Türkiye'nin İklimi

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

1. 1.Matematik konum ve enlemin etkisi

   Türkiye 36°-42° kuzey enlemleri arasında, orta kuşakta yer alır. Bu konum dört mevsimin belirgin yaşanmasını, güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklığın genelde azalmasını ve güneş ışınlarının yıl boyu eğik gelmesini açıklar. Akdeniz kıyılarının aynı yükseltideki Karadeniz kıyılarından daha sıcak olmasının ilk nedeni enlemdir.

   Sınav ipucu: "Aynı yükselti ve aynı deniz etkisi" verilmişse sıcaklık farkının nedeni enlemdir; soruda başka değişken yoksa cevap enlem olur.

   Soru 2Deniz seviyesindeki bir merkezde sıcaklık 27 °C iken, aynı anda aynı enlemde bulunan 1400 metre yükseltideki bir merkezde sıcaklığın yaklaşık kaç °C olması beklenir? (Yükselti dışındaki koşullar aynı kabul edilecek ve her 200 metrede sıcaklık 1 °C azalacaktır.)

   1. A)20
   2. B)13
   3. C)17
   4. D)22
   5. E)25

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. 1400 metrelik yükselti farkı 1400 / 200 = 7 °C'lik bir sıcaklık azalmasına yol açar; 27 - 7 = 20 °C bulunur. 13 seçeneği her 100 metrede 1 °C azalma varsayımından, 25 seçeneği ise yükseltinin yalnızca bir bölümünün hesaba katılmasından kaynaklanan yanlış sonuçlardır.

   Kolay · Test 1

   Soru 3Aynı enlemde ve birbirine yakın yükseltide bulunan iki merkezin aylık ortalama sıcaklıkları şöyledir: Merkez X — Ocak 7 °C, Temmuz 25 °C; Merkez Y — Ocak -1 °C, Temmuz 27 °C. Bu verilere göre kesin olarak ulaşılabilecek yargı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)X merkezi Y merkezinden daha yüksekte kurulmuştur
   2. B)Y merkezi X merkezinden daha güneyde yer almaktadır
   3. C)X merkezinde yıllık yağış miktarı Y'den daha azdır
   4. D)Y merkezinde yaz yağışları kış yağışlarından fazladır
   5. E)Y merkezinde karasallığın etkisi X'e göre daha belirgindir

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. X'in yıllık sıcaklık farkı 18 °C, Y'nin ise 28 °C'dir; enlem ve yükselti benzer olduğuna göre bu fark ancak denizden uzaklıkla, yani karasallıkla açıklanabilir. Enlemleri aynı verildiği için Y'nin daha güneyde olduğu söylenemez; yağışa ilişkin hiçbir veri bulunmadığından yağış miktarı ve rejimiyle ilgili seçenekler de çıkarılamaz.

   Orta · Test 1

   Soru 4Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de dağların güneye bakan yamaçlarında kar örtüsünün daha erken erimesi, tarım ürünlerinin daha erken olgunlaşması ve yerleşmelerin daha yükseklere çıkabilmesi ortak olarak aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

   1. A)Denizellik
   2. B)Bakı
   3. C)Karasallık
   4. D)Enlem farkı
   5. E)Yerel rüzgârlar

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Kuzey Yarım Küre'de güneye bakan yamaçlar güneş ışınlarını daha büyük bir açıyla aldığı için daha fazla ısınır; bu durum kar erimesini, tarımsal olgunlaşmayı ve yerleşme üst sınırını yukarı taşır ve bakı etkisi olarak adlandırılır. Enlem farkı doğru olamaz, çünkü aynı dağın iki yamacı arasında kayda değer bir enlem farkı yoktur; denizellik de yamaç yönüne göre değişen bir etmen değildir.

   Orta · Test 1

2. 2.Yükseltinin etkisi

   Yükselti her 200 metrede sıcaklığı yaklaşık 1 °C düşürür. Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1132 metredir ve doğuya gidildikçe artar; Doğu Anadolu'nun aynı enlemdeki Ege'den çok daha soğuk olmasının nedeni budur. Yükselti ayrıca yağış biçimini (kar), don olayının süresini ve bitki örtüsü katlarını belirler.

   Sınav ipucu: Aynı enlemdeki iki yerin sıcaklığı farklıysa önce yükseltiye bak; Erzurum ile İzmir sorusunun cevabı yükseltidir.

   Soru 11Aynı enlemde bulunan iki merkezden A'nın yükseltisi 40 m, B'nin yükseltisi 1240 m'dir. Ocak ortalama sıcaklıkları A'da 7 °C, B'de -4 °C olarak ölçülmüştür. Her 200 metrede sıcaklığın 1 °C azaldığı kabul edildiğine göre, iki merkez arasındaki sıcaklık farkının yükseltiyle açıklanamayan bölümü kaç °C'dir?

   1. A)3
   2. B)4
   3. C)5
   4. D)6
   5. E)11

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Yükselti farkı 1240 - 40 = 1200 m olduğundan bu fark 1200 / 200 = 6 °C'lik bir azalma yaratır; gerçekte gözlenen fark ise 7 - (-4) = 11 °C'dir, dolayısıyla 11 - 6 = 5 °C'lik bölüm karasallık gibi başka etmenlerden kaynaklanır. 6 seçeneği yalnızca yükseltinin payını, 11 seçeneği ise toplam farkı verdiği için sorulan değeri karşılamaz.

   Zor · Test 1

   Soru 2Deniz seviyesindeki bir merkezde sıcaklık 27 °C iken, aynı anda aynı enlemde bulunan 1400 metre yükseltideki bir merkezde sıcaklığın yaklaşık kaç °C olması beklenir? (Yükselti dışındaki koşullar aynı kabul edilecek ve her 200 metrede sıcaklık 1 °C azalacaktır.)

   1. A)20
   2. B)13
   3. C)17
   4. D)22
   5. E)25

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. 1400 metrelik yükselti farkı 1400 / 200 = 7 °C'lik bir sıcaklık azalmasına yol açar; 27 - 7 = 20 °C bulunur. 13 seçeneği her 100 metrede 1 °C azalma varsayımından, 25 seçeneği ise yükseltinin yalnızca bir bölümünün hesaba katılmasından kaynaklanan yanlış sonuçlardır.

   Kolay · Test 1

   Soru 122Türkiye'de kısa mesafelerde birbirinden çok farklı iklim özelliklerinin görülmesiyle ilgili olarak; I. Dağların uzanış doğrultusunun denizel etkilerin iç kesimlere sokulmasını sınırlaması II. Ortalama yükseltinin fazla olması ve yükseltinin batıdan doğuya doğru artması III. Ülkenin doğusu ile batısı arasındaki boylam farkının fazla olması verilenlerden hangileri bu durumun nedeni olarak gösterilebilir?

   1. A)I ve II
   2. B)Yalnız I
   3. C)Yalnız II
   4. D)II ve III
   5. E)I, II ve III

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar kıyıya paralel uzandığı için denizden gelen nemli hava kütleleri iç kesimlere sokulamaz; kıyı kuşağı ile hemen arkasındaki iç alanlar arasında keskin iklim farkları doğar, I doğrudur. Ortalama yükseltinin 1132 metre olması ve yükseltinin doğuya doğru artması da sıcaklığı düşürüp kar yağışlı gün sayısını artırdığından iklim çeşitliliğini besler, II de doğrudur. III ise yanlıştır: boylam farkı yalnızca yerel saat farkı doğurur, sıcaklık ve yağış koşullarını değiştirmez. III yanlış olduğu için onu içeren D ve E elenir; I de doğru olduğundan yalnız II'yi veren C seçilemez. Cevap A.

   Zor · Test 9

3. 3.Dağların uzanış yönü

   Kuzey Anadolu ve Toros dağları kıyıya paralel uzanır; deniz etkisini iç kesimlere geçirmez. Bu yüzden Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında nemli, hemen gerisindeki iç kesimlerde kurak ve karasal iklim görülür. Ege'de dağlar kıyıya dik uzandığı için deniz etkisi 150-200 km içeriye kadar sokulur; Ege Bölgesi'nde kıyı ile iç kesim arasındaki iklim farkı bu yüzden azdır.

   Sınav ipucu: "Deniz etkisinin iç kesimlere sokulması" sorulursa cevap Ege'dir; "kıyı ile iç kesim arasında keskin fark" sorulursa Karadeniz ya da Akdeniz'dir.

   Soru 5Türkiye'nin ocak ayı eş sıcaklık (izoterm) haritası incelendiğinde, eğrilerin kıyı kuşağında kıyı çizgisine paralel uzandığı; iç kesimlere ve doğuya gidildikçe sıcaklık değerlerinin hızla düştüğü görülmektedir. Bu duruma bakarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

   1. A)Kıyılarda denizin ılıtıcı etkisi kış sıcaklıklarını yükseltmektedir
   2. B)İç kesimlerde yükselti kış sıcaklıklarını düşürücü yönde etkilidir
   3. C)Kıyı ile iç kesim arasında kışın belirgin bir sıcaklık farkı vardır
   4. D)Türkiye'de yıllık yağış miktarı doğudan batıya doğru artmaktadır
   5. E)Deniz etkisi kıyıya paralel dar bir kuşakta sınırlı kalmaktadır

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. İzoterm haritası yalnızca sıcaklığın alansal dağılışını gösterir; eğrilerin kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin dar bir kuşakla sınırlı kaldığını, doğuya doğru değerlerin düşmesi ise yükselti ve karasallığın etkisini ortaya koyar. Yağış miktarının doğu-batı yönündeki değişimi sıcaklık eğrilerinden okunamayacağı için bu çıkarım yapılamaz.

