Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 12

Doğru cevap: B — Ocakların çevresinde yer altı su düzeyinin doğal olarak yükselmesi

Maden ocaklarında galeriler ve çukurlar sürekli kuru tutulmak zorunda olduğu için su çekilir; bu da yer altı su düzeyinin yükselmesine değil, düşmesine yol açar. A yanlıştır; açık işletmede üst örtü sıyrıldığı için bitki örtüsü ve toprak yok edilir. E de yanlıştır; zenginleştirme tesislerinin atık suları arıtılmadan bırakılırsa akarsu ve toprak kirliliğine neden olur.

Doğru cevap: E — Demir cevheri ve hurda demirin dışarıdan getirilmesine

Yurt içi cevher üretimi tesislerin gereksinimini karşılamadığı için Türkiye demir cevheri ve hurda demir ithal etmektedir; İskenderun ve Ereğli tesislerinin kıyıda kurulmuş olması da bu ithalatı kolaylaştırır. A yanlıştır; cevher dışarıya satılmamakta, aksine alınmaktadır. D de yanlıştır; Divriği ve Hekimhan gibi yataklar işletilmeye devam etmektedir.

Doğru cevap: B — Fırat

Atatürk Barajı, Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında Fırat Nehri üzerinde, Şanlıurfa ile Adıyaman sınırında kurulmuştur; hem elektrik üretir hem de Harran Ovası'nın sulanmasını sağlar. D yanlıştır; Dicle üzerinde Ilısu ve Kralkızı gibi barajlar bulunur. A da yanlıştır; Kızılırmak üzerindeki başlıca barajlar Hirfanlı ve Altınkaya'dır.

Doğru cevap: D — Su miktarının bol ve eğiminin fazla olmasına

Hidroelektrik üretimde suyun kütlesi ve düştüğü yükseklik belirleyicidir; bu nedenle debisi yüksek ve eğimi fazla olan akarsular daha çok enerji üretir. C yanlıştır; alüvyon taşınması enerji üretimini artırmaz, aksine baraj göllerinin dolmasına yol açarak ömrünü kısaltır. B de yanlıştır; delta oluşumu akarsuyun ağız kesimindeki birikimle ilgilidir ve düşü sağlamaz.

Doğru cevap: A — Yakıtın çıkarıldığı havzaya çok yakın olmasıyla

Kömür ağır ve hacimli bir yakıt olduğu için uzağa taşınması pahalıdır; bu nedenle santral, ülkenin tek taşkömürü havzası olan Zonguldak'ın hemen yanında kurulmuştur. B yanlıştır; Zonguldak çevresinde doğal gaz üretimi yoktur. D de yanlıştır; yağışın fazla olması hidroelektrik santral için önemlidir, taşkömürüne dayalı termik santral için belirleyici değildir.

Doğru cevap: C — Elektrik üretiminin tek bir kaynağa dayandırılması

Üretimin tek bir kaynağa dayandırılması verimliliği artırmaz; aksine arz güvenliğini zayıflatır ve o kaynakta yaşanacak sorunlarda ülkeyi savunmasız bırakır. A yanlıştır; yalıtım, ısınma amaçlı enerji tüketimini belirgin biçimde düşürür. E de yanlıştır; iletim kayıplarının azaltılması üretilen enerjinin daha büyük bölümünün kullanılabilmesini sağlar.

Doğru cevap: D — Verimli vadi tabanlarının ve yerleşmelerin su altında kalması

Baraj gölleri doldurulurken vadi tabanındaki verimli tarım alanları, köyler ve kimi zaman tarihî yapılar sular altında kalır; bu da zorunlu göçe ve kültürel varlık kaybına yol açar. A ve B yanlıştır; sulama olanağının artması ve taşkınların denetlenmesi barajların olumlu yanlarıdır. C de yanlıştır; baraj gölünde balıkçılık yapılabilmesi bir kazanç sayılır.

Doğru cevap: B — Bölgede sanayi ve nüfus yoğunluğunun fazla olması

Elektrik tüketimini belirleyen başlıca etkenler sanayi tesislerinin sayısı ve nüfus yoğunluğudur; Marmara her iki bakımdan da ülkenin önündedir. A yanlıştır; Marmara yüz ölçümü en küçük bölgedir. C de yanlıştır; yer altı kaynakları bakımından en zengin bölge Marmara değildir ve zaten tüketim, kaynak zenginliğine göre değil sanayi ile nüfusa göre belirlenir.

