Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 10

Doğru cevap: C — Doğal gaz - kaynağın Türkiye üzerinden Avrupa'ya iletilmesi

TANAP, Hazar bölgesinden çıkarılan doğal gazı Türkiye toprakları boyunca taşıyarak Avrupa pazarlarına ulaştırmak üzere kurulmuştur; bu yönüyle Türkiye'nin enerji koridoru işlevini güçlendirir. A yanlıştır; ham petrol taşıyan hatlar Bakü-Tiflis-Ceyhan ile Kerkük-Yumurtalık hatlarıdır. B de yanlıştır; kömür boru hattıyla değil, demir yolu ve deniz yoluyla taşınır.

Doğru cevap: B — Biyokütle enerjisi

Organik atıkların ayrışmasıyla oluşan gazdan sağlanan enerji, canlı kökenli maddelerden elde edildiği için biyokütle enerjisi sayılır ve hem atık sorununu azaltır hem de kaynak yaratır. A yanlıştır; jeotermal enerjinin kaynağı yer içindeki ısıdır. E de yanlıştır; fosil yakıtlar milyonlarca yılda oluşan kömür, petrol ve doğal gazdır; güncel atıklardan elde edilen gaz bu gruba girmez.

Doğru cevap: D — Akarsu ağının çok sık ve debisinin yüksek olması

Akarsu ağının sıklığı ve debisi hidroelektrik üretim için önemlidir; güneş santrallerinin yer seçiminde belirleyici değildir. Üstelik Karapınar çevresi karasal iklimin etkisiyle kurak bir yöredir ve akarsu ağı seyrektir. A yanlıştır; uzun güneşlenme süresi panellerin verimini doğrudan artırır. C de yanlıştır; güneş santralleri geniş alan gerektirdiği için düz ve boş araziler önemli bir üstünlüktür.

Doğru cevap: A — Kullanıldıkça tükenmeyen kaynaklar olmaları

Bu üç kaynak da doğal süreçlerle sürekli yenilendiği için tükenmez; ortak özellikleri yenilenebilir olmalarıdır. B yanlıştır; rüzgâr ve güneş gün içinde ve mevsimlere göre değişkenlik gösterdiğinden kesintisiz üretim sağlamaz. C de yanlıştır; bu kaynaklardan yararlanma olanağı yöreye göre büyük farklılık gösterir; örneğin jeotermal yalnızca belirli kırık hatları çevresinde elverişlidir.

Doğru cevap: E — Yakıtın yakılması - suyun buharlaştırılması - türbinin döndürülmesi

Termik santralde önce yakıt yakılarak ısı elde edilir, bu ısıyla kazandaki su buharlaştırılır, yüksek basınçlı buhar türbini döndürür ve türbine bağlı jeneratör elektrik üretir. A yanlıştır; türbin, buhar üretilmeden döndürülemez. D de yanlıştır; suyun buharlaşabilmesi için önce yakıtın yakılması gerekir; sıralama tersine çevrilemez.

Doğru cevap: C — Üretim tesislerinin tüketim merkezlerine yakın planlanmasını

İletim hatlarında ortaya çıkan kayıplar mesafeyle birlikte arttığı için üretim tesislerinin tüketimin yoğun olduğu alanlara olabildiğince yakın planlanması istenir; doğal gaz çevrim santrallerinin büyük kentler çevresinde toplanması bunun örneğidir. A yanlıştır; kıyıda kurulma zorunluluğu iletim kaybıyla değil, soğutma suyu ve yakıt taşımayla ilgilidir. E de yanlıştır; elektrik boru hatlarıyla taşınamaz.

Doğru cevap: B — Kullanılan doğal gazın büyük bölümünün dışarıdan alınması

Türkiye'nin doğal gaz üretimi tüketimini karşılamaktan uzak olduğu için elektrik üretiminde doğal gaza dayanmak dışa bağımlılığı ve döviz çıkışını artırır; fiyat dalgalanmaları da doğrudan elektrik maliyetine yansır. A yanlıştır; doğal gazın kalori değeri yüksektir. D de yanlıştır; doğal gaz zaten boru hatlarıyla taşınmakta, bu da onu kolay dağıtılabilir bir yakıt yapmaktadır.