   Zor · Test 1

   Soru 122Türkiye'de kısa mesafelerde birbirinden çok farklı iklim özelliklerinin görülmesiyle ilgili olarak; I. Dağların uzanış doğrultusunun denizel etkilerin iç kesimlere sokulmasını sınırlaması II. Ortalama yükseltinin fazla olması ve yükseltinin batıdan doğuya doğru artması III. Ülkenin doğusu ile batısı arasındaki boylam farkının fazla olması verilenlerden hangileri bu durumun nedeni olarak gösterilebilir?

   1. A)I ve II
   2. B)Yalnız I
   3. C)Yalnız II
   4. D)II ve III
   5. E)I, II ve III

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar kıyıya paralel uzandığı için denizden gelen nemli hava kütleleri iç kesimlere sokulamaz; kıyı kuşağı ile hemen arkasındaki iç alanlar arasında keskin iklim farkları doğar, I doğrudur. Ortalama yükseltinin 1132 metre olması ve yükseltinin doğuya doğru artması da sıcaklığı düşürüp kar yağışlı gün sayısını artırdığından iklim çeşitliliğini besler, II de doğrudur. III ise yanlıştır: boylam farkı yalnızca yerel saat farkı doğurur, sıcaklık ve yağış koşullarını değiştirmez. III yanlış olduğu için onu içeren D ve E elenir; I de doğru olduğundan yalnız II'yi veren C seçilemez. Cevap A.

   Zor · Test 9

   Soru 9Doğu Anadolu Bölgesi'nin Türkiye'nin en soğuk bölgesi olmasında en etkili etmen aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Türkiye'nin en kuzeyinde yer alması
   2. B)Deniz etkisine tümüyle açık olması
   3. C)Bitki örtüsünün orman olması
   4. D)Yağış rejiminin düzenli olması
   5. E)Ortalama yükseltinin çok fazla olması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Doğu Anadolu ortalama 2000 metreyi aşan yükseltisiyle Türkiye'nin en yüksek bölgesidir ve sıcaklık yükseltiyle azaldığı için kışlar çok soğuk geçer; karasallık bu etkiyi güçlendirir. Bölgenin Türkiye'nin en kuzeyinde olduğu seçeneği yanlıştır; en kuzeydeki bölge Karadeniz'dir, buna karşın orası deniz etkisiyle daha ılıktır.

   Orta · Test 1

4. 4.Karasallık ve denizellik

   Denize yakın yerlerde nem yüksek, sıcaklık farkı azdır; iç kesimlerde nem düşük, günlük ve yıllık sıcaklık farkı büyüktür. Bu yüzden yıllık sıcaklık farkının en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu, en az olduğu kıyılar ise Karadeniz ve Akdeniz'dir. Karasallık, yağışın azalmasına ve yağışın ilkbahara kaymasına da yol açar.

   Sınav ipucu: "Günlük sıcaklık farkı en fazla" sorusunda karasal ve bulutsuz yerler aranır: Güneydoğu ve İç Anadolu; nem azaldıkça fark büyür.

   Soru 12Yaz aylarında Türkiye'de en yüksek sıcaklıkların Güneydoğu Anadolu'da ölçülmesinde etkili olan etmenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

   1. A)Yükselti ve denizellik
   2. B)Enlem ve karasallık
   3. C)Bakı ve okyanus akıntıları
   4. D)Denizellik ve bitki örtüsü
   5. E)Yükselti ve okyanus akıntıları

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Güneydoğu Anadolu, Türkiye'nin en güney enlemlerinde yer aldığı için güneş ışınlarını büyük açıyla alır; ayrıca denizden uzak ve nem oranı düşük olduğundan karasallık yaz sıcaklıklarını daha da yükseltir. Denizellik içeren seçenekler yanlıştır, çünkü deniz etkisi yaz sıcaklıklarını yükseltmez, tersine hafifletir.

   Kolay · Test 1

   Soru 20İç Anadolu'da gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkının kıyı bölgelerine göre fazla olmasının başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Yükseltinin 3000 metreyi aşması
   2. B)Bölgede yağışın yaz mevsiminde toplanması
   3. C)Bölgeyi sürekli alçak basıncın etkilemesi
   4. D)Havadaki nem oranının düşük olması
   5. E)Bölgede bitki örtüsünün orman olması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Nem, gündüz gelen ışınları süzerek aşırı ısınmayı, gece ise yerden yansıyan ısıyı tutarak aşırı soğumayı önler; İç Anadolu'da nem az olduğu için günlük sıcaklık farkı büyür. Yükseltinin 3000 metreyi aştığı seçeneği yanlıştır, çünkü İç Anadolu platolarının ortalama yükseltisi bunun çok altındadır.

   Orta · Test 2

   Soru 57Aynı yükseltide bulunan iki merkezden birinin yıllık yağışı 620 mm, bağıl nemi yüksek; diğerinin yıllık yağışı 330 mm, bağıl nemi düşüktür. Buna göre ikinci merkez için aşağıdakilerden hangisinin geçerli olması beklenir?

   1. A)Günlük sıcaklık farkının daha küçük olması
   2. B)Bulutlu gün sayısının daha fazla olması
   3. C)Buharlaşma açığının daha az olması
   4. D)Günlük sıcaklık farkının daha büyük olması
   5. E)Bitki örtüsünün orman olması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Nemi ve bulutluluğu az olan yerlerde gündüz yeryüzü hızla ısınır, gece ise ısısını hızla yitirir; bu yüzden günlük sıcaklık farkı büyür. Bulutlu gün sayısının daha fazla olması ve bitki örtüsünün orman olması yanlıştır, çünkü düşük yağış ve düşük nem seyrek bitki örtüsü ile açık hava koşullarını beraberinde getirir.

   Zor · Test 4

5. 5.Türkiye'yi etkileyen basınç merkezleri

   Kışın Sibirya yüksek basıncı soğuk ve kuru hava getirir, İzlanda alçak basıncı ise Balkanlar üzerinden yağışlı sistemler taşır. Yazın Asor yüksek basıncı Akdeniz'e sıcak ve kurak hava yerleştirir; Basra alçak basıncı Güneydoğu'yu ısıtır ve kurutur. Akdeniz ikliminin yaz kuraklığı Asor'un, kış yağışları İzlanda'nın etkisiyle açıklanır.

   Sınav ipucu: "Akdeniz'de yaz kuraklığının nedeni" → Asor yüksek basıncı; "Güneydoğu'da yazın aşırı sıcaklık" → Basra alçak basıncı.

   Soru 30Kış aylarında Türkiye'ye soğuk ve kuru hava kütleleri taşıyarak iç kesimlerde don olaylarının artmasına yol açan basınç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Basra alçak basıncı
   2. B)Asor yüksek basıncı
   3. C)İzlanda alçak basıncı
   4. D)Ekvatoral alçak basıncı
   5. E)Sibirya yüksek basıncı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Kışın Asya karası aşırı soğuyarak Sibirya üzerinde termik yüksek basınç alanı oluşturur; buradan gelen soğuk ve kuru hava Türkiye'nin doğu ve iç kesimlerinde sıcaklıkları düşürüp don olaylarını artırır. Basra alçak basıncı yanlıştır, çünkü o yaz mevsiminde etkili olur ve sıcak-kuru hava getirir.

   Kolay · Test 2

   Soru 40Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında yaz mevsiminin kurak geçmesinde, yaz döneminde kuzeye doğru yer değiştirerek etki alanını genişleten hangi basınç merkezi belirleyicidir?

   1. A)Asor yüksek basıncı
   2. B)İzlanda alçak basıncı
   3. C)Sibirya yüksek basıncı
   4. D)Basra alçak basıncı
   5. E)Doğu Avrupa alçak basıncı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Atlas Okyanusu üzerindeki Asor dinamik yüksek basıncı yazın kuzeye kayarak Akdeniz havzasını kaplar; alçalıcı hava hareketi bulut oluşumunu engellediği için yaz kuraklığı ortaya çıkar. İzlanda alçak basıncı yanlıştır, çünkü o kış aylarında Türkiye'ye nemli ve yağışlı hava taşıyan bir merkezdir.

   Zor · Test 3

   Soru 58Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'yi etkileyen basınç merkezlerinden biri değildir?

   1. A)Sibirya yüksek basıncı
   2. B)Asor yüksek basıncı
   3. C)Güney Pasifik yüksek basıncı
   4. D)İzlanda alçak basıncı
   5. E)Basra alçak basıncı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Türkiye'nin hava koşullarını kışın Sibirya yüksek basıncı ile İzlanda alçak basıncı, yazın Asor yüksek basıncı ile Basra alçak basıncı biçimlendirir. Güney Pasifik üzerindeki basınç merkezi ise Türkiye'den çok uzakta olup ülkemizin hava kütlelerini yönlendirmez.

