Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 162 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 7. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Toplu ve dağınık yerleşme dokusu, Mesken tipleri ve yapı malzemesi, Köy altı yerleşmeleri: mezra, kom, oba, divan, yayla ve diğerleri, Kent fonksiyonları (işlevleri), Nüfus yoğunluğu türleri: aritmetik, fizyolojik, tarımsal, Yerleşmenin doğuşu, yükselti sınırı ve kır-kent ayrımı, Nüfus dağılışını etkileyen doğal faktörler, Nüfus dağılışını etkileyen beşerî faktörler. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
7 kolay8 orta0 zor
Doğu Anadolu'da özellikle hayvancılık amacıyla kurulan, birkaç yapıdan oluşan küçük kır yerleşmesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Kom
Kom, Doğu Anadolu'da hayvancılık amacıyla kurulan ve genellikle birkaç yapıdan oluşan küçük bir kır yerleşmesidir. Divan ise Batı Karadeniz'de dağınık evlerin oluşturduğu yerleşme birliğini anlatır ve hayvancılık amacıyla tanımlanmaz.
Köyden ayrılan birkaç ailenin tarım yapmak amacıyla köy arazisi içinde kurduğu, köyden daha küçük yerleşme birimi hangisidir?
Doğru cevap: D — Mezra
Mezra, köy arazisi içinde tarım amacıyla kurulan ve köyden küçük olan bir yerleşme birimidir. Oba ise konargöçer toplulukların hayvancılık amacıyla kurduğu çadır yerleşmesi olduğundan tarım amacına dayanmaz.
Karadeniz kıyılarında meskenlerde ahşap malzemenin yaygın olarak kullanılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Orman varlığının fazla olması
Mesken yapımında çevrede kolay bulunan malzeme tercih edilir; bol yağış nedeniyle gür ormanlarla kaplı Karadeniz'de bu malzeme ahşaptır. Yağışın az olması ahşap değil, kerpiç kullanımını destekleyen bir koşuldur.
İç Anadolu'nun kırsal kesiminde geleneksel meskenlerde kerpiç kullanılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Yağışın az olması ve orman örtüsünün seyrek olması
Kerpiç, kurutulmuş çamurdan yapıldığı için yağışın az olduğu yarı kurak alanlarda dayanıklıdır ve ormanın seyrek olduğu yerlerde ahşabın yerini alır. Bol yağışlı yerlerde kerpiç kısa sürede çözüleceğinden yağış fazlalığı seçeneği yanlıştır.
Aşağıdaki kent-fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B — Zonguldak — maden kenti
Zonguldak, taş kömürü yataklarına bağlı olarak gelişmiş tipik bir maden kentidir. Ankara denize kıyısı bulunmayan idari bir merkezdir; Karabük ise demir çelik sanayisiyle, Antalya turizmle öne çıkar.
Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dağınık doku göstermesinde en etkili etken aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Yer şekillerinin engebeli ve su kaynaklarının bol olması
Engebeli arazide düzlüklerin parçalı olması ve suyun her yerde bulunabilmesi, evlerin bir arada toplanma zorunluluğunu ortadan kaldırarak dağınık dokuyu doğurur. Su kaynaklarının sınırlı olduğu yerlerde ise evler su çevresinde toplandığı için toplu doku görülür.
Konargöçer toplulukların hayvancılık amacıyla kurduğu, çadırlardan oluşan geçici yerleşme birimi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Oba
Oba, hayvan sürüleriyle birlikte yer değiştiren konargöçer toplulukların çadır yerleşmesidir. Çiftlik ise geniş arazi üzerinde kurulmuş, kalıcı yapılara sahip sürekli bir yerleşme olduğu için bu tanıma uymaz.
Bir ilde 400 köy bulunmakta ve köylerin ortalama nüfusu 250 kişidir. İlin toplam nüfusu 500 000 olduğuna göre bu ilde kırsal nüfus oranı yüzde kaçtır?
