Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 5

Doğru cevap: E — Yöredeki tarihî yapıların sayısı

Sanayinin gelişmesinde hammadde, enerji, sermaye, ulaşım, pazar, iş gücü ve su gibi etkenler belirleyicidir. Tarihî yapıların sayısı ise turizmle ilgili bir üstünlüktür ve üretim maliyetini ya da tesisin verimliliğini doğrudan etkilemez. Bu nedenle sanayi kuruluş yeri seçiminde ölçüt olarak kullanılmaz.

Doğru cevap: A — Hammaddesinin yaygın, ürününün ağır ve pahalı taşınması

Çimentonun hammaddesi olan kalker, kil ve marn Türkiye'de çok geniş alanlarda bulunur; ürün ise ağır ve hacimli olduğundan uzağa taşınması maliyeti yükseltir. Bu iki durum fabrikaların yurda dağılmasına ve pazara yakın kurulmasına yol açar. Hammaddesi yaygın olduğu için ithalata dayalı ya da yalnızca liman kentlerinde kurulabilir olduğu yargıları geçersizdir.

Doğru cevap: C — Devletin doğrudan yatırım yaparak sanayi tesisleri kurması

Sermaye ve girişimci birikiminin yetersiz olduğu dönemde devlet, dokuma, kâğıt, demir-çelik ve cam gibi alanlarda doğrudan yatırım yaparak devletçilik uygulamasını başlatmıştır. Bu nedenle yatırımların yabancı şirketlere bırakılması ya da fabrikaların satılması söz konusu değildir. Plan, tarıma dönüşü değil sanayileşmeyi amaçlamıştır.

Doğru cevap: D — Yerli girişimciyi destekleyip üretimi artırmak

Her iki girişim de savaştan çıkmış bir ülkede yerli girişimciyi desteklemeyi, üretimi ve sanayileşmeyi hızlandırmayı hedeflemiştir. Amaç tarımı sona erdirmek değil, tarıma dayalı ekonomiyi sanayiyle güçlendirmektir. Dış satımın durdurulması ya da kırlara göçün özendirilmesi de bu politikaların hedefleri arasında yer almaz.

Doğru cevap: B — Özel sermaye ve deneyimin yatırımlar için yetersizliği

O dönemde büyük ölçekli fabrika yatırımlarını üstlenecek özel sermaye ve teknik deneyim bulunmadığından bu görev kamu kuruluşlarına verilmiştir. Sümerbank dokuma ve tüketim malları, Etibank ise madencilik ve enerji alanında etkinlik göstermiştir. Ülkede yer altı kaynağı bulunmaması ya da nüfusun tamamının kentli olması gibi durumlar söz konusu değildir.

Doğru cevap: B — Tesisleri planlı alanda toplayıp altyapıyı ucuzlatmak

Organize sanayi bölgeleri, tesisleri ortak altyapı hizmetlerinden yararlanacak biçimde planlı alanlarda toplayarak maliyeti düşürür ve atık denetimini kolaylaştırır. Bu alanlar kent merkezinin dışında planlandığından tesislerin merkeze taşınması söz konusu değildir. Tesislerin dağınık konumlanması ise organize sanayi mantığına aykırıdır.

Doğru cevap: D — Araştırma altyapısı ve nitelikli iş gücünden yararlanma

Teknoparklar bilgiye ve araştırma-geliştirmeye dayalı üretim yaptığından laboratuvar altyapısı ile akademik birikime ve nitelikli iş gücüne yakınlık belirleyicidir. Üniversiteler hammadde ya da bedava enerji sağlayan kurumlar değildir. Üretilen yazılım ve ileri teknoloji ürünlerinin pazarı da öğrencilerle sınırlı değildir.