   Kolay · Test 4

6. 6.Yerel rüzgârlar

   Kuzeyden esen poyraz soğuk ve kuru, kuzeybatıdan esen karayel kar getiren, kuzeydoğudan esen yıldız serin; güneybatıdan esen lodos ılık ve nemli, güneyden esen kıble sıcak, güneydoğudan esen keşişleme sıcak ve kurudur. Samyeli ise Güneydoğu Anadolu'da yazın esen kavurucu çöl rüzgârıdır.

   Sınav ipucu: Lodos yalnız kışın Marmara ve Ege'de ısınma yapar; "kışın İstanbul'da sıcaklık aniden yükseldi" sorusunun cevabı lodostur.

   Soru 31Aşağıda verilen yerel rüzgâr - estiği yön eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   1. A)Poyraz - kuzeydoğu
   2. B)Yıldız - kuzey
   3. C)Karayel - kuzeybatı
   4. D)Lodos - kuzeydoğu
   5. E)Keşişleme - güneydoğu

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Lodos güneybatıdan esen, kışın sıcaklığı yükselten nemli bir rüzgârdır; kuzeydoğudan esen rüzgâr ise poyrazdır. Poyraz - kuzeydoğu eşleştirmesi doğru olduğundan yanlış olan tek eşleştirme lodosa ilişkin olandır.

   Kolay · Test 3

   Soru 41Güneydoğu Anadolu'da yaz aylarında güneyden esen, sıcak ve kuru olduğu için ekinleri kavurarak ürün kaybına yol açan rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Poyraz
   2. B)Karayel
   3. C)Yıldız
   4. D)Samyeli
   5. E)İmbat

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Samyeli çöl kökenli, güney sektörlü, sıcak ve kuru bir rüzgârdır; buharlaşmayı artırıp bitkilerin su dengesini bozarak tarımsal zarara neden olur. Poyraz ve karayel yanlıştır; bu ikisi kuzey sektörlü ve serinletici rüzgârlardır.

   Orta · Test 3

   Soru 32Yaz mevsiminde gündüz saatlerinde Ege ve Akdeniz kıyılarında denizden karaya doğru esen, sıcaklığın etkisini azaltan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Samyeli
   2. B)İmbat
   3. C)Fön
   4. D)Keşişleme
   5. E)Sam

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. İmbat, gündüz karanın denizden daha çabuk ısınmasıyla oluşan basınç farkı sonucu denizden karaya esen bir meltem türüdür ve kıyıda bunaltıcı sıcakları hafifletir. Samyeli ve sam yanlıştır; bunlar güneyden gelen sıcak ve kuru rüzgârlar olup serinletici değil, kurutucu etki yapar.

   Kolay · Test 3

7. 7.Fön rüzgârı

   Fön, dağın rüzgâr alan yamacında yükselip yağış bırakan havanın diğer yamaçtan alçalırken ısınıp kurumasıyla oluşan sıcak ve kuru rüzgârdır. Türkiye'de Doğu Karadeniz'in iç yamaçlarında, Güneydoğu Toroslar'da görülür; kar erimelerini hızlandırır, meyve ağaçlarını erken uyandırıp don riskini artırır.

   Sınav ipucu: Fön bir yerel rüzgâr adı değil, oluşum biçimidir; "alçalan havanın ısınması" ifadesi fönün tanımıdır.

   Soru 32Yaz mevsiminde gündüz saatlerinde Ege ve Akdeniz kıyılarında denizden karaya doğru esen, sıcaklığın etkisini azaltan yerel rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Samyeli
   2. B)İmbat
   3. C)Fön
   4. D)Keşişleme
   5. E)Sam

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. İmbat, gündüz karanın denizden daha çabuk ısınmasıyla oluşan basınç farkı sonucu denizden karaya esen bir meltem türüdür ve kıyıda bunaltıcı sıcakları hafifletir. Samyeli ve sam yanlıştır; bunlar güneyden gelen sıcak ve kuru rüzgârlar olup serinletici değil, kurutucu etki yapar.

   Kolay · Test 3

   Soru 33Bir dağın yamacı boyunca yükselirken nemini yağış olarak bırakan hava kütlesinin, karşı yamaçtan alçalırken ısınarak ve kuruyarak esmesi sonucu ortaya çıkan rüzgâr için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

   1. A)Kar örtüsünün erimesini hızlandırır
   2. B)Estiği yamaçta sıcaklığın yükselmesine yol açar
   3. C)Estiği alanda bağıl nemi belirgin biçimde artırır
   4. D)İlkbaharda tarım ürünlerinin erken gelişmesini sağlayabilir
   5. E)Orman yangını riskini artırıcı yönde etkilidir

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Tanımlanan rüzgâr fön rüzgârıdır; alçalırken sıkışıp ısındığı için sıcaklığı yükseltir, bağıl nemi düşürür ve bu nedenle karı eritir, erken ilkbahar koşulları yaratır, yangın riskini artırır. Bağıl nemi artırdığı yargısı yanlıştır, çünkü ısınan havanın nem taşıma kapasitesi büyür ve bağıl nem düşer.

   Orta · Test 3

   Soru 38Alçak basınç alanlarında yağış olasılığının yüksek olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Havanın yükselici hareket yapması
   2. B)Havanın alçalıcı hareket yapması
   3. C)Bağıl nemin sürekli azalması
   4. D)Sıcaklığın yükseklerde artması
   5. E)Rüzgârların merkezden dışa doğru esmesi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Alçak basınç merkezinde hava çevreden içeriye toplanır ve yükselir; yükselen hava soğuyarak yoğunlaşma noktasına ulaştığı için bulutlanma ve yağış artar. Alçalıcı hareket seçeneği yanlıştır, çünkü alçalan hava ısınıp bağıl nemini yitirir ve bu yüksek basınç alanlarında açık, kurak havaya yol açar.

   Kolay · Test 3

8. 8.Karadeniz iklimi

   Karadeniz kıyı kuşağında her mevsim yağışlı, yazları serin, kışları ılık bir iklim görülür. Yıllık yağış 1000 mm'yi geçer; en yağışlı mevsim sonbahardır. Bulutluluk ve nem Türkiye'nin en yükseğidir, güneşlenme süresi en azdır. Doğal bitki örtüsü nemli ormandır; yağış Doğu Karadeniz'de (Rize) en fazla, Orta Karadeniz'de (Samsun-Sinop) en azdır.

   Sınav ipucu: Karadeniz'in "her mevsim yağışlı" olması orografik (yamaç) yağışa bağlıdır; kıyıya paralel dağlar nemi tutar.

   Soru 36İç Anadolu'da ilkbahar aylarında öğleden sonra ısınan havanın hızla yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi yağışları olarak bilinen yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Cephesel (frontal) yağış
   2. B)Konveksiyonel (yükselim) yağışı
   3. C)Yamaç (orografik) yağışı
   4. D)Muson kaynaklı yağış
   5. E)Siklonik kar yağışı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Yerden ısınan hava yoğunluğu azaldığı için yükselir, yukarıda soğuyup yoğunlaşır ve kısa süreli sağanaklar bırakır; buna konveksiyonel yağış denir. Yamaç yağışı yanlıştır, çünkü orada havayı yükselten etken yer şekilleridir; kırkikindi yağışlarında yükselmeyi sağlayan ise yerel ısınmadır.

   Orta · Test 3

   Soru 64Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak 7 °C, Temmuz 23 °C; yıllık yağış 1050 mm; yağış tüm mevsimlere dağılmakta ve en yağışlı mevsim sonbahar olmaktadır. Bu merkezle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   1. A)Yaz kuraklığı nedeniyle sulama zorunludur
   2. B)Kış donları nedeniyle tarım süresi çok kısadır
   3. C)Doğal bitki örtüsü bozkırdır
   4. D)Doğal bitki örtüsü gür ormandır
   5. E)Yıllık sıcaklık farkı 30 °C'yi aşmaktadır

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Yıllık sıcaklık farkının 16 °C'de kalması, yağışın yüksek ve her mevsime dağılmış olması Karadeniz iklimini gösterir; bu koşullarda doğal örtü nemli, gür ormandır. Bozkır seçeneği yanlıştır, çünkü bozkır yıllık yağışın 400 mm dolayında olduğu ve yaz kuraklığının uzun sürdüğü iç kesimlerin örtüsüdür.

   Orta · Test 5

   Soru 120Nemli bir hava kütlesinin dağ yamacı boyunca yükselirken soğuyup yoğuşması sonucunda oluşan yağış türü aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Cephe yağışı
   2. B)Yamaç yağışı
   3. C)Monsun yağışı
   4. D)Asit yağmuru
   5. E)Kırkikindi yağışı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Oluşum biçimine göre yağışlar yamaç (orografik), cephe (frontal) ve yükselim (konveksiyon) yağışı olmak üzere üçe ayrılır. Nemli havanın bir dağ yamacı boyunca yükselip soğuyarak yoğuşmasıyla düşen yağış yamaç yağışıdır; Kuzey Anadolu Dağları'nın ve Toroslar'ın denize bakan yamaçlarının bol yağış alması bu yolla açıklanır. A yanlıştır, cephe yağışı sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı kuşakta oluşur. C'deki monsun yağışı, mevsimlik rüzgârların kara ile deniz arasındaki basınç farkından doğup yaz mevsiminde denizden karaya taşıdığı nemle düşen yağıştır ve Türkiye'de görülmez. E'deki kırkikindi yağışı ise ısınan havanın kendiliğinden yükselmesiyle oluşan yükselim yağışıdır; İç Anadolu'da ilkbahar sonu ile yaz başında görülür. Cevap B.