Doğru cevap: E — Kurulacakları yerin coğrafi koşullardan bağımsız seçilebildiği

Bu santrallerin yer seçimi tümüyle coğrafi koşullara bağlıdır; rüzgâr santrali için düzenli ve yeterli hızda rüzgâr, güneş santrali için uzun güneşlenme süresi ve açık hava koşulları gerekir. A yanlıştır; ilk yatırım gideri gerçekten yüksektir. C de yanlıştır; rüzgârın kesilmesi ya da havanın kapalı olması üretimi doğrudan düşürdüğü için bu kaynaklar değişkenlik gösterir.

Doğru cevap: E — Denizli - Aydın - Manisa

Jeotermal kaynaklar Büyük Menderes ve Gediz gibi genç çöküntü alanlarının kenarındaki kırık hatları boyunca yoğunlaşır; bu nedenle Denizli, Aydın ve Manisa ülkenin en zengin jeotermal illeridir. A yanlıştır; Zonguldak çevresi taşkömürü havzasıdır. B de yanlıştır; Batman, Siirt ve Şırnak petrol ve asfaltit gibi fosil kaynaklarıyla öne çıkar.

Doğru cevap: E — Bu kıyılarda güneşlenme süresinin uzun olması

Kollektörlerin verimi, üzerlerine düşen güneş ışınımının süresi ve şiddetiyle doğrudan ilgilidir; Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyılarda yaz aylarının uzun ve açık geçmesi bu uygulamayı yaygınlaştırmıştır. C yanlıştır; ısıtılan su deniz suyu değil, şebeke suyudur. A da yanlıştır; yer altı suyunun bolluğu kollektör verimini etkilemez, yalnızca su kaynağıyla ilgilidir.

Doğru cevap: A — Nükleer santrallerde yakıt olarak değerlendirilebilen kaynaklardır

Uranyum ve toryum radyoaktif elementlerdir ve nükleer santrallerde yakıt olarak değerlendirilir; Türkiye'nin toryum yatakları özellikle Eskişehir çevresinde bulunur. D yanlıştır; bu elementler yer kabuğundan çıkarılan ve tükenebilen kaynaklardır, yenilenebilir sayılmazlar. C de yanlıştır; akarsu düşüsünden yararlanılan kaynak hidroelektrik enerjidir ve radyoaktif elementlerle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: B — Dışarıdan alınan cevher ile kömürün deniz yoluyla getirilmesi

Demir-çelik üretiminde kullanılan cevherin ve kok kömürünün önemli bir bölümü ithal edildiği için tesisler, gemilerle taşımanın en ucuz olduğu liman kentlerinde kurulmuştur. A yanlıştır; bu kentlerde demir cevheri yatağı yoktur; cevher Divriği gibi iç kesimlerdeki yataklardan ya da dışarıdan sağlanır. D de yanlıştır; deniz suyu çelik üretiminde hammadde değildir.

Doğru cevap: C — Yörenin turizm potansiyelinin yüksekliği

Termik santralin yer seçiminde belirleyici olan etkenler yakıta ve soğutma suyuna yakınlık, ulaşım olanakları ve tüketim merkezlerine uzaklıktır; bir yörenin turizm potansiyeli santral kurulmasını gerektiren bir ölçüt değildir, hatta kirletici etkisi nedeniyle kısıtlayıcı olabilir. A yanlıştır; kömür ağır ve hacimli bir yakıt olduğu için santraller genellikle ocakların yanına kurulur. B de yanlıştır; buharın yoğuşturulabilmesi için bol soğutma suyu zorunludur.

Doğru cevap: E — Taşımanın kesintisiz, güvenli ve düşük maliyetle sürdürülmesi

Boru hatları bir kez kurulduktan sonra hava koşullarından etkilenmeden, kesintisiz ve birim başına çok düşük maliyetle taşıma sağlar; bu nedenle uzun mesafelerde en elverişli yöntemdir. B yanlıştır; boru hattı yatırımının ilk maliyeti oldukça yüksektir, üstünlük işletme aşamasında ortaya çıkar. A da yanlıştır; boru hatları özellikle uzun mesafeli taşımada tercih edilir.