Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 6

Doğru cevap: D — Bu kollarda birim üretimde çok yüksek enerji harcanması

Metalin eritilmesi ve elektroliz gibi aşamalar çok yoğun enerji gerektirdiğinden, enerjinin ucuz ve kesintisiz sağlanabildiği yerler bu tesisler için belirleyicidir. Bu kollarda cevher biçiminde hammadde kullanılmadığı söylenemez. Ayrıca üretilen metallerin pazara taşınması da üretim sürecinin ayrılmaz parçasıdır.

Doğru cevap: A — Gemiyle gelen hammaddenin tesise en kısa yoldan ulaşması

Deniz yolu, ağır ve büyük hacimli yüklerde en ucuz taşıma türü olduğundan ithal hammaddeye dayanan tesisler limanların yanında kurulur; böylece ek kara taşıması en aza iner. Liman kentlerinde enerji bedava değildir ve iş gücü gereksinimi de sürer. Deniz suyu ise yalnızca soğutma gibi işlemlerde kullanılır, üretimin hammaddesi değildir.

Doğru cevap: B — Kent merkezindeki nüfus yoğunluğunun tümüyle ortadan kalkması

Organize sanayi bölgeleri atık yönetimini kolaylaştırır, altyapı giderlerini paylaştırır, kent içi kirliliği azaltır ve denetimi düzenli kılar. Ancak kent merkezindeki nüfus yoğunluğunu tümüyle ortadan kaldırmaz; konut, ticaret ve hizmet işlevleri merkezde varlığını sürdürür. Bu nedenle söz konusu sonuç beklenemez.

Doğru cevap: E — İş olanağı artınca göç alma eğiliminin güçlenmesi

Sanayi yatırımları istihdam yarattığı için çevre yörelerden nüfus çeker ve kentin büyümesini hızlandırır. İklim tipinin ya da yağış rejiminin değişmesi bölgesel ölçekte ve çok uzun sürelerde gerçekleşen olaylardır. Jeolojik yapının gençleşmesi ise tektonik süreçlerle ilgilidir, sanayi yatırımıyla bağlantılı değildir.

Doğru cevap: C — İşlenmiş ürüne geçildiğinin ve gelişmişliğin arttığının

Ham madde yerine işlenmiş ürün satan ülkelerde katma değer ve teknoloji düzeyi yükselir; bu nedenle sanayi ürünlerinin ihracattaki payı gelişmişlik ölçütü sayılır. Bu durum tarımın sona erdiği anlamına gelmez, tarım hammadde sağlamayı sürdürür. Nüfus artış hızı ve ulaşım ağının büyüklüğü ile de doğrudan bir bağ kurulamaz.

Doğru cevap: A — Bölgeler arasındaki gelişmişlik farkını azaltmak

Teşvikler, yatırım maliyetini düşürerek girişimcileri geri kalmış yörelere yönlendirir ve bölgeler arası gelişmişlik farkının azaltılmasını hedefler. Bu yörelerde iş olanağı artacağı için göçün hızlanması değil yavaşlaması beklenir. Sanayinin tek bölgede toplanması ise teşvik politikasının amacına aykırıdır.

Doğru cevap: C — Pazar - hammadde - enerji

Birinci tesiste taşıma maliyeti nedeniyle tüketiciye yakınlık, yani pazar; ikincisinde bozulabilir tarımsal ürüne yakınlık, yani hammadde; üçüncüsünde ise yüksek elektrik tüketimi nedeniyle enerji etkeni belirleyicidir. Enerjinin ilk sıraya konduğu seçenek, ağır ürünün pazara yakınlık gerekçesiyle çelişir. Hammaddenin ilk sıraya alındığı seçenekler de ürünün değil hammaddenin taşınmasını öne çıkardığı için yanlıştır.

Doğru cevap: E — Pancar üretim alanında kurulan şeker fabrikası

Şeker pancarı ağır olduğu ve bekledikçe şeker oranı düştüğü için fabrikaların üretim alanlarının yanında kurulması zorunludur; bu, hammaddeye yönelik kuruluş yerine tipik örnektir. Hazır giyim atölyesi iş gücü ve pazara, yazılım şirketi ise nitelikli iş gücüne yöneliktir. Mağaza ve konaklama tesisi zaten sanayi kuruluşu değildir.