   Kolay · Test 8

9. 9.Akdeniz iklimi

   Akdeniz ve Ege kıyılarında yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yağışın büyük bölümü kış aylarında cephe yağışı olarak düşer; yıllık yağış 600-1000 mm arasındadır. Kar ve don nadirdir; bu yüzden turunçgil, zeytin ve seracılık bu iklimin ürünüdür. Doğal bitki örtüsü maki, yükseklerde kızılçam ormanıdır.

   Sınav ipucu: Ege kıyıları da Akdeniz iklimindedir, ancak kuzeye doğru sıcaklık düşer ve maki yerini yavaş yavaş ormana bırakır.

   Soru 90Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyı kuşağında, yaz kuraklığına dayanıklı, kısa boylu ve sert yapraklı çalılardan oluşan doğal bitki topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Bozkır
   2. B)Alpin çayır
   3. C)Longoz ormanı
   4. D)Maki
   5. E)Tayga ormanı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Maki; zeytin, mersin, defne, kocayemiş gibi kalın kabuklu ve derimsi yapraklı çalılardan oluşur ve uzun yaz kuraklığına uyum sağlamıştır. Bozkır yanlıştır, çünkü bozkır otsu bitkilerden oluşur ve yağışın 400 mm dolayında kaldığı iç kesimlerde görülür.

   Kolay · Test 6

   Soru 118Bir yörede yaz kuraklığı sert yaşanmakta, doğal örtü maki ve kızılçam ormanlarından oluşmakta, kıyı boyunca yükselti hızla artmaktadır. Bu yöre için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

   1. A)Yaz aylarında orman yangını riski yüksektir
   2. B)Turizm sezonu yılın önemli bölümüne yayılabilir
   3. C)Kıyıda ulaşım kışın kar nedeniyle uzun süre kesilir
   4. D)Tarımda sulama gereksinimi yaz aylarında artar
   5. E)Kıyıdan iç kesime ulaşım engebe nedeniyle güçtür

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Yaz kuraklığı ve maki örtüsü Akdeniz koşullarını gösterir; burada kışlar ılık geçtiği için kıyıda kar nedeniyle uzun süreli ulaşım kesintisi yaşanmaz, dolayısıyla bu çıkarım yanlıştır. Diğerleri tutarlıdır: kurak ve sıcak yaz yangın riskini ve sulama gereksinimini artırır, uzun güneşli dönem turizmi destekler, hızla yükselen arazi iç kesime ulaşımı zorlaştırır.

   Zor · Test 8

   Soru 62Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen; doğal bitki örtüsü maki olan iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Karadeniz iklimi
   2. B)Karasal iklim
   3. C)Akdeniz iklimi
   4. D)Marmara geçiş iklimi
   5. E)Muson iklimi

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Akdeniz iklimi yaz kuraklığı, ılık ve yağışlı kış ile tanımlanır; kuraklığa uyum sağlamış kısa boylu, sert yapraklı çalılardan oluşan maki bu iklimin doğal örtüsüdür. Karadeniz iklimi yanlıştır, çünkü orada yaz kurak geçmez ve doğal örtü gür nemli ormandır.

   Kolay · Test 5

10. 10.İç Anadolu karasal iklimi (step iklimi)

    İç Anadolu'da yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır; yıllık yağış 300-400 mm ile Türkiye'nin en azıdır. En yağışlı mevsim ilkbahardır ve yağışlar konveksiyonel (yükselim) türdedir; halk arasında "kırkikindi" denen öğleden sonra sağanakları bu türdendir. Bitki örtüsü bozkırdır (step), yani ilkbaharda yeşerip yazın kuruyan ot toplulukları.

    Sınav ipucu: "Kırkikindi" ya da "konveksiyonel yağış" geçen soruda bölge İç Anadolu, mevsim ilkbahardır.

    Soru 36İç Anadolu'da ilkbahar aylarında öğleden sonra ısınan havanın hızla yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi yağışları olarak bilinen yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Cephesel (frontal) yağış
    2. B)Konveksiyonel (yükselim) yağışı
    3. C)Yamaç (orografik) yağışı
    4. D)Muson kaynaklı yağış
    5. E)Siklonik kar yağışı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Yerden ısınan hava yoğunluğu azaldığı için yükselir, yukarıda soğuyup yoğunlaşır ve kısa süreli sağanaklar bırakır; buna konveksiyonel yağış denir. Yamaç yağışı yanlıştır, çünkü orada havayı yükselten etken yer şekilleridir; kırkikindi yağışlarında yükselmeyi sağlayan ise yerel ısınmadır.

    Orta · Test 3

    Soru 37Kış aylarında Türkiye'de batıdan doğuya doğru ilerleyen sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında görülen, geniş alanlara yayılan ve uzun süren yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Konveksiyonel yağış
    2. B)Yamaç yağışı
    3. C)Muson yağışı
    4. D)Yükselim sağanağı
    5. E)Cephesel yağış

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Farklı sıcaklık ve nem özelliğine sahip hava kütlelerinin karşılaştığı cephe boyunca sıcak hava soğuk havanın üzerine yükselir ve geniş alanları etkileyen uzun süreli yağışlar oluşur. Konveksiyonel yağış yanlıştır; o dar alanlarda ve kısa sürede etkili olan sağanak biçiminde görülür.

    Orta · Test 3

    Soru 50Bir merkezin aylık ortalama sıcaklıkları Ocak 4 °C, Temmuz 27 °C; yıllık yağışı 400 mm'dir ve yağışın %40'ı ilkbaharda, %10'u yazın düşmektedir. Bu merkezde görülen yağışlar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Yıl boyunca yamaç yağışları egemendir
    2. B)Yaz mevsiminde muson yağışları etkilidir
    3. C)Sonbaharda cephesel yağışlar en yüksek düzeydedir
    4. D)İlkbaharda konveksiyonel yağışların payı yüksektir
    5. E)Kış yağışları toplamın yarıdan fazlasını oluşturur

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. İlkbahar maksimumlu, düşük toplamlı ve yıllık sıcaklık farkı büyük olan bu rejim İç Anadolu karasal koşullarına uyar; ilkbaharda ısınan yerin üzerindeki havanın yükselmesiyle oluşan kırkikindi sağanakları bu maksimumu yaratır. Kış payının yarıdan fazla olduğu seçeneği yanlıştır, çünkü verilen oranlara göre en yüksek pay ilkbahara aittir.

    Orta · Test 4

11. 11.Doğu Anadolu karasal iklimi

    Yükseltinin ve karasallığın en yüksek olduğu Doğu Anadolu'da kışlar çok soğuk ve uzun, yazlar kısa ve serindir. Türkiye'nin en düşük sıcaklıkları ve en uzun don süresi burada (Erzurum, Kars, Ağrı) ölçülür; kar yerde aylarca kalır. Yağış ilkbahar ve yaz başında en fazladır; Erzurum-Kars yaylalarında bitki örtüsü uzun boylu çayırdır, bu yüzden büyükbaş hayvancılık gelişmiştir.

    Sınav ipucu: Doğu Anadolu'da yıllık sıcaklık farkı Türkiye'nin en yükseğidir; "kış ile yaz arasındaki fark" sorusunun cevabı bu bölgedir.

    Soru 10Bir merkezin aylık ortalama sıcaklıkları: Ocak 9 °C, Temmuz 28 °C; yıllık yağış 700 mm ve yağışın büyük bölümü kış mevsiminde düşmektedir. Bu verilere göre söz konusu merkez aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    1. A)Erzurum
    2. B)Rize
    3. C)Konya
    4. D)Kars
    5. E)Antalya

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Kışın ılık, yazın çok sıcak geçmesi ve yağışın kış mevsiminde toplanması Akdeniz iklimine özgüdür; verilen değerler Antalya ile uyumludur. Rize olamaz, çünkü orada yağış her mevsime dağılır ve yıllık toplam çok daha yüksektir; Erzurum ve Kars'ta ise ocak ortalaması sıfırın çok altındadır.

    Orta · Test 1

    Soru 13Kış aylarında Akdeniz kıyılarında sıcaklıkların Türkiye ortalamasının üzerinde olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

    1. A)Kıyıların Türkiye'nin en güney enlemlerinde bulunması
    2. B)Deniz etkisinin kışın ılıtıcı rol oynaması
    3. C)Toroslar'ın kuzeyden gelen soğuk havayı engellemesi
    4. D)Arazide kalkerli (karstik) yapının yaygın olması
    5. E)Kıyı kuşağında yükseltinin deniz düzeyine yakın olması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Kış sıcaklıklarının yüksek olması enlem, denizellik, kıyıdaki düşük yükselti ve Toroslar'ın kuzey sektörlü soğuk hava kütlelerine set oluşturmasıyla açıklanır. Kalkerli arazi yapısı karstik şekillerin oluşumunu belirler; kayacın cinsi hava sıcaklığının bölgesel dağılışını etkileyen bir etmen değildir.