Doğru cevap: C — Bölgede yer altı kaynaklarının ülkedeki tüm madenleri kapsaması

Marmara'nın üstünlüğü liman olanakları, yoğun ulaşım ağı, geniş iç pazar, sermaye birikimi ve nitelikli iş gücünden kaynaklanır. Bölge, ülkedeki tüm maden türlerini barındırmaz; sanayinin kullandığı hammaddenin önemli bölümü başka bölgelerden ve dışarıdan sağlanır. Bu nedenle maden çeşitliliği bir neden olarak gösterilemez.

Doğru cevap: E — Marmara

Marmara Bölgesi, limanları, ulaşım ağı, nüfus yoğunluğu ve sermaye birikimi sayesinde sanayi kuruluşlarının en çok toplandığı bölgedir. Doğu Anadolu, engebeli yapısı, sert iklimi ve ulaşım güçlükleri nedeniyle en geride kalır. Akdeniz ve Karadeniz'de ise sanayi belirli merkezlerde yoğunlaşmıştır.

Doğru cevap: A — Hammadde ve ürün taşımasının kolaylaşarak iç pazarın bütünleşmesi

Karayolu ağının genişlemesi, hammaddenin fabrikalara, ürünün ise uzak yörelerdeki tüketiciye ulaştırılmasını kolaylaştırarak iç pazarın bütünleşmesini sağlamıştır. Bu dönemde sanayi demir yolu boylarıyla sınırlı kalmamış, tersine daha geniş alana yayılmıştır. Aynı dönemde tarımda makineleşme artmış, kırdan kente göç hızlanmıştır.

Doğru cevap: C — Üretimin iç pazarın yanında dış satıma da yönelmesi

Dışa açılmayla birlikte üretim yalnızca iç tüketime değil, ihracata da yönelmiş; tekstil, gıda ve otomotiv gibi alanlarda dış pazar payı artmıştır. Aynı dönemde özel sektörün ve yabancı sermayenin rolü büyüdüğü için devletin tek yatırımcı olduğu yargısı yanlıştır. İhracatın yasaklanması ise politikanın tam tersidir.

Doğru cevap: E — Üretim aşamalarında suyun temel girdi olarak kullanılması

Bu sanayi kollarında yıkama, boyama, haşlama ve soğutma gibi aşamalarda büyük miktarda su tüketildiği için tesisler su kaynaklarına yakın kurulur. Su, üretimde kullanılan bir girdidir; hammaddenin yerini almaz. Ayrıca su kullanımı enerji giderini ortadan kaldırmaz, tesisin toplam maliyetine eklenir.

Doğru cevap: B — Bu kollarda üretimin büyük ölçüde insan emeğine dayanması

Emek yoğun sanayi kollarında iş gücü gideri toplam maliyetin büyük bölümünü oluşturduğundan, bol ve ucuz iş gücü bulunan yöreler tesisler için çekici olur. Bu kollarda makine kullanılmadığı söylenemez; dikiş ve dokuma makineleri üretimin temelidir. Enerji tüketimi ise demir-çelik ve alüminyum gibi kollarda çok daha yüksektir.

Doğru cevap: A — Çimento sanayisi - ithal hammaddeye yakınlık

Çimentonun hammaddesi olan kalker, kil ve marn ülke genelinde yaygın olduğundan bu sanayi kolunda ithal hammaddeye yakınlık belirleyici değildir; asıl ölçüt pazara yakınlıktır. Demir-çelikte enerji ve hammadde, konfeksiyonda iş gücü, konservede ise bozulabilir tarımsal ürüne yakınlık öne çıkar. Rafineriler de büyük ölçüde ulaşım ve tüketim alanlarına göre konumlanır.

Doğru cevap: D — Yatırım için gereken parasal kaynak

Sermaye, tesisin kurulması ve işletilmesi için gerekli parasal kaynağı anlatır; makine alımı, arazi ve hammadde giderleri bu kaynakla karşılanır. Çalışan sayısı iş gücü, satış alanı ise pazar etkeniyle ilgilidir. Bu nedenle sermaye kavramı diğer üretim etkenleriyle karıştırılmamalıdır.