Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 11

Doğru cevap: D — Feldspat

Feldspat, cam ve seramik hamuruna eritici olarak katılan endüstriyel bir hammaddedir; Türkiye bu madenin dünya dış satımında önde gelen ülkeler arasındadır ve başlıca üretim alanı Aydın-Çine yöresidir. B yanlıştır; boksit alüminyum üretiminde kullanılır. C de yanlıştır; barit petrol sondajlarında ağırlaştırıcı olarak kullanılır ve cam sanayisiyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: B — Keçiborlu (Isparta)

Kükürt yatakları Isparta'nın Keçiborlu ilçesinde işletilmiş, ülkenin ilk kükürt fabrikası da burada kurulmuştur. A yanlıştır; Seydişehir boksit ve alüminyumla anılır. D de yanlıştır; Kırka Türkiye'nin en büyük bor yataklarından birine sahiptir. Küre bakır, Guleman ise krom üretim merkezidir.

Doğru cevap: C — Endüstriyel hammaddeler

Metal elde etmek için değil, doğrudan ya da işlenerek sanayide girdi olarak kullanılan madenler endüstriyel hammadde sayılır; barit, feldspat, mermer, ponza, manyezit ve bor bu gruptadır. A yanlıştır; enerji hammaddeleri kömür, petrol, doğal gaz ve uranyum gibi kaynaklardır. B de yanlıştır; metalik madenler demir, bakır, krom ve boksit gibi metal elde edilen cevherlerdir.

Doğru cevap: E — Lületaşı - gübre üretimi

Lületaşı kimyasal gübre üretiminde kullanılmaz; hafif ve kolay işlenen yapısı nedeniyle pipo, tespih ve süs eşyası yapımında değerlendirilir. A doğrudur; alüminyumun hammaddesi boksittir. C de doğrudur; taşkömüründen elde edilen kok kömürü demir-çelik üretiminde vazgeçilmez bir girdidir. Tuz ise hem gıda hem de sodyum bileşiklerinin üretildiği kimya sanayisinin temel hammaddelerindendir.

Doğru cevap: A — Zonguldak taşkömürü havzasına yakın olması

Demir-çelik üretiminde kok kömürüne büyük gereksinim duyulduğu için ilk fabrika, Zonguldak taşkömürü havzasına demir yoluyla bağlı olan Karabük'te kurulmuştur. B yanlıştır; Karabük'te demir cevheri yatağı yoktur, cevher Divriği'den getirilir. C de yanlıştır; Karabük iç kesimde yer alır ve denize doğrudan bağlantısı yoktur; deniz ulaşımı Ereğli ve İskenderun tesislerinin üstünlüğüdür.

Doğru cevap: C — İki kömürün oluştuğu jeolojik dönemlerin farklı olması

Taşkömürü çok eski bir jeolojik dönem olan Birinci Zaman'ın Karbonifer devrinde oluşmuştur ve Türkiye'de bu döneme ait uygun katmanlar yalnızca Zonguldak çevresinde yüzeye yakındır; linyit ise çok daha genç olan Üçüncü Zaman göl ve bataklık ortamlarında oluştuğu için yaygındır. A yanlıştır; kalori değeri yüksek olan taşkömürüdür. E de yanlıştır; kömürler volkanik değil tortul kökenlidir.

Doğru cevap: D — Bu alanlarda magmatik ve başkalaşım kayaçlarının yaygınlığı

Metalik cevherler genellikle magmanın soğuması ve başkalaşım süreçleriyle oluşur; Doğu Karadeniz'in volkanik kuşağı ile Doğu Anadolu'nun kıvrımlı ve başkalaşıma uğramış arazileri bu nedenle metalik maden bakımından zengindir. A yanlıştır; karstik araziler kireç taşına bağlıdır ve metalik cevher oluşumuyla ilgisi yoktur. C de yanlıştır; yağış miktarı yer altındaki cevherin oluşumunu belirlemez.

