Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme — Test 10

Doğru cevap: E — K ilinin toplam nüfusu N ilininkinden fazladır.

Grafikte kentli nüfus oranı K'de %80, L'de %60, M'de %40 ve N'de %20 okunur. K'de kent %80, kır %20 olduğundan kent nüfusu kırın dört katıdır (A); N'de kırsal pay %80'dir (B) ve bu, dört il içindeki en yüksek kırsal paydır (D); M'de oranlar %40'a %60 olduğu için eşit değildir (C). E ise söylenemez: grafik yalnızca oranları verir, illerin toplam nüfusları hakkında bilgi içermez; kentli oranı yüksek bir ilin toplam nüfusu daha az olabilir. Cevap E.

Doğru cevap: D — 120

Aritmetik nüfus yoğunluğu toplam nüfusun yüzölçümüne bölünmesiyle bulunur: 3 000 000 ÷ 25 000 = 120 kişi/km². Bulunan değer, Türkiye ortalaması olan 110 kişi/km² dolayındaki yoğunluğun biraz üzerindedir. 150 sonucu nüfusu 25 000 yerine 20 000'e bölmekten, 100 sonucu ise 30 000'e bölmekten doğan hatalardır. Cevap D.

Doğru cevap: B — Fizyolojik nüfus yoğunluğu

Toplam nüfusun tarım alanlarına bölünmesiyle bulunan değere fizyolojik nüfus yoğunluğu denir; bu ölçüt bir ülkenin tarım topraklarının kaç kişiyi beslemek zorunda olduğunu gösterir. Aritmetik yoğunlukta bölen, tarım alanları değil yüzölçümünün tamamıdır; bu nedenle A yanlıştır. Tarımsal nüfus yoğunluğunda ise pay toplam nüfus değil, yalnızca tarımla uğraşan nüfustur, dolayısıyla C de elenir. Kentsel ve kırsal nüfus yoğunluğu bu üç ölçütten ayrı kavramlardır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Mevsimlik göç

Yılın belirli bir döneminde iş amacıyla yapılan ve iş bittiğinde geri dönüşle sonuçlanan nüfus hareketlerine mevsimlik göç denir; tarım işçiliği, yaylacılık ve turizm çalışanlarının hareketi bu türün örnekleridir. Beyin göçü, nitelikli iş gücünün genellikle başka bir ülkeye kalıcı olarak gitmesidir. Zorunlu göç savaş, afet ya da baraj yapımı gibi nedenlerle isteğe bağlı olmadan gerçekleşir. Kalıcı iç göçte geri dönüş yoktur; örnekte ise işçiler yerleşmelerine dönmektedir. Cevap A.

Doğru cevap: C — 1 530 000

Doğal nüfus artışı, doğum sayısından ölüm sayısının çıkarılmasıyla bulunur: 30 000 - 12 000 = 18 000. Net göç ise gelen ile giden arasındaki farktır: 20 000 - 8 000 = 12 000. Toplam artış 18 000 + 12 000 = 30 000 olduğuna göre yıl sonu nüfusu 1 500 000 + 30 000 = 1 530 000 olur. 1 518 000 sonucu yalnızca doğal artışı, 1 512 000 ise yalnızca net göçü eklemekten doğan hatalardır. Cevap C.

Doğru cevap: D — I ve II

Nüfus piramidinin tabanı en küçük yaş grubunu gösterir; tabanın daralması doğum oranının azaldığı anlamına gelir, bu nedenle I doğrudur. Tepe kesimin genişlemesi yaşlı nüfusun payının arttığını, dolayısıyla ortalama yaşam süresinin uzadığını ortaya koyar; II de doğrudur. III yanlıştır: taban daralırken genç nüfusun payı artamaz, tersine azalır. III'ü içeren B, C ve E şıkları bu nedenle elenir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Kıyı kesimlerde yükseltinin fazla olması

Kıyılarda ulaşımın kolaylığı, liman ve sanayi tesislerinin varlığı, turizmin gelişmesi ve delta ovalarının verimliliği nüfusu kıyılara çeken gerçek etkenlerdir. Türkiye'de kıyı ovalarının yükseltisi azdır; yükseltinin arttığı yerlerde ise iklim sertleşir ve nüfus seyrekleşir. Bu nedenle E hem gerçekle bağdaşmaz hem de nüfus yoğunlaşmasının nedeni olamaz. Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde nüfusun seyrek olması bu ilişkiyi doğrular. Cevap E.

Doğru cevap: B — K'nin nüfusu L'nin nüfusunun beş katıdır.