Doğru cevap: B — Ürünlerin taze tüketilmesi ve taşımanın pahalı olması

Tazelik gerektiren ve birim değerine göre hacimli olan ürünlerde uzun taşıma hem kaliteyi düşürür hem maliyeti artırır; bu nedenle tesisler pazarın içinde kurulur. Bu kolların hammaddesi tek bir ille sınırlı değildir. Ürünlerin taşındıkça değer kazanması ise ekonomik olarak olanaklı değildir; tersine taşıma gideri fiyata eklenir.

Doğru cevap: D — Tarımın payı azalırken sanayi ve hizmetlerin artması

Sanayileşen ülkelerde makineleşmeyle tarımın iş gücü gereksinimi azalır, buna karşılık fabrikalar ve onları destekleyen ulaşım, ticaret, bankacılık gibi hizmetler istihdamı büyütür. Tarımda çalışan oranının artması bu sürecin tersidir. Bütün çalışanların tek bir sektörde toplanması ise ekonomik yapının işleyişiyle bağdaşmaz.

Doğru cevap: B — Bölgede hiçbir yer altı kaynağının bulunmaması

Doğu Anadolu'da krom, demir, bakır ve linyit gibi kaynaklar bulunduğundan 'hiçbir yer altı kaynağı yok' yargısı gerçeğe aykırıdır ve geri kalmanın nedeni sayılamaz. Bölgede sanayiyi sınırlayan asıl etkenler engebe, sert iklim koşulları, yetersiz sermaye ve dar iç pazardır. Bu koşullar ulaşım ve yatırım maliyetlerini yükseltmektedir.

Doğru cevap: D — Üretimin el tezgâhlarına ve küçük atölyelere dayanması

Osmanlı döneminde üretim büyük ölçüde loncalara bağlı el tezgâhlarıyla ve küçük atölyelerle yürütülmüş, fabrika sayısı çok sınırlı kalmıştır. Bu nedenle ağır sanayide öncülük ya da otomotiv üretimi söz konusu değildir. Organize sanayi bölgeleri de çok daha sonraki dönemlerde kurulmaya başlanmıştır.

Doğru cevap: E — Bölgede petrol kuyularının yoğunlaşması

Bu koridorun gelişmesinde limanlar, yoğun ulaşım ağı, kalabalık nüfusun oluşturduğu pazar, sermaye birikimi ve elverişli düzlükler belirleyici olmuştur. Türkiye'de petrol üretimi Güneydoğu Anadolu'da toplandığından bu alanda petrol kuyusu yoğunluğundan söz edilemez. Bölgedeki rafineri, ham petrolü kuyulardan değil ağırlıklı olarak deniz yoluyla sağlar.

Doğru cevap: A — Dış ticarete konu malların hızlı ve ucuz taşınabilmesi

Serbest bölgeler dış ticareti kolaylaştırmak için kurulduğundan, malların gemiyle hızlı ve ucuz biçimde taşınabildiği liman çevreleri seçilir. Liman kentleri nüfusun seyrek olduğu değil, tersine kalabalık yerleşmelerdir. Bu bölgelerde uygulanan kolaylıklar hukuki düzenlemelere dayanır, kıyıda olmanın kendiliğinden sonucu değildir.

Doğru cevap: C — Sanayi tesisleri bölgeler arasında dengeli biçimde dağılmıştır

Türkiye'de sanayi Marmara başta olmak üzere batı bölgelerde yoğunlaşmış, doğu bölgelerinde ise sınırlı kalmıştır; bu nedenle dengeli dağılım yargısı söylenemez. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kamu yatırımlarının öncülüğü, 1980 sonrasında dışa açık üretim ve organize sanayi bölgelerinin planlama işlevi geçerli bilgilerdir. Ulaşımın gelişmesinin sanayinin yayılışını kolaylaştırdığı da tartışmasızdır.