Doğru cevap: A — 20
Kırsal nüfus 400 x 250 = 100 000 kişidir. Oran = (100 000 / 500 000) x 100 = %20 bulunur. %80 değeri kentsel nüfusun payını verdiği için soruda istenenle karışabilecek bir çeldiricidir.
Bir yörede 1200 mesken bulunmakta; bunların %35'i kerpiç, %25'i taş, %15'i ahşap malzemeden yapılmıştır. Kalanı betonarme olduğuna göre betonarme mesken sayısı kaçtır?
Doğru cevap: E — 300
Betonarmenin payı 100 - (35 + 25 + 15) = %25'tir. 1200 x 0,25 = 300 mesken bulunur. 420 değeri kerpiç meskenlerin sayısıdır; betonarme meskenlere ait değildir.
Toplu dokulu bir köyde 800 kişi yaşamakta ve köyün yerleşim alanı 4 km²'dir. Bu köyün nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
Doğru cevap: C — 200
Nüfus yoğunluğu = nüfus / alan formülüyle bulunur: 800 / 4 = 200 kişi/km². A seçeneğindeki 50 ise, bulunan yoğunluğun alana bir kez daha bölünmesinden (200 / 4 = 50), yani nüfusun yanlışlıkla alanın karesine bölünmesinden (800 / 16 = 50) doğan bir çeldiricidir. Alanı nüfusa bölmek de yoğunluk vermez; bu işlem 4 / 800 = 0,005 gibi kişi başına düşen alanı ifade eden farklı bir değer üretir.
Bir ülkede nüfusu 10 000 ve üzerinde olan yerleşmeler kent sayılmaktadır. Bu ülkedeki 500 yerleşmenin 120'si bu ölçütü karşıladığına göre kent sayılan yerleşmelerin oranı yüzde kaçtır?
Doğru cevap: D — 24
Oran = (120 / 500) x 100 = %24 bulunur. %76 değeri kent ölçütünü karşılamayan, yani kır sayılan yerleşmelerin payını gösterdiğinden soruda istenen değer değildir.
İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da köylerin toplu doku göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Su kaynaklarının azlığı nedeniyle evlerin su çevresinde toplanması
Yarı kurak bu alanlarda su her yerde bulunmadığından evler kuyu, çeşme ve pınar çevresinde toplanır ve toplu doku ortaya çıkar. Engebeli arazi ve parçalı tarım alanları ise dağınık dokunun nedenleridir; bu bölgelerin ovalık yapısına da uymaz.
Mersin ve İzmir'in gelişmesinde belirleyici olan kent fonksiyonu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Liman ve ticaret işlevi
Her iki kent de doğal liman olanaklarına ve geniş bir art bölgeye sahip olduğundan deniz ticaretine bağlı olarak büyümüştür. İdari merkez işlevi başkent Ankara için belirleyicidir; bu kentlerin büyümesinin temel nedeni değildir.
Bir kentte nüfusun büyük bölümünün konaklama, rehberlik ve yeme-içme hizmetlerinde çalışması ve nüfusun yaz aylarında birkaç katına çıkması, bu kentin hangi işleve sahip olduğunu gösterir?
Doğru cevap: C — Turizm kenti
Konaklama ve rehberlik gibi hizmetlerde yoğunlaşma ile nüfusun mevsimlik olarak katlanması, turizm işlevinin tipik göstergeleridir. Maden kentlerinde nüfus yıl boyu istikrarlıdır ve istihdam çıkarım faaliyetlerinde toplanır.
Ulaşım ve teknolojinin gelişmesiyle birlikte kentlerde betonarme meskenlerin yaygınlaşması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Doğru cevap: E — Mesken yapımında doğal çevrenin belirleyiciliğinin azaldığını
Malzemenin uzak yerlerden taşınabilmesi, yapımda yalnızca çevrede bulunan malzemeye bağlı kalma zorunluluğunu ortadan kaldırır; böylece doğal çevrenin belirleyiciliği azalır. Bu durum doğal çevrenin tüm etkisinin bittiği anlamına gelmez; iklim ve deprem gibi etkenler yapıyı hâlâ biçimlendirir.