Doğru cevap: B — Türkiye Taşkömürü Kurumu

Ülkenin tek taşkömürü havzası olan Zonguldak'taki ocaklar Türkiye Taşkömürü Kurumu tarafından işletilmektedir. A yanlıştır; TKİ, Soma, Tunçbilek ve Afşin-Elbistan gibi sahalardaki linyit üretimini yürütür. D de yanlıştır; MTA işletmeci değil, arama ve araştırma kuruluşudur. Eti Maden bor, TPAO ise petrol alanında çalışır.

Doğru cevap: A — Bölgede kalın tortul katmanların yer alması

Petrol, denizel ortamda birikmiş organik maddelerin tortul katmanlar arasında dönüşmesiyle oluşur; Güneydoğu Anadolu, Arabistan Levhası'nın uzantısı olarak kalın ve az kıvrımlanmış tortul katmanlara sahip olduğu için petrol bakımından elverişlidir. B yanlıştır; volkanik kayaçlarda petrol oluşmaz. D de yanlıştır; deprem kuşağı dışında olmak petrol bulunmasının koşulu değildir.

Doğru cevap: C — Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı

Petrol ve doğal gazın aranması, sondajı ve üretimi TPAO tarafından yürütülür. D yanlıştır; BOTAŞ üretim değil, boru hatlarıyla taşıma ve dağıtım işini üstlenir. A da yanlıştır; MTA genel jeolojik araştırma ve maden arama kuruluşudur, petrol üretimi yapmaz. TKİ linyit, Eti Maden ise bor işletmeciliğiyle görevlidir.

Doğru cevap: D — Barit

Barit, ağır bir mineral olduğu için sondaj sırasında kuyu içindeki basıncı dengeleyen çamurun ağırlaştırıcısı olarak kullanılır. C yanlıştır; ponza tam tersine çok hafif bir kayaçtır ve yapı malzemesi üretiminde değerlendirilir. A da yanlıştır; feldspat cam ve seramik hammaddesidir. Toryum ise nükleer yakıt olarak değerlendirilmesi düşünülen radyoaktif bir elementtir.

Doğru cevap: B — Manyezit

Manyezit, yüksek sıcaklığa dayanıklı olduğu için fırın ve döküm ocaklarının iç yüzeylerinde kullanılan refrakter tuğlaların hammaddesidir. A yanlıştır; barit sondaj çamurunda ağırlaştırıcı olarak kullanılır. D de yanlıştır; boksitten alüminyum elde edilir. Kükürt kimya sanayisinde, ponza ise hafif yapı malzemesi üretiminde değerlendirilir.

Doğru cevap: E — Asfaltit

Asfaltit, Şırnak ve Silopi çevresinde çıkarılan, ısı değeri linyitten yüksek olan katı bir yakıttır ve bölgedeki termik santrallerde kullanılır. A yanlıştır; turba kömürleşmenin en başındaki, ısı değeri en düşük türdür ve Türkiye'de ekonomik değeri yoktur. C de yanlıştır; ponza bir yakıt değil, hafif yapı malzemesidir. Antrasit ise Türkiye'de işletilebilir düzeyde bulunmaz.

Doğru cevap: C — Divriği - Hekimhan - Attepe

Türkiye'nin en zengin demir yatakları Sivas'ın Divriği, Malatya'nın Hekimhan ve Adana'nın Attepe yörelerindedir. A yanlıştır; Murgul, Küre ve Ergani bakır merkezleridir. B de yanlıştır; Kırka, Emet ve Bigadiç bor yataklarıdır. D krom, E ise linyit çıkarılan sahaları göstermektedir.

Doğru cevap: A — Toryum

Toryum, radyoaktif bir element olup nükleer yakıt olarak değerlendirilmesi araştırılmaktadır; Türkiye'nin bilinen en önemli toryum yatakları Eskişehir'in Sivrihisar-Beylikova yöresindedir. B yanlıştır; boksit alüminyumun hammaddesidir ve radyoaktif değildir. C de yanlıştır; krom paslanmaz çelik yapımında kullanılan metalik bir madendir.