Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 12

Doğru cevap: A — Bölgeler arasındaki gelişmişlik farkını azaltmak

Teşvikler, yatırım maliyetini düşürerek girişimcileri geri kalmış yörelere yönlendirir ve bölgeler arası gelişmişlik farkının azaltılmasını hedefler. Bu yörelerde iş olanağı artacağı için göçün hızlanması değil yavaşlaması beklenir. Sanayinin tek bölgede toplanması ise teşvik politikasının amacına aykırıdır.

Doğru cevap: C — Pazar - hammadde - enerji

Birinci tesiste taşıma maliyeti nedeniyle tüketiciye yakınlık, yani pazar; ikincisinde bozulabilir tarımsal ürüne yakınlık, yani hammadde; üçüncüsünde ise yüksek elektrik tüketimi nedeniyle enerji etkeni belirleyicidir. Enerjinin ilk sıraya konduğu seçenek, ağır ürünün pazara yakınlık gerekçesiyle çelişir. Hammaddenin ilk sıraya alındığı seçenekler de ürünün değil hammaddenin taşınmasını öne çıkardığı için yanlıştır.

Doğru cevap: E — Pancar üretim alanında kurulan şeker fabrikası

Şeker pancarı ağır olduğu ve bekledikçe şeker oranı düştüğü için fabrikaların üretim alanlarının yanında kurulması zorunludur; bu, hammaddeye yönelik kuruluş yerine tipik örnektir. Hazır giyim atölyesi iş gücü ve pazara, yazılım şirketi ise nitelikli iş gücüne yöneliktir. Mağaza ve konaklama tesisi zaten sanayi kuruluşu değildir.

Doğru cevap: B — Ürünlerin taze tüketilmesi ve taşımanın pahalı olması

Tazelik gerektiren ve birim değerine göre hacimli olan ürünlerde uzun taşıma hem kaliteyi düşürür hem maliyeti artırır; bu nedenle tesisler pazarın içinde kurulur. Bu kolların hammaddesi tek bir ille sınırlı değildir. Ürünlerin taşındıkça değer kazanması ise ekonomik olarak olanaklı değildir; tersine taşıma gideri fiyata eklenir.

Doğru cevap: D — Tarımın payı azalırken sanayi ve hizmetlerin artması

Sanayileşen ülkelerde makineleşmeyle tarımın iş gücü gereksinimi azalır, buna karşılık fabrikalar ve onları destekleyen ulaşım, ticaret, bankacılık gibi hizmetler istihdamı büyütür. Tarımda çalışan oranının artması bu sürecin tersidir. Bütün çalışanların tek bir sektörde toplanması ise ekonomik yapının işleyişiyle bağdaşmaz.

Doğru cevap: B — Bu alanlarda pamuk tarımının yaygın olması

Pamuk, sıcaklık isteği yüksek ve sulama gerektiren bir bitki olduğundan Çukurova ile sulamaya açılan Güneydoğu Anadolu'da yaygın biçimde yetiştirilir; dokuma tesisleri de bu hammaddenin yanında gelişmiştir. Söz konusu alanlarda kışlar ılık geçtiği için soğuk koşullarla açıklama yapılamaz. Bölgede orman örtüsü de sınırlıdır.

Doğru cevap: E — Geniş pazara, ulaşım ağına ve yan sanayiye yakın olunması

Beyaz eşya üretimi çok sayıda parçanın birleştirilmesine dayandığından yan sanayi, nitelikli iş gücü, ulaşım bağlantısı ve geniş tüketici pazarının bir arada bulunduğu kentlerin çevresi tercih edilir. Bu tesislerin hammaddesi doğrudan yer altından değil, ara mal üreten sanayiden sağlanır. Ürünler dayanıklı olduğu için bozulma kaygısı da söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — Atık suların arıtılmadan akarsulara verilmesi

Atık suyun arıtılmadan akarsulara verilmesi kirliliği azaltmaz, tersine su kaynaklarının bozulmasına ve canlı yaşamının zarar görmesine yol açar. Filtre kullanımı, geri dönüşüm, organize sanayi bölgelerinde ortak arıtma ve enerji verimliliği ise çevresel etkileri sınırlayan uygulamalardır. Bu nedenle söz konusu seçenek koruyucu önlemler arasında sayılamaz.