    Orta · Test 1

    Soru 73Doğu Anadolu'da mera hayvancılığının öne çıkmasında etkili olan iklim koşulu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kışların ılık geçerek otlatmayı yıl boyu sürdürmesi
    2. B)Yaz kuraklığının uzun sürerek bozkır oluşturması
    3. C)Yağışın büyük bölümünün sonbaharda düşmesi
    4. D)Nem oranının yıl boyunca çok yüksek olması
    5. E)Yaz yağışlarının gür çayır alanları oluşturması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Bölgede yükseltiye bağlı olarak yaz aylarında da yağış görülür; bu da yüksek platolarda ve dağ eteklerinde gür yaz otlaklarının oluşmasını sağlar ve büyükbaş hayvancılığı destekler. Kışların ılık geçtiği seçeneği yanlıştır, çünkü Doğu Anadolu'da kışlar Türkiye'nin en sert kışlarıdır ve hayvanlar uzun süre ağıllarda beslenir.

    Orta · Test 5

12. 12.Güneydoğu Anadolu iklimi

    Güneydoğu Anadolu'da yazlar Türkiye'nin en sıcak ve en kurak yazlarıdır; kışlar Akdeniz etkisiyle görece ılık geçer. Yağış kışa toplanır, yaz kuraklığı Basra alçak basıncı ve samyeli ile pekişir. Buharlaşmanın çok yüksek olması nedeniyle sulama şarttır; GAP'ın bu bölgede kurulmasının iklimsel nedeni budur. Bitki örtüsü bozkırdır.

    Sınav ipucu: "En yüksek yaz sıcaklığı" ve "en fazla güneşlenme süresi" sorularının cevabı Güneydoğu Anadolu'dur (Şanlıurfa, Cizre).

    Soru 78Karadeniz kıyı kuşağında kışların, aynı enlemdeki iç kesimlere göre ılık geçmesi ve don olaylarının seyrek görülmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

    1. A)Kıyıda yükseltinin iç kesimlerden fazla olması
    2. B)Kıyıda bitki örtüsünün bozkır olması
    3. C)Deniz suyunun kışın yavaş soğuyarak havayı ısıtması
    4. D)Kıyıda güneşlenme süresinin çok uzun olması
    5. E)Kıyıya güneyden sıcak hava kütlelerinin ulaşması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Yavaş soğuyan deniz suyu kış boyunca üzerindeki havaya ısı verir; kıyı kuşağı bu nedenle iç kesimlerden ılık kalır ve donlu gün sayısı azalır. Güneyden sıcak hava kütlelerinin ulaşması seçeneği yanlıştır, çünkü güneyden gelen hava Kuzey Anadolu Dağları'nı aştıktan sonra iç kesimleri geçmiş olur ve kıyı ılıklığının asıl kaynağı denizdir.

    Zor · Test 6

    Soru 128Türkiye'de güneşlenme süresinin ve güneş enerjisi potansiyelinin en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu, en düşük olduğu bölge ise Karadeniz'dir. Bu farkın ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

    1. A)İki bölge arasında enlem farkının bulunması
    2. B)Bulutlu ve yağışlı gün sayısının bölgelere göre değişmesi
    3. C)Bölgelerin yıllık yağış toplamları arasındaki büyük fark
    4. D)Yaz mevsiminin kurak ya da nemli geçiyor olması
    5. E)İki bölge arasında boylam farkının bulunması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Güneşlenme süresini belirleyen etkenler, Güneş ışınlarının geliş açısını değiştiren enlem ile ışınların yeryüzüne ulaşmasını engelleyen bulutluluk ve nemdir. Güneydoğu Anadolu daha alçak enlemdedir, yazları kurak geçer ve bulutlu gün sayısı azdır; Karadeniz ise nemli, bulutlu ve yağışlıdır. Bu nedenle A, B, C ve D'nin farkta payı vardır. Boylam ise yalnızca yerel saati belirler; Güneş ışınlarının geliş açısını da bulutluluğu da değiştirmez, dolayısıyla E'nin bu farkta etkisi yoktur. Cevap E.

    Zor · Test 9

    Soru 130Yıllık yağış toplamları birbirine yakın olan iki merkezden Güneydoğu Anadolu'daki K'de kuraklık, Karadeniz'in iç kesimlerindeki L merkezine göre çok daha şiddetli yaşanmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)K merkezinde bağıl nemin yıl boyunca yüksek olması
    2. B)L merkezinde yıllık sıcaklık farkının daha fazla olması
    3. C)K merkezinin Karadeniz'e göre daha yüksek enlemde yer alması
    4. D)K merkezinde sıcaklık nedeniyle buharlaşmanın fazla olması
    5. E)L merkezinde yağışın tümünün kar biçiminde düşüyor olması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Bir yerde kuraklığın şiddetini belirleyen şey yalnızca düşen yağış miktarı değil, yağış ile buharlaşma arasındaki dengedir. Güneydoğu Anadolu'da yaz sıcaklıklarının 40 °C'yi aşması ve bağıl nemin düşük olması buharlaşmayı çok artırır; aynı miktardaki yağış toprakta çok daha kısa süre kalır, bu nedenle D doğrudur. A yanlıştır, Güneydoğu Anadolu'da bağıl nem yüksek değil düşüktür. C de yanlıştır; Güneydoğu Anadolu, Karadeniz'in iç kesimlerine göre daha alçak enlemdedir. E yanlıştır, Karadeniz'in iç kesimlerinde yağışın bir bölümü kar biçiminde düşse de tümü kar değildir. Cevap D.

    Zor · Test 9

13. 13.Marmara geçiş iklimi

    Marmara Bölgesi'nde Karadeniz, Akdeniz ve karasal iklimlerin özellikleri birlikte görülür; bu yüzden geçiş iklimi denir. Kışlar Akdeniz'den daha soğuk, Karadeniz'den daha az yağışlıdır; yazlar Akdeniz'den serin, İç Anadolu'dan nemlidir. Bitki örtüsü de karışıktır: kıyılarda maki ve orman, iç kesimlerde bozkır görülür.

    Sınav ipucu: Üç iklim tipinin birlikte görüldüğü tek bölge Marmara'dır; "iklim çeşitliliği en fazla bölge" sorusunun cevabı budur.

    Soru 68Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak 5 °C, Temmuz 24 °C; yıllık yağış 660 mm; yağışın çoğu kışın düşmekte, yaz kuraklığı Akdeniz kıyılarındaki kadar sert yaşanmamaktadır. Bu merkezde görülen iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Marmara geçiş iklimi
    2. B)Tipik Akdeniz iklimi
    3. C)Doğu Anadolu karasal iklimi
    4. D)Karadeniz iklimi
    5. E)Güneydoğu Anadolu karasal iklimi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Kışların Akdeniz'e göre serin, yazların Karadeniz'e göre daha kurak geçmesi ve verilerin bu iki iklimin arasında kalması Marmara geçiş iklimini tanımlar. Tipik Akdeniz iklimi yanlıştır, çünkü orada ocak ortalaması daha yüksek olur ve yaz kuraklığı çok daha keskin yaşanır.

    Orta · Test 5

    Soru 85Aşağıdaki iklim tipi - görüldüğü alan - tarım ürünü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Akdeniz iklimi - Antalya çevresi - Zeytin
    2. B)Karadeniz iklimi - Rize çevresi - Çay
    3. C)Karasal iklim - Şanlıurfa çevresi - Mercimek
    4. D)Karasal iklim - Konya çevresi - Turunçgil
    5. E)Marmara geçiş iklimi - Trakya - Ayçiçeği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Turunçgiller kışın donmayan ılık kıyı koşulları ister; Konya çevresinde kışlar sert geçtiği ve don olayları sık görüldüğü için burada turunçgil yetiştirilemez, bölgenin ürünleri tahıl ve şeker pancarıdır. Diğer eşleştirmeler iklim koşullarıyla uyumludur: zeytin Akdeniz, çay Karadeniz, mercimek Güneydoğu karasal, ayçiçeği Trakya koşullarında yetişir.

    Zor · Test 6

    Soru 62Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen; doğal bitki örtüsü maki olan iklim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Karadeniz iklimi
    2. B)Karasal iklim
    3. C)Akdeniz iklimi
    4. D)Marmara geçiş iklimi
    5. E)Muson iklimi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Akdeniz iklimi yaz kuraklığı, ılık ve yağışlı kış ile tanımlanır; kuraklığa uyum sağlamış kısa boylu, sert yapraklı çalılardan oluşan maki bu iklimin doğal örtüsüdür. Karadeniz iklimi yanlıştır, çünkü orada yaz kurak geçmez ve doğal örtü gür nemli ormandır.

    Kolay · Test 5

14. 14.Yağış rejimi

    Yağış rejimi, yağışın yıl içinde mevsimlere dağılışıdır. Karadeniz'de düzenli (her mevsim), Akdeniz'de kış, İç Anadolu'da ilkbahar, Doğu Anadolu'da ilkbahar-yaz ağırlıklı rejim görülür. Sınavda dört mevsimin yağış değerleri verilen bir grafikten iklim tipi istenir: yağışın yılın tamamına dengeli dağılması Karadeniz'i, yaz aylarının sıfıra yakın olması Akdeniz'i gösterir.

    Sınav ipucu: Grafik sorusunda önce yaz aylarına bak: yaz yağışı yoksa Akdeniz, yaz yağışı yüksekse Karadeniz ya da Doğu Anadolu'dur.

