Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 9

Doğru cevap: C — Sera gazı salımının çok düşük düzeyde kalması

Nükleer santraller elektrik üretirken karbondioksit ve kükürt bileşikleri salmadığı için hava kirliliği ve sera etkisi bakımından fosil yakıtlı santrallere göre üstündür. A yanlıştır; nükleer santrallerin yatırım maliyeti çok yüksektir. D de yanlıştır; radyoaktif atıkların zararsız hâle gelmesi çok uzun süre alır ve özel koşullarda saklanmalarını gerektirir.

Doğru cevap: C — Karabük - Ereğli - İskenderun

Türkiye'nin entegre demir-çelik tesisleri Karabük, Karadeniz Ereğlisi ve İskenderun'dadır. D yanlıştır; Divriği, Hekimhan ve Attepe demir cevherinin çıkarıldığı yataklardır, fabrika merkezleri değildir. E de yanlıştır; Murgul, Küre ve Ergani bakır işletmeleridir. B'de sayılanlar ise rafineri merkezleridir.

Doğru cevap: E — Oltu taşı

Oltu taşı, Erzurum'un Oltu ve çevresinde çıkarılan, kolay işlenebilen siyah renkli bir süs taşıdır ve yörenin el sanatlarında önemli yer tutar. A yanlıştır; lületaşı Eskişehir çevresinden çıkarılır ve beyazımsı renklidir. B de yanlıştır; ponza volkanik kökenli hafif bir yapı malzemesidir, süs eşyası yapımında kullanılmaz.

Doğru cevap: D — Seydişehir (Konya)

Boksit yataklarının en önemlisi Konya'nın Seydişehir ilçesindedir; alüminyum tesisleri de cevherin taşınma maliyetini azaltmak için yatağın yanında kurulmuştur. A yanlıştır; Divriği demir cevheriyle tanınır. B de yanlıştır; Guleman krom yataklarının en önemli merkezidir. Murgul ve Küre ise bakır cevherinin çıkarıldığı merkezlerdir ve boksitle ilgileri yoktur.

Doğru cevap: A — Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), ülkenin jeolojik yapısını incelemek, maden yataklarını aramak ve haritalamakla görevlidir. B yanlıştır; Eti Maden özellikle bor minerallerinin işletilmesi ve pazarlanmasıyla ilgilenir. D de yanlıştır; BOTAŞ petrol ve doğal gaz boru hatlarının işletilmesinden sorumludur. TKİ linyit üretimini, TPAO ise petrol arama ve üretim çalışmalarını yürütür.

Doğru cevap: B — Borun ekonomik ve stratejik önemi yüksek bir kaynak sayılması

Türkiye dünya bor rezervlerinin çok büyük bir bölümüne sahiptir; cam, seramik, deterjan, tarım ve ileri teknoloji alanlarında kullanılan bu kaynağın ulusal denetimde tutulması stratejik önemi nedeniyledir. A yanlıştır; bor yatakları Eskişehir, Kütahya, Balıkesir ve Bursa gibi birden çok ilde bulunur. E de yanlıştır; bor bir yakıt değil, endüstriyel hammaddedir.

Doğru cevap: E — Madenin dünya piyasasındaki talebinin yüksek olması

Bir madene olan talebin yüksek olması fiyatı yükselttiği için işletmeyi kolaylaştıran, hatta düşük tenörlü yatakların bile açılmasını sağlayan bir etkendir; güçleştirici değildir. B yanlıştır; tenör düştükçe aynı miktarda metal için işlenmesi gereken cevher artar ve maliyet yükselir. C de yanlıştır; ulaşım ağına uzaklık taşıma giderlerini artırarak işletmeyi zorlaştırır.

Doğru cevap: D — Trakya ve Güneydoğu Anadolu

Türkiye'de karadaki doğal gaz üretimi başlıca Trakya'daki sahalarla Güneydoğu Anadolu'daki petrol alanlarına eşlik eden yataklardan sağlanır. A yanlıştır; Zonguldak taşkömürü havzasıdır. B de yanlıştır; Muğla ve Denizli çevresi linyit ile jeotermal kaynaklarıyla öne çıkar, doğal gaz üretimiyle değil. Üretim ülke tüketimini karşılamaktan uzaktır.

