Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 162 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 8. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Kent fonksiyonları (işlevleri), Köy altı yerleşmeleri: mezra, kom, oba, divan, yayla ve diğerleri, Nüfus yoğunluğu türleri: aritmetik, fizyolojik, tarımsal, Mesken tipleri ve yapı malzemesi, Doğal nüfus artışı ve nüfus artış hızı (binde), Yerleşmenin doğuşu, yükselti sınırı ve kır-kent ayrımı, Toplu ve dağınık yerleşme dokusu, Gerçek (toplam) artış ve net göç hızı. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
0 kolay8 orta7 zor
Batı Karadeniz'de dağınık yerleşmiş evlerin bir araya gelerek oluşturduğu yerleşme birliğine verilen ad hangisidir?
Doğru cevap: A — Divan
Divan, Batı Karadeniz'de birbirinden ayrık evlerin oluşturduğu yerleşme birliğini adlandırır ve bölgenin dağınık dokusuyla doğrudan bağlantılıdır. Kom ise Doğu Anadolu'da hayvancılığa bağlı küçük bir yerleşme olduğundan farklı bir bölge ve işlevi anlatır.
Karabük ve İskenderun'un gelişmesinde öne çıkan kent fonksiyonu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Demir çelik sanayisi
Her iki kent de demir çelik tesislerine bağlı olarak büyümüş sanayi kentleridir. Tarımsal üretim bu kentlerin gelişmesinde belirleyici olmamıştır; nüfus artışını sağlayan asıl etken sanayi istihdamıdır.
Bir yerleşmenin kent sayılabilmesi için aşağıdakilerden hangisi en güçlü ölçüt kabul edilir?
Doğru cevap: B — Nüfusun çoğunluğunun tarım dışı işlerde çalışması
Kent ile kır arasındaki temel ayrım ekonomik işlevdedir; nüfusun çoğunluğunun sanayi, ticaret ve hizmetlerde çalışması kentleşmenin göstergesidir. Akarsu kıyısında ya da denize yakın olmak birçok köy için de geçerli olduğundan ayırt edici bir ölçüt sayılmaz.
Ege ve Akdeniz kırsalında tarım ve hayvancılık işleri sırasında geçici olarak barınmak amacıyla kullanılan basit yapılara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Dam
Dam, tarım ve hayvancılık faaliyetleri sırasında kısa süreli barınmak için kullanılan geçici kır yapılarıdır. Kasaba ve belde ise idari statüsü olan, sürekli oturulan yerleşmelerdir; geçicilik özelliği taşımazlar.
Türkiye'de yayla yerleşmelerinin son yıllarda kalıcı konutlara dönüşmesi öncelikle aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: A — Yayla turizminin ve ulaşım olanaklarının gelişmesi
Yollara erişimin kolaylaşması ve yayla turizminin gelişmesi, geçici barınakların yerini kalıcı konutların almasına yol açmıştır. Yaylalarda yükselti nedeniyle tarım sınırlı kaldığından tarımsal verimlilik açıklaması geçerli değildir.
Bir kent, geniş bir ovanın ortasında kurulmuş olup ekonomisi tahıl alım-satımı, un ve yem fabrikaları ile tarım makineleri ticaretine dayanmaktadır. Bu kentin işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Tarım kenti
Ekonomisinin tarımsal ürünün işlenmesi ve pazarlanmasına dayanması, kentin tarım işlevli olduğunu gösterir. Liman kenti olabilmesi için denize kıyısının bulunması gerekirken kent bir ova ortasındadır; bu nedenle o seçenek elenir.
Aşağıdakilerden hangisi kır yerleşmeleri arasında gösterilemez?
Doğru cevap: D — Metropol
Köy, mezra, kom ve yayla kırsal yerleşme birimleridir; metropol ise çevresindeki yerleşmeleri etkisi altına almış çok büyük bir kenttir. Bu nedenle metropol kır yerleşmeleri sınıflandırmasının dışında kalır.
Doğu Karadeniz'de köy evlerinin birbirinden uzak, İç Anadolu'da ise bitişik olmasının ortak açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Yerleşme dokusunun su kaynakları ve yer şekillerine göre biçimlenmesi
Her iki bölgedeki farkı doğuran ortak ölçüt doğal çevredir: suyun bolluğu ve engebe dağınıklığı, suyun kıtlığı ve düzlük ise toplanmayı getirir. Nüfus miktarı belirleyici olsaydı kalabalık köylerin her yerde bitişik olması gerekirdi; oysa Karadeniz'in kalabalık köyleri de dağınıktır.