    Soru 14Türkiye'de donlu gün sayısının en az olduğu alanların kıyı kuşağında toplanması, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

    1. A)Denizlerin kışın ılıtıcı etki yapması
    2. B)Kıyılarda yağış rejiminin düzensiz olması
    3. C)Kıyılarda güneşlenme süresinin uzun olması
    4. D)Kıyılarda bitki örtüsünün maki olması
    5. E)Kıyılarda basıncın sürekli yüksek olması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Kıyılarda denizin yavaş soğuyan su kütlesi kış aylarında havayı ısıtır ve sıcaklığın donma noktasının altına inmesini seyrekleştirir. Güneşlenme süresi seçeneği yanlıştır, çünkü kış aylarında kıyı kuşağı çoğu zaman bulutlu ve yağışlıdır; donun az olmasının nedeni güneşlenme değil deniz etkisidir.

    Orta · Test 1

    Soru 21Sinop, Ankara'nın kuzeyinde bulunmasına karşın ocak ayı ortalama sıcaklığı Ankara'dan yüksektir. Bu durumu açıklayan etmenler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    1. A)Enlem ve bakı
    2. B)Denize göre konum ve yükselti
    3. C)Enlem ve okyanus akıntıları
    4. D)Bitki örtüsü ve yağış rejimi
    5. E)Bakı ve dağların uzanışı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Sinop deniz kıyısında ve deniz düzeyine yakın yükseltide olduğundan kışın denizin ılıtıcı etkisiyle ısınır; Ankara ise hem denizden uzak hem de yaklaşık 900 metre yükseltide bulunduğu için daha soğuktur. Enlem içeren seçenekler yanlıştır, çünkü enlem beklentisi kuzeydeki Sinop'un daha soğuk olması yönündedir; sonuç bu beklentinin tersidir.

    Zor · Test 2

    Soru 23Aynı gün içinde Antalya'da 31 °C, Erzurum'da 16 °C sıcaklık ölçülmesi, aşağıdaki etmenlerden hangilerinin birlikte etkisiyle açıklanır?

    1. A)Bakı ve okyanus akıntıları
    2. B)Yağış rejimi ve bitki örtüsü
    3. C)Boylam ve yerel saat farkı
    4. D)Toprak türü ve arazi eğimi
    5. E)Enlem ve yükselti

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Antalya (yaklaşık 37° kuzey enlemi) hem daha güney enlemde hem de deniz düzeyine yakın konumda olduğundan sıcaktır; Erzurum (yaklaşık 40° kuzey enlemi) ise hem daha kuzey enlemde yer aldığı hem de yaklaşık 1900 metreyi bulan yükseltisi nedeniyle çok daha serindir. Böylece enlem ve yükselti aynı yönde etki ederek iki merkez arasındaki 15 °C'lik farkı doğurur. Boylam farkı yalnızca yerel saati belirler, sıcaklık üzerinde etkisi yoktur.

    Orta · Test 2

15. 15.Yağış oluşum türleri (yamaç, yükselim, cephe)

    Yamaç (orografik) yağışları nemli havanın dağa çarpıp yükselmesiyle oluşur; Karadeniz ve Akdeniz kıyı dağlarında görülür. Yükselim (konveksiyonel) yağışları ısınan havanın dikey yükselmesiyle oluşur; İç Anadolu'da ilkbahar-yaz sağanakları bu türdür. Cephe (frontal) yağışları farklı sıcaklıkta hava kütlelerinin karşılaşmasıyla oluşur; kışın Akdeniz ve Marmara'ya düşen yağışların çoğu cephe kaynaklıdır.

    Sınav ipucu: "Türkiye'de en yaygın yağış türü" cephe yağışıdır; kış yağışlarının büyük bölümü bu türdendir.

    Soru 36İç Anadolu'da ilkbahar aylarında öğleden sonra ısınan havanın hızla yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi yağışları olarak bilinen yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Cephesel (frontal) yağış
    2. B)Konveksiyonel (yükselim) yağışı
    3. C)Yamaç (orografik) yağışı
    4. D)Muson kaynaklı yağış
    5. E)Siklonik kar yağışı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Yerden ısınan hava yoğunluğu azaldığı için yükselir, yukarıda soğuyup yoğunlaşır ve kısa süreli sağanaklar bırakır; buna konveksiyonel yağış denir. Yamaç yağışı yanlıştır, çünkü orada havayı yükselten etken yer şekilleridir; kırkikindi yağışlarında yükselmeyi sağlayan ise yerel ısınmadır.

    Orta · Test 3

    Soru 120Nemli bir hava kütlesinin dağ yamacı boyunca yükselirken soğuyup yoğuşması sonucunda oluşan yağış türü aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Cephe yağışı
    2. B)Yamaç yağışı
    3. C)Monsun yağışı
    4. D)Asit yağmuru
    5. E)Kırkikindi yağışı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Oluşum biçimine göre yağışlar yamaç (orografik), cephe (frontal) ve yükselim (konveksiyon) yağışı olmak üzere üçe ayrılır. Nemli havanın bir dağ yamacı boyunca yükselip soğuyarak yoğuşmasıyla düşen yağış yamaç yağışıdır; Kuzey Anadolu Dağları'nın ve Toroslar'ın denize bakan yamaçlarının bol yağış alması bu yolla açıklanır. A yanlıştır, cephe yağışı sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaştığı kuşakta oluşur. C'deki monsun yağışı, mevsimlik rüzgârların kara ile deniz arasındaki basınç farkından doğup yaz mevsiminde denizden karaya taşıdığı nemle düşen yağıştır ve Türkiye'de görülmez. E'deki kırkikindi yağışı ise ısınan havanın kendiliğinden yükselmesiyle oluşan yükselim yağışıdır; İç Anadolu'da ilkbahar sonu ile yaz başında görülür. Cevap B.

    Kolay · Test 8

    Soru 37Kış aylarında Türkiye'de batıdan doğuya doğru ilerleyen sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında görülen, geniş alanlara yayılan ve uzun süren yağışların tipi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Konveksiyonel yağış
    2. B)Yamaç yağışı
    3. C)Muson yağışı
    4. D)Yükselim sağanağı
    5. E)Cephesel yağış

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Farklı sıcaklık ve nem özelliğine sahip hava kütlelerinin karşılaştığı cephe boyunca sıcak hava soğuk havanın üzerine yükselir ve geniş alanları etkileyen uzun süreli yağışlar oluşur. Konveksiyonel yağış yanlıştır; o dar alanlarda ve kısa sürede etkili olan sağanak biçiminde görülür.

    Orta · Test 3

16. 16.En fazla ve en az yağış alan yerler

    Türkiye'nin en fazla yağış alan yeri Doğu Karadeniz'de Rize çevresidir (yılda 2000 mm'nin üzerinde); nedeni kıyıya paralel yüksek dağlar ve sürekli nemli hava akışıdır. En az yağış alan yerler Tuz Gölü çevresi (İç Anadolu, 300 mm'nin altında) ile Iğdır Ovası'dır. Iğdır, Doğu Anadolu'da olmasına rağmen çukurda ve dağların yağış gölgesinde kaldığı için kuraktır.

    Sınav ipucu: Iğdır'ın az yağış alması "Doğu Anadolu'da olduğu hâlde" diye vurgulanır; sebep çevresindeki dağların nemi tutmasıdır (yağış gölgesi).

    Soru 44Türkiye'de yıllık yağış toplamının en yüksek olduğu alan aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Tuz Gölü çevresi
    2. B)Doğu Karadeniz kıyı kuşağı
    3. C)Iğdır Ovası
    4. D)Konya Ovası
    5. E)Güneydoğu Anadolu platoları

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Doğu Karadeniz kıyıları hem nemli kuzey sektörlü hava kütlelerine açık olması hem de dağların kıyıya paralel yükselmesi nedeniyle Türkiye'nin en fazla yağış alan alanıdır. Tuz Gölü ve Konya Ovası yanlıştır; buralar etraflarındaki dağlarla çevrilmiş olduğundan Türkiye'nin en kurak yerleri arasındadır.

    Kolay · Test 3

    Soru 52Üç merkezin yağış verileri şöyledir: X — yıllık 2200 mm, yağış tüm mevsimlere yakın oranlarda dağılmış, en yağışlı mevsim sonbahar; Y — yıllık 1050 mm, kış payı %48, yaz payı %3; Z — yıllık 330 mm, ilkbahar payı %38, yaz payı %10. Bu verilere göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

    1. A)X: Rize — Y: Antalya — Z: Konya
    2. B)X: Konya — Y: Rize — Z: Antalya
    3. C)X: Antalya — Y: Konya — Z: Rize
    4. D)X: Rize — Y: Konya — Z: Antalya
    5. E)X: Konya — Y: Antalya — Z: Rize

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Her mevsimi yağışlı ve sonbahar maksimumlu rejim Karadeniz kıyısına, yani Rize'ye; kış maksimumlu ve yazı kurak rejim Akdeniz kıyısına, yani Antalya'ya; ilkbahar maksimumlu ve toplamı düşük rejim iç kesimlere, yani Konya'ya aittir. Konya'yı her mevsimi yağışlı gösteren seçenekler yanlıştır, çünkü Konya Ovası Türkiye'nin en az yağış alan alanlarındandır.