Aritmetik yoğunluk nüfusun yüzölçümüne bölünmesiyle bulunur; yüzölçümleri eşit olduğuna göre nüfuslar yoğunluklarla doğru orantılıdır ve 200 ÷ 40 = 5 olduğundan K'nin nüfusu L'nin beş katıdır. Yoğunluk farkı sanayileşmeden de doğabilir, yer şekilleri ve iklimden de; bu nedenle A ve D için kesin bir sonuç çıkarılamaz. Göç yönü konusunda veri bulunmadığından C, tarım alanlarının genişliği verilmediğinden E söylenemez. Cevap B.

Doğru cevap: C — Yükselti azaldıkça sıcaklığın ve tarım olanağının artması

Doğu Anadolu'da ortalama yükselti 2000 metreye yaklaşır ve yükselti arttıkça sıcaklık düşer; bu nedenle tarım ve yerleşme için elverişli koşullar, yükseltinin göreli olarak azaldığı ova tabanları ile vadi içlerinde bulunur. Erzurum, Muş ve Malatya ovalarında nüfusun toplanması bunun örneğidir. A yanlıştır: bölgede yağış ova tabanlarında değil, yüksek kesimlerde artar. D ve E ise gerçeğin tersidir; ulaşım vadiler boyunca kolaylaşır ve vadi tabanlarındaki alüvyal topraklar tarıma elverişlidir. Cevap C.

Doğru cevap: D — Yılın belirli dönemlerinde kullanılıyor olmaları

Yayla, kom, mezra ve oba; hayvancılık ya da tarım amacıyla yılın belirli dönemlerinde kullanılan, geri kalan zamanda çoğunlukla boş kalan geçici kırsal yerleşmelerdir. Bu yerleşmelerin tümü 2000 metrenin üzerinde değildir; mezralar çoğu kez köye yakın alçak alanlarda kurulur. Ortaya çıkış nedenleri sanayi değil, otlak ve tarım alanlarından yararlanma isteğidir. Türkiye'nin hemen her bölgesinde görüldükleri için yalnızca Karadeniz'e özgü de sayılamazlar. Cevap D.

Doğru cevap: E — Kırsal alanlarda doğum oranlarının hızla düşmesi

Tarımda makineleşme kırsalda iş gücü gereksinimini azaltarak nüfusu iterken; kentlerdeki sanayi yatırımları, eğitim-sağlık hizmetleri ve genişleyen kara yolu ağı çekici etken olmuştur. Kırsal alanlarda doğum oranları bu dönemde düşmemiş, tersine yüksek kalmıştır. Üstelik doğum oranının düşmesi kırsaldaki nüfus baskısını azaltacağı için göçü hızlandıran değil yavaşlatan bir etken olurdu. Cevap E.

Doğru cevap: A — I

Antalya, Akdeniz Bölgesi'nin batı kesiminde yer alır. Haritada I numaralı il Mersin'dir ve Mersin de Akdeniz Bölgesi'nde bulunduğu için Antalya ile aynı bölgededir. II numaralı Manisa Ege, III numaralı Ankara ise İç Anadolu Bölgesi'nde olduğundan doğru cevap olamaz. IV numaralı Samsun Karadeniz, V numaralı Diyarbakır Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi

2007'den bu yana Türkiye'de nüfus verileri Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ile toplanmakta ve yılda bir güncellenmektedir; bu sistemde kişiler yerleşim yeri adresleriyle kayıt altındadır. Genel nüfus sayımları 1927-2000 arasında belirli yıllarda, sokağa çıkma yasağı uygulanarak yapılmıştır; bu nedenle A yanlıştır. Nüfus piramidi bir veri toplama yöntemi değil, yaş ve cinsiyet yapısını gösteren bir grafiktir. Hane halkı iş gücü araştırması istihdam, tarımsal işletme araştırması ise tarım verilerini kapsar. Cevap B.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il Şanlıurfa'dır ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır; bölge doğurganlık hızı ile genç nüfus oranı bakımından Türkiye'nin ilk sırasındadır. V numaralı Erzurum, Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir; bu bölge de göç veren bir bölge olmakla birlikte soruda sorulan bölge değildir. II numaralı Konya İç Anadolu, III numaralı İzmir Ege Bölgesi'nde yer alır. IV numaralı Trabzon ise Karadeniz Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: E — V

Haritadaki illerden I Ankara, II Konya, III Kayseri ve IV Sivas İç Anadolu Bölgesi'nin illeridir; V numaralı Malatya ise Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır. Malatya, İç Anadolu'ya komşu olması ve geniş bir ova tabanında kurulmuş olması nedeniyle sıkça bu bölgede sanılır, oysa Yukarı Fırat Bölümü'ndedir. Sivas, İç Anadolu'nun en doğudaki ili olmasına karşın bölge sınırları içinde kalır. Cevap E.