Doğru cevap: D — Afşin-Elbistan (Kahramanmaraş)

Ülkenin en büyük linyit rezervi Kahramanmaraş'taki Afşin-Elbistan Havzası'ndadır; kalori değeri düşük olduğu için kömür uzağa taşınmaz ve havzada kurulan termik santrallerde yakılır. A yanlıştır; Soma önemli bir havza olmakla birlikte rezerv bakımından Afşin-Elbistan'ın gerisindedir. C de yanlıştır; Yatağan çevresindeki linyit yatakları bölgesel ölçekte kalır.

Doğru cevap: C — Oymapınar - rüzgâr

Oymapınar, Antalya'da Manavgat Çayı üzerinde kurulmuş bir hidroelektrik santraldir; rüzgârla çalışmaz. A doğrudur; Afşin-Elbistan santralleri havzadaki düşük kalorili linyiti yakar. D de doğrudur; Denizli'deki Kızıldere, ülkenin jeotermal kaynaktan elektrik üreten ilk santralidir. Hamitabat ise Kırklareli'nde doğal gazla çalışan bir santraldir.

Doğru cevap: A — Lületaşı

Lületaşı, Eskişehir çevresinde çıkarılan, hafif ve kolay işlenen beyazımsı bir taştır; pipo, tespih ve süs eşyası yapımında kullanılır. B yanlıştır; oltu taşı Erzurum'un Oltu ilçesinden çıkarılan siyah renkli bir süs taşıdır. C de yanlıştır; ponza, gözenekli ve hafif yapısıyla yapı malzemesi üretiminde kullanılan volkanik bir kayaçtır.

Doğru cevap: D — Ponza

Ponza, volkanik faaliyetler sonucu oluşan, içi gaz boşluklarıyla dolu hafif bir kayaçtır; hafif briket ve yalıtım malzemesi üretiminde kullanılır. A yanlıştır; manyezit ateşe dayanıklı tuğla yapımında kullanılır. B de yanlıştır; barit yüksek özgül ağırlığı nedeniyle sondaj çamurunda kullanılır ve hafiflik özelliği taşımaz. Feldspat ise cam ve seramik hammaddesidir.

Doğru cevap: B — Paslanmaz çelik ve alaşım yapımında

Krom, çeliğe sertlik ve paslanmaya karşı direnç kazandırdığı için paslanmaz çelik ve çeşitli alaşımların yapımında kullanılır; Elazığ ve Antalya'daki ferrokrom tesisleri bu amaçla kurulmuştur. D yanlıştır; elektrik iletiminde kullanılan maden bakırdır. C de yanlıştır; cam ve seramikte kullanılan başlıca hammaddeler feldspat, kuvars ve bor bileşikleridir.

Doğru cevap: E — Batman - Kocaeli - İzmir - Kırıkkale

Türkiye'de ham petrolü işleyen rafineriler Batman, Kocaeli (İzmit), İzmir (Aliağa) ve Kırıkkale'de bulunur. A yanlıştır; Zonguldak ve Karabük kömür ile demir-çelik sanayisiyle öne çıkar, rafineri merkezi değildir. B de yanlıştır; bu illerde linyit ve endüstriyel hammadde işletmeciliği yaygındır, petrol rafinerisi yoktur.

Doğru cevap: C — İşlenen ham petrolün büyük bölümünün dışarıdan getirilmesi

Türkiye'nin kendi ham petrol üretimi tüketimi karşılamadığı için rafinerilerin çoğu ithal petrolün tankerlerle ulaştırılabildiği liman kentlerinde kurulmuştur; Batman ise yerli üretim sahasına yakınlığıyla ayrılır. A yanlıştır; Kocaeli ve İzmir'de petrol yatağı yoktur. B de yanlıştır; ham petrolün kara yoluyla taşınması deniz ve boru hattı taşımacılığına göre çok daha pahalıdır.

Doğru cevap: A — Eti Maden İşletmeleri

Kırka, Emet, Bigadiç ve Kestelek'teki bor yatakları Eti Maden İşletmeleri tarafından işletilmekte, ürünler yine bu kuruluş aracılığıyla pazarlanmaktadır. B yanlıştır; TKİ linyit üretiminden sorumludur. C de yanlıştır; TTK yalnızca Zonguldak Havzası'ndaki taşkömürü işletmelerini yürütür. DSİ ise baraj ve sulama tesisleriyle ilgilenir, madencilikle görevli değildir.