    Zor · Test 4

    Soru 45Bir merkezin yıllık yağış toplamı 270 mm, ocak ortalaması -3 °C, temmuz ortalaması 26 °C'dir ve merkez çevresi yüksek dağlarla kuşatılmış bir ova tabanında yer almaktadır. Bu merkezin az yağış almasının başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Merkezin deniz düzeyinin altında bulunması
    2. B)Nemli hava kütlelerinin dağlarla engellenmesi
    3. C)Yıl boyunca alçak basıncın etkili olması
    4. D)Bitki örtüsünün orman olmasına bağlı nem tüketimi
    5. E)Yaz aylarında konveksiyonel yağışların artması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Çevresi yüksek dağlarla kuşatılmış ova tabanları, nemli hava kütlelerinin dağlarda nemini bırakması nedeniyle yağış gölgesinde kalır ve çok az yağış alır; Iğdır ve Tuz Gölü çevresi bu duruma örnektir. Yıl boyu alçak basınç seçeneği yanlıştır, çünkü alçak basınç yağışı artırır, oysa burada yağış çok azdır.

    Orta · Test 3

17. 17.Sıcaklık dağılışı ve izoterm haritaları

    Gerçek sıcaklık haritalarında Türkiye'nin en sıcak yerleri Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz kıyıları, en soğuk yerleri Kuzeydoğu Anadolu'dur. İndirgenmiş sıcaklık haritasında (yükselti etkisi kaldırılınca) sıcaklığın güneyden kuzeye düzenli azaldığı görülür; bu da enlemin gerçek etkisini gösterir. Ocak ayında kıyılarla iç kesimler arasındaki fark çok büyük, temmuzda görece küçüktür.

    Sınav ipucu: "İndirgenmiş sıcaklık haritasında yalnız enlem etkisi kalır" cümlesi soruların anahtarıdır; yükselti etkisi silinmiştir.

    Soru 5Türkiye'nin ocak ayı eş sıcaklık (izoterm) haritası incelendiğinde, eğrilerin kıyı kuşağında kıyı çizgisine paralel uzandığı; iç kesimlere ve doğuya gidildikçe sıcaklık değerlerinin hızla düştüğü görülmektedir. Bu duruma bakarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

    1. A)Kıyılarda denizin ılıtıcı etkisi kış sıcaklıklarını yükseltmektedir
    2. B)İç kesimlerde yükselti kış sıcaklıklarını düşürücü yönde etkilidir
    3. C)Kıyı ile iç kesim arasında kışın belirgin bir sıcaklık farkı vardır
    4. D)Türkiye'de yıllık yağış miktarı doğudan batıya doğru artmaktadır
    5. E)Deniz etkisi kıyıya paralel dar bir kuşakta sınırlı kalmaktadır

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. İzoterm haritası yalnızca sıcaklığın alansal dağılışını gösterir; eğrilerin kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin dar bir kuşakla sınırlı kaldığını, doğuya doğru değerlerin düşmesi ise yükselti ve karasallığın etkisini ortaya koyar. Yağış miktarının doğu-batı yönündeki değişimi sıcaklık eğrilerinden okunamayacağı için bu çıkarım yapılamaz.

    Zor · Test 1

18. 18.Don olayı ve kar yağışı

    Don, sıcaklığın 0 °C'nin altına inmesidir; süresi Doğu Anadolu'da en uzun, Akdeniz kıyılarında en kısadır. Karla örtülü gün sayısı yükselti ve karasallıkla artar: Doğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu'da kar aylarca kalır, Akdeniz kıyılarında hemen hiç görülmez. Don, tarımda erken uyanan meyve ağaçlarına zarar verdiği için Akdeniz ve Ege'de "geç don" ürün kaybının başlıca nedenidir.

    Sınav ipucu: "Kar yağışlı gün sayısı en az" → Akdeniz kıyıları; "karla örtülü gün sayısı en fazla" → Doğu Anadolu.

    Soru 66Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak -8 °C, Temmuz 19 °C; yıllık yağış 520 mm; kar yağışlı ve karla örtülü gün sayısı çok fazla, en yağışlı mevsim ilkbahardır. Bu merkez için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    1. A)Yükseltisi fazla olan karasal bir alandadır
    2. B)Tarımda yetişme dönemi kısa sürmektedir
    3. C)Mera hayvancılığı için elverişli koşullara sahiptir
    4. D)Kış mevsimi uzun ve sert geçmektedir
    5. E)Yıl boyunca deniz etkisi altında bulunmaktadır

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Ocak ortalamasının -8 °C olması, uzun kar örtüsü ve düşük temmuz ortalaması yüksek ve karasal bir alanı, yani Doğu Anadolu koşullarını işaret eder. Deniz etkisi altında olduğu söylenemez, çünkü deniz etkisi kışı ılıtır ve yıllık sıcaklık farkını küçültürdü; burada tam tersi bir tablo vardır.

    Orta · Test 5

    Soru 87Muz tarımının Türkiye'de Anamur ve çevresi gibi dar bir kıyı kuşağında yoğunlaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Bu kesimde kışın don olayının görülmemesi
    2. B)Bu kesimde yağışın her mevsime dağılması
    3. C)Bu kesimde yükseltinin çok fazla olması
    4. D)Bu kesimde nem oranının çok düşük olması
    5. E)Bu kesimde yaz mevsiminin serin geçmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Muz dona son derece duyarlı bir tropikal kökenli bitkidir; Toroslar'ın kuzeyden gelen soğuk havaya set olduğu ve denizin ılıttığı dar kıyı şeridinde kış sıcaklıkları yeterince yüksek kaldığı için ancak burada yetişir. Yükseltinin çok fazla olması yanlıştır, çünkü yükselti arttıkça sıcaklık düşer ve don riski artar.

    Orta · Test 6

    Soru 115Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak -10 °C, Temmuz 11 °C; yıllık yağış 950 mm; yılın büyük bölümü karla örtülü geçmekte, yaz dönemi çok kısa sürmektedir. Bu merkez için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Maki örtüsünün geniş yer tuttuğu bir kıyı alanıdır
    2. B)Bozkırın egemen olduğu kurak bir plato alanıdır
    3. C)Turunçgil tarımına elverişli bir ova tabanıdır
    4. D)Ağaç yetişme sınırının üzerinde, çayırlarla kaplı bir alandır
    5. E)Longoz ormanlarının geliştiği bir delta alanıdır

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Temmuz ortalamasının 11 °C'de kalması ve uzun kar örtüsü, ağaçların yetişmesine yetmeyen yüksek dağ koşullarını gösterir; bu alanlarda kısa yaz döneminde gür çayırlar oluşur. Bozkır seçeneği yanlıştır, çünkü bozkır 400 mm dolayında yağış alan kurak alanlara özgüdür, burada ise yağış 950 mm'dir.

    Orta · Test 8

19. 19.Nem, bulutluluk ve güneşlenme

    Bağıl nem ve bulutluluk Karadeniz kıyılarında en yüksek, Güneydoğu Anadolu ile İç Anadolu'da en düşüktür. Güneşlenme süresi bunun tersidir: Güneydoğu Anadolu en fazla güneş alan bölgedir, Karadeniz en azıdır. Bu üçlü, günlük sıcaklık farkını belirler: nem ve bulut arttıkça gece-gündüz farkı azalır.

    Sınav ipucu: Güneş enerjisi santrallerinin Güneydoğu ve Akdeniz'de yoğunlaşması güneşlenme süresine bağlıdır; soru bunu iklim üzerinden sorar.

    Soru 128Türkiye'de güneşlenme süresinin ve güneş enerjisi potansiyelinin en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu, en düşük olduğu bölge ise Karadeniz'dir. Bu farkın ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

    1. A)İki bölge arasında enlem farkının bulunması
    2. B)Bulutlu ve yağışlı gün sayısının bölgelere göre değişmesi
    3. C)Bölgelerin yıllık yağış toplamları arasındaki büyük fark
    4. D)Yaz mevsiminin kurak ya da nemli geçiyor olması
    5. E)İki bölge arasında boylam farkının bulunması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Güneşlenme süresini belirleyen etkenler, Güneş ışınlarının geliş açısını değiştiren enlem ile ışınların yeryüzüne ulaşmasını engelleyen bulutluluk ve nemdir. Güneydoğu Anadolu daha alçak enlemdedir, yazları kurak geçer ve bulutlu gün sayısı azdır; Karadeniz ise nemli, bulutlu ve yağışlıdır. Bu nedenle A, B, C ve D'nin farkta payı vardır. Boylam ise yalnızca yerel saati belirler; Güneş ışınlarının geliş açısını da bulutluluğu da değiştirmez, dolayısıyla E'nin bu farkta etkisi yoktur. Cevap E.