Doğru cevap: C — Hirfanlı Barajı - Kızılırmak

Hirfanlı Barajı Kırşehir yakınlarında Kızılırmak üzerinde kurulmuştur. A yanlıştır; Keban Barajı Elazığ'da Fırat Nehri üzerindedir. B de yanlıştır; Oymapınar Barajı Antalya'da Manavgat Çayı üzerinde yer alır. Ilısu Barajı Dicle, Karakaya Barajı ise yine Fırat Nehri üzerinde kurulmuştur.

Doğru cevap: E — Yoğuşturma sisteminde çok miktarda soğutma suyu gerekmesi

Termik santralde yakıtın ısısıyla elde edilen buhar türbini döndürdükten sonra yeniden suya dönüştürülmelidir; bu yoğuşturma işlemi büyük miktarda soğutma suyu gerektirdiği için santraller su kaynaklarının yakınına kurulur. D yanlıştır; türbini döndüren şey su değil, yüksek basınçlı buhardır; suyun doğrudan türbini döndürmesi hidroelektrik santrallerde görülür. A da yanlıştır; elektrik su yoluyla değil iletim hatlarıyla taşınır.

Doğru cevap: B — Yakıtın boru hatlarıyla kolayca ulaştırılabilmesi

Doğal gaz boru hatlarıyla kesintisiz ve düşük maliyetle taşınabildiği için santralin yakıt kaynağının yanında olması zorunlu değildir; bu nedenle tesisler tüketimin yoğun olduğu sanayi ve nüfus merkezlerine yakın kurulabilir. A yanlıştır; Türkiye'de doğal gazın büyük bölümü ithal edilir. D de yanlıştır; doğal gazın kalori değeri yüksektir; santrallerin verimli çalışmasının nedenlerinden biri budur.

Doğru cevap: D — Yer içindeki ısının sürekli olarak yenilenmesi

Jeotermal enerjinin kaynağı yer içindeki ısıdır ve bu ısı insan ölçeğinde tükenmediği için kaynak yenilenebilir sayılır; yeraltına geri basılan su da döngünün sürmesini sağlar. A yanlıştır; jeotermal alanlar volkanik sahaların yanı sıra genç kırık hatları boyunca da görülür ve bu özellik yenilenebilirlik ölçütü değildir. B de yanlıştır; elektrik üretiminde kullanılabilmek tek başına bir kaynağı yenilenebilir yapmaz; kömür de elektrik üretiminde kullanılır.

Doğru cevap: A — Sinop

Türkiye'nin ilk nükleer santrali Mersin'in Gülnar ilçesindeki Akkuyu sahasında kurulmuş, ikinci santral için ise Sinop üzerinde çalışılmıştır. Her iki sahanın da kıyıda seçilmesinde soğutma suyu gereksinimi belirleyicidir. D yanlıştır; Şanlıurfa iç kesimde yer alır ve güneş enerjisi potansiyeliyle öne çıkar. C de yanlıştır; Zonguldak taşkömürü havzası ve termik santralleriyle bilinir.

Doğru cevap: E — Yenilenebilir yatırımların gereksiz duruma gelmesi

Fosil yakıt bağımlılığı, tam tersine yenilenebilir kaynaklara yönelmeyi daha da gerekli kılar; bu nedenle E bir sonuç olarak gösterilemez. A yanlıştır; petrol ve doğal gazın büyük bölümü ithal edildiği için dışa bağımlılık sürer. B de yanlıştır; enerji ithalatı ödemeler dengesini olumsuz etkileyerek dış ticaret açığını büyütür.

Doğru cevap: A — Adana

Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı, Hazar Denizi çevresinden çıkarılan ham petrolü Gürcistan üzerinden Adana'nın Ceyhan ilçesindeki deniz terminaline taşır ve petrol buradan tankerlerle dünya pazarlarına gönderilir. B yanlıştır; Samsun, Karadeniz'in tabanından gelen Mavi Akım doğal gaz hattının varış noktasıdır. E de yanlıştır; Kocaeli bir rafineri merkezidir, boru hattının terminali değildir.