Doğru cevap: A — Tuzla ve Yalova kıyıları

Gemi yapım ve onarım tesisleri denize doğrudan bağlantı gerektirdiğinden İstanbul'un Tuzla kesimi ile Yalova çevresindeki kıyılarda yoğunlaşmıştır. Konya Ovası, Tuz Gölü çevresi ve Erzurum-Kars Platoları iç kesimlerde yer aldığından bu tesisler için elverişli değildir. Isparta-Burdur çevresi de denize kıyısı olmayan bir alandır.

Doğru cevap: C — Kamu kurumlarına ve nitelikli iş gücüne yakınlık

Savunma sanayisi ileri teknoloji ve araştırma-geliştirmeye dayandığından karar alıcı kamu kurumlarına, üniversitelere ve nitelikli iş gücüne yakınlık belirleyici olmuştur. Ankara iç kesimde yer aldığı için deniz ulaşımı üstünlüğünden söz edilemez. Çevresinde tahıl tarımı sürdüğünden tarımın durduğu yargısı da geçersizdir.

Doğru cevap: B — Su kalitesinin bozulup canlı yaşamının zarar görmesi

Arıtılmamış atık sular akarsuya organik madde, ağır metal ve kimyasal kirletici taşıdığından suyun kalitesi bozulur, oksijen düzeyi düşer ve canlı yaşamı olumsuz etkilenir. Bu durumun yağış miktarıyla ya da akarsuyun rejimiyle bir ilgisi yoktur. Yatağın derinleşmesi ise akarsuyun aşındırma gücüyle ilgili bir süreçtir.

Doğru cevap: C — Girdi aktarımının kısalarak taşıma ve maliyetin azalması

Rafineri ürünlerinin petrokimya tesisine boru hattıyla aktarılabilmesi, taşıma süresini ve maliyetini en aza indirir; bu nedenle iki tesis çoğunlukla bir arada planlanır. Yakınlık, tesislerin atık üretmediği anlamına gelmez. Petrokimya rafineri türevlerini kullandığı için ham petrol gereksinimi de ortadan kalkmaz.

Doğru cevap: A — Hammadde olan buğdaya kolay ve ucuz ulaşılabilmesi

Tahıl üretiminin yoğun olduğu İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi alanlarda hammaddeye ulaşım kolay ve ucuz olduğundan un ile makarna tesisleri bu yörelerde yaygınlaşmıştır. Öğütme sonucunda elde edilen un buğdaydan daha ağır değildir. Makarna uzun süre saklanabilen bir ürün olduğu için bozulma gerekçesi de geçersizdir.

Doğru cevap: B — İlk ikisinde kömür havzasına, üçüncüsünde limana yakınlık

Karabük ve Ereğli, Zonguldak taş kömürü havzasına yakınlık gözetilerek; İskenderun ise girdi ve ürün taşımasını ucuzlatan liman konumu nedeniyle kurulmuştur. Üç tesiste de demir cevheri yataklarının hemen yanında bulunma söz konusu değildir; cevher Divriği gibi merkezlerden taşınır. Ereğli ve İskenderun kıyıda, Karabük ise iç kesimde yer aldığından konum ayrımı da yanlış kurulmuştur.

Doğru cevap: D — Avlanan balık miktarının bu kıyılarda fazla olması

Karadeniz'de kıta sahanlığının genişliği ve plankton bakımından zenginlik nedeniyle avlanan balık miktarı fazladır; hammadde çabuk bozulduğu için işleme tesisleri de kıyıda kurulur. Balığın uzun süre bozulmadan saklanabildiği yargısı, tesislerin kıyıda toplanma nedeniyle çelişir. Bölgede tarım alanları da dar ve parçalıdır.