Bir yörede yerleşmelerin denizden 1500 m'nin üzerindeki yamaçlarda değil, vadi tabanlarında ve alçak kesimlerde toplanmış olması hangi sonucu destekler?
Doğru cevap: A — Yükselti arttıkça yerleşme koşullarının zorlaştığını
Yükseldikçe sıcaklığın düşmesi, tarım süresinin kısalması ve ulaşımın zorlaşması yerleşmeleri alçak kesimlere iter. Yükseltinin tarımı ya da ulaşımı kolaylaştırdığı yargısı, gözlenen bu yerleşme dağılışıyla doğrudan çelişir.
Bir kentin nüfusunun kısa sürede birkaç katına çıkmasına karşın işlevinin değişmediği bilinmektedir. Bu kentle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Mevcut ekonomik işlevine bağlı olarak göç almayı sürdürdüğü
İşlev değişmeden nüfusun hızla katlanması, kentin var olan ekonomik çekiciliğiyle göç almaya devam ettiğini gösterir. Artışın yalnızca doğumlardan kaynaklanması bu kadar kısa sürede birkaç kata ulaşmayı açıklayamaz, çünkü doğal artış yavaş işleyen bir süreçtir.
Meskenlerin yapı malzemesiyle doğal çevre arasındaki ilişkiye bakılarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?
Doğru cevap: C — Taş mesken görülen her yörede yağış miktarı çok fazladır
Taş mesken, taşın kolay bulunduğu her yerde görülebilir ve bu yörelerin hepsinin çok yağışlı olması gerekmez; taş hem kurak Doğu Anadolu'da hem de Akdeniz'in dağlık kesimlerinde kullanılır. Diğer çıkarımlar ise malzeme-çevre ilişkisinin doğrudan sonuçlarıdır.
Türkiye'de bazı kırsal yerleşmelerin zamanla boşalması ve kimi köylerin terk edilmesi öncelikle aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Tarımda makineleşme ve iş olanaklarının azalmasıyla kentlere göç edilmesi
Makineleşme kırsalda gereken iş gücünü azaltmış, açıkta kalan nüfus iş bulmak için kentlere yönelmiş ve bazı köyler boşalmıştır. Kırsalda doğum oranının artması nüfusu azaltmaz, aksine artırırdı; bu nedenle boşalmayı açıklayamaz.
Aşağıdaki kentlerden hangisinin ön plana çıkan işleviyle ilgili eşleştirmesi yanlıştır?
Doğru cevap: E — Batman — kış turizmi kenti
Batman'ın gelişmesinde belirleyici olan petrol çıkarımı ve rafineri faaliyetleridir; kentin kış turizmiyle öne çıkan bir işlevi yoktur. Diğer eşleştirmelerde ise kentin ekonomik yapısı ile öne çıkan işlevi doğru biçimde eşleşmektedir.
X ilinde bir yılda 90 000 kişi göç alınmış, 110 000 kişi göç verilmiştir; ilin nüfusu 1 000 000'dur. Aynı yıl ilde doğal artış hızı binde 14'tür. Buna göre ilin toplam nüfus artış hızı binde kaçtır?
Doğru cevap: C — -6
Net göç = 90 000 - 110 000 = -20 000 kişidir; net göç hızı = (-20 000 / 1 000 000) x 1000 = binde -20 olur. Toplam artış hızı 14 + (-20) = binde -6 bulunur, yani il nüfus kaybetmiştir. Binde 6 seçeneği işaretin gözden kaçırılmasından doğan hatalı sonuçtur.
İki ülkeden birinde nüfus piramidinin kenarları dik, diğerinde ise belirgin biçimde içbükey ve yatık bir görünüm sunmaktadır. Buna göre kenarları dik olan ülke için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Yaş grupları arasındaki nüfus kaybının daha az olduğu
Piramidin kenarları dikleştikçe bir yaş grubundan diğerine geçerken kaybedilen nüfus azalır; bu da ölüm oranlarının düşük, ortalama yaşam süresinin uzun olduğunu gösterir. İçbükey ve yatık kenar ise yaş grupları arasında hızlı nüfus kaybına işaret eder. Doğum oranı piramidin tabanının genişliğinden, kentsel nüfus oranı ise piramitten hiç okunamaz; yüz ölçümünün piramit biçimiyle ilgisi yoktur.
