Türkiye'nin İklimi — Test 11

Doğru cevap: B — II

Haritada II numaralı il Sivas'tır ve İç Anadolu Bölgesi'nin doğu kesiminde yer alır; bu bölgede yağış ilkbaharda toplanır, bitki örtüsü bozkırdır. III numaralı Malatya, yükseltisi ve konumu nedeniyle Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır; sıkça İç Anadolu'da sanılan bu il doğru cevap olamaz. IV numaralı Trabzon Karadeniz, V numaralı Gaziantep ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. I numaralı Muğla Ege Bölgesi'nde bulunur ve Akdeniz iklimi etkisindedir. Cevap B.

Doğru cevap: C — Doğu Anadolu

Ortalama yükseltisi 2000 metreye yaklaşan ve karasallığın en güçlü yaşandığı Doğu Anadolu'da kışlar uzun ve sert geçer; kar örtüsü yer yer dört ay boyunca erimeden kalır. Karadeniz kıyılarında denizin ılıtıcı etkisiyle kışlar ılık geçtiği için kar kıyı kuşağında uzun süre yerde kalmaz. Akdeniz ve Ege kıyılarında kar yağışı ender görülen bir olaydır, düştüğünde de kısa sürede erir. Marmara'da geçiş özellikleri görülse de kar örtüsünün süresi Doğu Anadolu'nun çok gerisindedir. Cevap C.

Doğru cevap: E — V

Haritadaki illerden I Antalya, II Mersin, III Kahramanmaraş ve IV Hatay Akdeniz Bölgesi'nin illeridir; V numaralı Denizli ise Ege Bölgesi'nde yer alır. Kahramanmaraş kıyısı olmadığı için sıkça Güneydoğu Anadolu'da sanılır, ancak Akdeniz Bölgesi'nin iç kesimindedir. Denizli'de de Akdeniz iklimi etkisi görülür; ancak soru iklim tipini değil, ilin bulunduğu coğrafi bölgeyi sormaktadır. Cevap E.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il Bursa'dır ve Marmara Bölgesi'nde yer alır; bölgede Akdeniz ile Karadeniz iklimleri arasında geçiş özellikleri görülür. II numaralı Manisa Ege Bölgesi'nde olup yaz kuraklığı belirgindir. III numaralı Ankara İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır ve karasal iklim etkisindedir. IV numaralı Erzurum Doğu Anadolu, V numaralı Adana ise Akdeniz Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: D — IV

Temmuz ortalamasının 32 °C'ye ulaşması, nispi nemin %25'e düşmesi ve güneşlenme süresinin ülkedeki en uzun süre olması Güneydoğu Anadolu'yu tanımlar; haritada IV numaralı il Şanlıurfa'dır. I numaralı Trabzon ile II numaralı Samsun Karadeniz kıyısındadır; bu merkezlerde yıllık yağış 700 mm'nin üzerindedir, nem yüksektir ve yaz kuraklığı görülmez. III numaralı Konya'da yağış 300-350 mm ile daha azdır ve yağış ilkbaharda toplanır. V numaralı Antalya'da ise yıllık yağış 1000 mm'yi aşar, temmuz ortalaması 32 °C'ye çıkmaz. Cevap D.

Doğru cevap: B — Ankara

Grafikte nisan sütunu 60 mm ile en yüksek, temmuz sütunu 15 mm ile en düşük değeri gösterir; ilkbahar maksimumu ile yaz minimumunun birlikte görülmesi İç Anadolu'nun karasal yağış rejimidir, dolayısıyla merkez Ankara'dır. Rize ve Trabzon'da ekim yağışı ocak ve nisan yağışından çok daha fazladır; ayrıca bu merkezlerde hiçbir ay 15 mm'ye inmez. Antalya'da ocak yağışı 200 mm'yi aşar, temmuzda ise yağış hemen hemen hiç düşmez. Şanlıurfa'da da en yağışlı ay ocaktır ve temmuz tümüyle kuraktır. Cevap B.

Doğru cevap: C — M'de kış ayları ortalaması 0 °C'nin altındadır.

Grafikten K 20 °C, L 15 °C, M 10 °C ve N 5 °C okunur. 20 - 5 = 15 olduğu için A, 15 = 1,5 × 10 olduğu için B, 5 sayısı 20'nin dörtte biri olduğu için E desteklenir; en uzun sütun K'ye ait olduğundan D de doğrudur. Yıllık ortalama sıcaklık on iki ayın ortalamasıdır ve tek başına kış ayı değerini vermez; yıllık ortalaması 10 °C olan bir merkezin kış ortalaması 0 °C'nin üzerinde de olabilir. Cevap C.

Doğru cevap: E — I ve III

Grafikte kar örtüsünün yerde kalma süresi K'de 120, L'de 90, M'de 60, N'de 30 gün okunur. Kar örtüsünün dört ay kaldığı K'de kayak sezonu, bir ay kaldığı N'ye göre çok daha uzun sürer; I söylenebilir. Karın erimeden kalabilmesi sıcaklığın uzun süre 0 °C dolayında seyretmesini gerektirdiğinden K'nin kış ortalaması N'den düşüktür, III de söylenebilir. II yanlıştır: kar süresinin kısalığı N'nin daha alçakta olduğunu düşündürür; yükseltisinin K'den fazla olduğu söylenemez. Cevap E.

