziden geçen yer altı suları kalsiyum karbonatı (kireci) eriterek bünyesine alır; bu sular yüzeye çıktığında basınç ve sıcaklık değiştiği için kireci çökeltir ve traverten adı verilen basamaklı birikim şekillerini oluşturur. Pamukkale bu kimyasal birikimin Türkiye'deki en tipik örneğidir. A yanlıştır, travertende lav değil kireç çökelmesi vardır; hem Denizli hem Antalya çevresi kalkerli arazidir. C'deki buzul ile D'deki rüzgâr birikimi bambaşka iklim koşullarının ürünüdür; E ise bir aşınım sürecidir, oysa traverten birikimle oluşur. Cevap B.

  15. Soru 15

    Orta

    Türkiye, Alp-Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alır ve arazisi büyük ölçüde III. jeolojik zamanda kıvrılarak yükselmiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu durumun bir sonucudur?

    • A)Ülkenin etkin bir deprem kuşağı içinde yer alması
    • B)Ülkenin üç tarafının denizlerle çevrili olması
    • C)Ülkede dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması
    • D)Ülkenin doğusu ile batısı arasında saat farkı olması
    • E)Kıyı kesimlerde yıllık sıcaklık farkının az olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Ülkenin etkin bir deprem kuşağı içinde yer alması

    Alp-Himalaya kuşağı, levha hareketlerinin sürdüğü genç kıvrım kuşağıdır; bu kuşakta yer alan Türkiye'nin arazisi kırıklı ve hâlâ hareketli olduğu için ülke etkin bir deprem kuşağındadır. Kuzey Anadolu ile Doğu Anadolu fay hatları bu yapının sonucudur. B'deki denizlerle çevrili olmak ülkenin özel konumuyla ilgilidir, dağ oluşumuyla değil. C'deki dört mevsim ile D'deki saat farkı matematik konumun, E'deki düşük yıllık sıcaklık farkı ise denize göre konumun sonucudur. Cevap A.

Sponsorlu