    Zor · Test 9

    Soru 47Kuzey Anadolu Dağları'nın denize bakan yamaçları bol yağış alırken, aynı dağların güneye bakan iç yamaçlarında yağışın belirgin biçimde azalması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

    1. A)Nemini yitiren havanın alçalarak ısınması
    2. B)İç yamaçlarda enlem değerinin büyümesi
    3. C)İç yamaçlarda yükseltinin deniz düzeyine inmesi
    4. D)İç yamaçlara okyanus akıntılarının ulaşamaması
    5. E)İç yamaçlarda güneşlenme süresinin kısalması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Nemli hava denize bakan yamaçta yükselirken yağışını bırakır; karşı yamaçta alçalırken sıkışıp ısınır, bağıl nemi düştüğü için yoğunlaşma olmaz ve yağış azalır. Enlem farkı seçeneği yanlıştır, çünkü bir dağın iki yamacı arasındaki enlem farkı yağış rejimini değiştirecek boyutta değildir.

    Orta · Test 4

    Soru 8Karadeniz kıyılarında günlük ve yıllık sıcaklık farklarının iç kesimlere göre az olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Suyun karaya göre geç ısınıp geç soğuması
    2. B)Kıyı kuşağında yükseltinin fazla olması
    3. C)Bölgede güneşlenme süresinin uzun olması
    4. D)Kıyıların ekvatora daha yakın konumda bulunması
    5. E)Bölgede bitki örtüsünün seyrek olması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Suyun özgül ısısı karaya göre yüksek olduğundan denizler yavaş ısınır ve yavaş soğur; bu ılıtıcı etki kıyıda hem günlük hem yıllık sıcaklık farklarını azaltır. Kıyı kuşağında yükseltinin fazla olduğu seçeneği yanlıştır, çünkü Karadeniz kıyı şeridi deniz düzeyine yakındır ve zaten yükselti sıcaklık farkını azaltmaz.

    Orta · Test 1

20. 20.İklimin bitki örtüsüne etkisi

    Her mevsim yağışlı Karadeniz'de nemli orman, yaz kuraklığı olan Akdeniz'de maki ve kızılçam, kurak İç Anadolu ile Güneydoğu'da bozkır, yüksek ve soğuk Doğu Anadolu'da yaz yağışıyla yeşeren çayır görülür. Bitki örtüsü, iklim sorularında "dolaylı kanıt" olarak kullanılır: haritada maki gösteriliyorsa bölge Akdeniz iklimidir.

    Sınav ipucu: Maki bir ağaç türü değil, kısa boylu, kuraklığa dayanıklı çalı topluluğudur; "tahrip edilen ormanın yerini alan" ifadesiyle de sorulur.

    Soru 92Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak 9 °C, Temmuz 28 °C; yıllık yağış 690 mm; yağışın büyük bölümü kışın düşmekte, yaz kurak geçmektedir. Merkez deniz düzeyine yakın bir kıyı kesimindedir. Bu merkezin doğal bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Maki
    2. B)Bozkır
    3. C)İğne yapraklı nemli orman
    4. D)Alpin çayır
    5. E)Longoz ormanı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Ilık kış, sert yaz kuraklığı ve alçak kıyı konumu Akdeniz iklimini gösterir; bu koşulların doğal örtüsü makidir. Alpin çayır yanlıştır, çünkü bu örtü ancak orman sınırının üzerindeki yüksek ve soğuk alanlarda oluşur.

    Orta · Test 7

    Soru 91Orman üst sınırının üzerinde, yaz aylarında gür otlarla kaplanan ve yaylacılık etkinliğine olanak sağlayan bitki topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Maki
    2. B)Garig
    3. C)Bozkır
    4. D)Longoz
    5. E)Alpin çayırlar

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Yüksek dağlarda ağaç yetişmesine izin vermeyecek kadar düşük sıcaklıklar görülür; ancak kısa yaz döneminde eriyen karların nemiyle gür otsu bir örtü oluşur ve bu alanlar yaylacılıkta kullanılır. Maki yanlıştır, çünkü maki kışın donmayan alçak Akdeniz kıyı kuşağının örtüsüdür.

    Kolay · Test 7

    Soru 93Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak -2 °C, Temmuz 24 °C; yıllık yağış 350 mm; en yağışlı mevsim ilkbahar, yaz ise tümüyle kuraktır. Bu merkezin doğal bitki örtüsü ve bu örtünün özelliği aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    1. A)Maki - Yıl boyunca yeşil kalan sert yapraklı çalılar
    2. B)Bozkır - İlkbaharda yeşerip yazın kuruyan otsu bitkiler
    3. C)Nemli orman - Geniş yapraklı ve yaprak döken ağaçlar
    4. D)Longoz - Taban suyu yüksek subasar ağaç toplulukları
    5. E)Garig - Akdeniz kıyısında makinin tahribiyle oluşan çalılar

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Yıllık yağışın 350 mm'de kalması, yıllık sıcaklık farkının 26 °C'ye ulaşması ve yaz kuraklığı bozkır koşullarını yaratır; bozkır bitkileri ilkbahar yağışlarıyla yeşerir, yaz gelince kurur. Maki yanlıştır, çünkü maki kışın donma görülmeyen ve yağışı daha yüksek olan Akdeniz kıyılarına özgüdür.

    Orta · Test 7

21. 21.İklimin ekonomik faaliyetlere etkisi

    Akdeniz iklimi turunçgil, zeytin, pamuk ve seracılığı; Karadeniz iklimi çay ve fındığı; karasal iklim tahıl, şeker pancarı ve küçükbaş hayvancılığı; Doğu Anadolu'nun yazın yeşeren çayırları büyükbaş hayvancılığı destekler. Turizm sezonu Akdeniz'de uzun, kış turizmi Doğu Anadolu'da (Palandöken, Sarıkamış) ve Uludağ'da gelişmiştir.

    Sınav ipucu: "Sera tarımı en çok nerede?" → Antalya (ılık kış); "kış turizmi" → yükselti ve kar süresi: Erzurum, Kars, Bursa.

    Soru 63Bir merkezin iklim verileri şöyledir: Ocak 8 °C, Temmuz 28 °C; yıllık yağış 640 mm; yağışın %90'ı kış ve ilkbaharda düşmekte, yaz mevsimi neredeyse tümüyle kurak geçmektedir. Bu merkezde aşağıdaki ürünlerden hangisinin doğal koşullarda yetiştirilmesi beklenir?

    1. A)Çay
    2. B)Şeker pancarı
    3. C)Fındık
    4. D)Kivi
    5. E)Turunçgil

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Veriler yaz kuraklığı ve ılık kışıyla Akdeniz iklimini gösterir; turunçgiller kışın donmayan, yazın sıcak geçen bu koşullarda yetişir. Çay ve fındık yanlıştır, çünkü bu ürünler kuraklığa dayanamaz ve her mevsimi yağışlı Karadeniz kıyısını gerektirir.

    Orta · Test 5

    Soru 69Aşağıdaki ürünlerden hangisi Akdeniz ikliminin egemen olduğu alanlarda yaygın olarak yetiştirilen ürünler arasında yer almaz?

    1. A)Zeytin
    2. B)Turunçgil
    3. C)Çay
    4. D)Pamuk
    5. E)Muz

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Zeytin, turunçgil, pamuk ve muz kışın donmayan, yazın sıcak ve uzun geçen Akdeniz koşullarını ister. Çay ise yaz kuraklığına dayanamadığı için Akdeniz ikliminde değil, her mevsimi yağışlı Doğu Karadeniz kıyısında yetiştirilir.

    Kolay · Test 5

    Soru 85Aşağıdaki iklim tipi - görüldüğü alan - tarım ürünü eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Akdeniz iklimi - Antalya çevresi - Zeytin
    2. B)Karadeniz iklimi - Rize çevresi - Çay
    3. C)Karasal iklim - Şanlıurfa çevresi - Mercimek
    4. D)Karasal iklim - Konya çevresi - Turunçgil
    5. E)Marmara geçiş iklimi - Trakya - Ayçiçeği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Turunçgiller kışın donmayan ılık kıyı koşulları ister; Konya çevresinde kışlar sert geçtiği ve don olayları sık görüldüğü için burada turunçgil yetiştirilemez, bölgenin ürünleri tahıl ve şeker pancarıdır. Diğer eşleştirmeler iklim koşullarıyla uyumludur: zeytin Akdeniz, çay Karadeniz, mercimek Güneydoğu karasal, ayçiçeği Trakya koşullarında yetişir.

    Zor · Test 6

Karıştırılan noktalar yan yana

Sık düşülen tuzaklar

• ⚠"En az yağış alan bölge" ile "en az yağış alan yer" farklı sorulardır: bölge İç Anadolu, yer Tuz Gölü çevresi ve Iğdır'dır.
• ⚠Karadeniz'de en yağışlı mevsim sonbahardır, kış değil; Akdeniz'de ise kıştır. İkisini karıştırma.
• ⚠Ege kıyıları Akdeniz iklimindedir; "Ege iklimi" diye ayrı bir tip yoktur.
• ⚠Iğdır'ın kurak olması enlemle değil yağış gölgesiyle (çevredeki dağlar) açıklanır.
• ⚠Yıllık sıcaklık farkı en fazla Doğu Anadolu, günlük sıcaklık farkı en fazla ise nemsiz ve bulutsuz Güneydoğu ile İç Anadolu'dur.
• ⚠Fön bir yön rüzgârı değildir; "güneyden esen fön" gibi ifadeler tuzaktır, fön alçalan havanın ısınmasıyla oluşur.
• ⚠Lodos güneybatıdan, keşişleme güneydoğudan eser; soruda yön ile ad eşleştirmesi sık verilir.