Doğru cevap: A — Poyraz

Poyraz kuzeydoğudan esen soğuk rüzgârdır; kışın sıcaklığı düşürür, yaz aylarında ise serinletici etki yapar. Lodos güneybatıdan eser ve ılık-nemli olduğu için kışın sıcaklığı yükseltir, kar erimelerine yol açar. Samyeli güneydoğudan esen sıcak ve kuru bir rüzgârdır; Güneydoğu Anadolu'da yaz aylarında bitkileri kavurur. Kıble güneyden esen sıcak rüzgârdır, fön ise dağı aşan havanın alçalırken ısınmasıyla oluşan yerel bir rüzgârdır. Cevap A.

Doğru cevap: B — I ve II

Kışın Türkiye üzerinde soğuk kutbi ve sıcak tropikal hava kütleleri karşılaşır; bu karşılaşma alanlarında oluşan cepheler kış yağışlarının büyük bölümünü oluşturur, bu nedenle I doğrudur. Gezici alçak basınçların art arda geçmesi sıcaklığı, bulutluluğu ve yağışı kısa sürede değiştirdiğinden II de doğrudur. III yanlıştır: cephesel yağışlar iç bölgelerde de görülür; İç Anadolu ve Doğu Anadolu'daki kış yağışları da cephesel kökenlidir. III'ü içeren C, D ve E şıkları bu nedenle elenir. Cevap B.

Doğru cevap: D — Güneye gidildikçe sıcaklığın artması

Tarımın yükselti sınırını belirleyen temel etken sıcaklıktır; enlem etkisiyle güneye gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı büyür, sıcaklık yükselir ve bitkilerin yetişme dönemi uzar. Bu yüzden aynı ürünler güneyde daha yüksek yerlerde yetiştirilebilir. Yağış kuzeyde daha fazladır; üst sınırı belirleyen ölçüt yağış olsaydı sınır kuzeyde yükselirdi, bu nedenle A elenir. Toprak kalınlığı ve nüfus yoğunluğu yükselti sınırını belirleyen etkenler değildir; engebe ise her iki kesimde de fazladır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Havadaki nemin ve bulutluluğun az olması

Günlük sıcaklık farkını belirleyen temel etken havadaki nem ve bulutluluktur; nem gündüz gelen ışınların bir bölümünü tutar, gece ise yer yüzeyinin ısı kaybını yavaşlatır. İç Anadolu'da yazın nem ve bulutluluk az olduğu için gündüz hızla ısınan yüzey gece hızla soğur, fark büyür. Enlem ve gün uzunluğu yalnızca gündüz alınan enerjiyi artırır, gece hızlı soğumayı açıklamaz; bu nedenle A ve B elenir. Deniz etkisi sokulsaydı nem artar ve günlük fark küçülürdü. Cevap C.

Doğru cevap: A — Tarımsal üretimdeki yıllık dalgalanmalarda iklimin payı büyüktür.

Birkaç saat süren bir don olayının yıllık ürünü büyük ölçüde yok edebilmesi, tarımsal üretimin iklim koşullarına ne kadar bağlı olduğunu ve üretimin neden yıldan yıla dalgalandığını gösterir. B'ye ulaşılamaz; metin yalnızca Malatya örneğini verir, başka yörelerde kayısı yetiştirilemeyeceği sonucu çıkarılamaz. C yanlıştır: geç donların görüldüğü tarih enlem, yükselti ve karasallığa göre değişir. D ve E ise verilen bilginin tam tersidir; kayısı çiçeği dona karşı duyarlıdır ve kısa süreli düşüş üretimi doğrudan etkilemektedir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Sibirya yüksek basıncının yıl boyunca etkili olması

Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin en alçak ve en güneydeki kesimlerinden biridir; yükseltinin az olması ve güneş ışınlarının büyük açıyla gelmesi sıcaklığı doğrudan yükseltir. Yaz aylarında etkili olan Basra alçak basıncı bölgeye sıcak ve kuru tropikal karasal hava taşır; nemin azlığı da havanın gündüz hızla ısınmasına yol açar. Sibirya yüksek basıncı ise yalnızca kış aylarında etkili olan ve soğuk hava getiren bir merkezdir; ne yıl boyunca etkilidir ne de yaz sıcaklığını artırır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Yıllık sıcaklık farkının 25 °C'yi aşması

Her iki merkez de denizden uzak, karasallığın güçlü olduğu yerlerdir; yıllık sıcaklık farkı Erzurum'da 28 °C'ye, Şanlıurfa'da 26 °C'ye ulaşır ve ikisi de 25 °C'nin üzerindedir. A yalnızca Erzurum için doğrudur; Şanlıurfa'da ocak ortalaması 5 °C dolayındadır. B ve D hiçbiri için geçerli değildir: iki merkezde de yıllık yağış 500 mm'nin altındadır ve doğal bitki örtüsü bozkırdır. E de yanlıştır; en yağışlı mevsim Erzurum'da ilkbahar, Şanlıurfa'da kıştır. Cevap C.