KPSS Coğrafya · 7. konu · konu anlatımı

Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm

Sınavda sorulan 30 kavram · havuzdan 133 çözümlü soru · son güncelleme 21 Eylül 2026

Sanayi, ulaşım, ticaret ve turizm KPSS Coğrafya'da tek başlık altında toplanır; çünkü sınav bu dört alanı birbirine bağlayarak sorar: sanayi tesisi limana ve demir yoluna yakın kurulur, limanın hinterlandı ulaşımla genişler, ulaşım geliştikçe ticaret hacmi ve turizm büyür. Sorular üç kalıpta gelir: yer bilgisi (Zigana Geçidi hangi iller arasında, Göbeklitepe hangi ilde, Bakü-Tiflis-Ceyhan hattının terminali nerede), neden-sonuç (Doğu Karadeniz'de neden demir yolu yok, Karabük neden iç kesimde kuruldu, serbest bölgeler neden liman yakınında) ve kavram-hesap (dış ticaret hacmi, dış ticaret dengesi, ihracatın ithalatı karşılama oranı, ziyaretçi başına harcama).

En çok puan kaybı iki yerde yaşanır. Birincisi ulaşım türlerinin üstünlüklerinin karıştırılmasıdır: en ucuz deniz yolu, en hızlı hava yolu, kapıdan kapıya taşıyan kara yolu, ağır yükü ucuza taşıyan demir yoludur. İkincisi sanayi kuruluş yeri mantığıdır: şeker fabrikası ham maddeye, rafineri limana, otomotiv pazara ve yan sanayiye yakın kurulur; bu ilkeyi bilen, hiç ezberlemediği bir tesisin yerini bile çıkarabilir. Turizm sorularında yöre-il eşleştirmeleri (Kapadokya-Nevşehir, Pamukkale-Denizli, Safranbolu-Karabük) ile turizmin olumlu-olumsuz etkileri sorulur. Aşağıdaki kartlar kitap sırasıyla sanayiden turizme bu ayrıntıları toplar.

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

1.Sanayi tesisinin kuruluş yerini belirleyen faktörler
Kuruluş yerini ham madde, enerji, ulaşım, pazar, iş gücü, sermaye, su ve devlet teşviki belirler. Ham maddesi ağır, hacimli ya da çabuk bozulan tesisler (şeker, çimento, kâğıt, çay, demir-çelik) ham maddeye; ithal girdi kullanan ya da ürününü ihraç eden tesisler (rafineri, otomotiv, bitkisel yağ) limana ve pazara yakın kurulur. Limana ve demir yoluna yakınlık aranıyorsa ağır ve hacimli yük taşıyan bir ağır sanayi tesisi söz konusudur.
Sınav ipucu: "Tesis limana ve demir yoluna yakın kuruluyor" ifadesinde cevap ithal ham madde ya da ihracat yönelimidir; iş gücü ve iklim seçenekleri çeldiricidir.
Soru 24Bir sanayi tesisinin kurulacağı yer seçilirken, tesisin demir yolu hattına ve limana yakın olmasına özellikle dikkat edilmektedir. Buna göre bu tesisle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
1. A)Üretiminin tamamını yurt içinde tükettiği
2. B)Ham maddesinin çabuk bozulabilir nitelikte olduğu
3. C)Çok az sayıda işçi çalıştırdığı
4. D)Enerjisini yalnızca güneşten sağladığı
5. E)Ağır ve hacimli ham madde kullanan bir tesis olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Demir yolu ve limana yakınlık, tek seferde büyük tonajlarda ham madde ya da ürün taşınmasının gerektiğini gösterir; demir çelik ve çimento gibi ağır sanayi tesisleri bu ölçüte göre yer seçer. Çabuk bozulan ham maddeler hız gerektirdiğinden kara ya da hava yolu ile taşınır, bu nedenle o seçenek uygun değildir.
Zor · Test 2
Soru 10Kömür, demir cevheri gibi ağır ve hacimli ham maddelerin kara içindeki uzun mesafeli taşınmasında demir yolunun tercih edilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Yapım ve bakım maliyetinin kara yolundan çok daha ucuz olması
2. B)Her yerleşmeye doğrudan ulaşabilmesi
3. C)Eğimli arazilerde kolayca hat kurulabilmesi
4. D)Bir seferde çok yük taşıyarak birim maliyeti düşürmesi
5. E)Yolculuk süresinin her koşulda en kısa olması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Demir yolu katarları tek seferde çok yüksek tonajda yük çektiğinden ton başına düşen taşıma maliyeti kara yoluna göre düşer. Demir yolunun yapım maliyeti kara yolundan yüksektir, eğime karşı duyarlıdır ve ağı seyrek olduğu için kapıdan kapıya taşıma yapamaz; bu yüzden diğer seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 1
Soru 9Kara yolu ulaşımının diğer ulaşım türlerine göre en belirgin üstünlüğü aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Birim yük başına maliyetinin en düşük olması
2. B)Yükün aktarmasız biçimde kapıdan kapıya taşınabilmesi
3. C)Çevreye verdiği kirliliğin en az olması
4. D)Çok ağır ve hacimli yükler için en uygun olması
5. E)Hava koşullarından hiç etkilenmemesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kara yolunun temel üstünlüğü, ağın yerleşmelerin içine kadar girmesi sayesinde yükün ara aktarma olmadan doğrudan alıcıya ulaştırılabilmesidir. Birim maliyetin en düşük olduğu tür deniz yolu, ağır ve hacimli yükte en elverişli türler ise deniz ve demir yoludur; ayrıca kara yolu kar ve sisten belirgin biçimde etkilenir.
Kolay · Test 1
2.Cumhuriyet'in sanayileşme adımları (1923-1938)
İzmir İktisat Kongresi (1923) ve Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) özel girişimle sanayileşmeyi amaçladı; özel sermaye yetersiz kalınca 1933'te hazırlanıp 1934'te uygulamaya konulan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı ile devletçilik benimsendi. Sümerbank (Kayseri bez, Nazilli basma fabrikaları), Etibank, Karabük demir-çelik, Paşabahçe cam ve SEKA İzmit kâğıt fabrikası bu planın ürünüdür.
Sınav ipucu: Kongre ile Teşvik-i Sanayi'nin ortak amacı özel sektörü özendirmek, Beş Yıllık Plan'ın anlayışı ise devletçiliktir; iki anlayışı karıştırma.
Soru 120Millî Mücadele'nin hemen ardından toplanan İzmir İktisat Kongresi (1923) ile Cumhuriyet'in ilk yıllarında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun (1927) ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Tarımsal üretimi tümüyle sona erdirmek
2. B)Yabancı sermayenin ülkeye girişini yasaklamak
3. C)Sanayi ürünlerinin dış satımını tamamen durdurmak
4. D)Yerli girişimciyi destekleyip üretimi artırmak
5. E)Kentlerden kırsal alanlara göçü hızlandırmak
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Her iki girişim de savaştan çıkmış bir ülkede yerli girişimciyi desteklemeyi, üretimi ve sanayileşmeyi hızlandırmayı hedeflemiştir. Amaç tarımı sona erdirmek değil, tarıma dayalı ekonomiyi sanayiyle güçlendirmektir. Dış satımın durdurulması ya da kırlara göçün özendirilmesi de bu politikaların hedefleri arasında yer almaz.
Orta · Test 8
Soru 119Türkiye'de 1933'te hazırlanıp 1934'te uygulamaya konulan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hangi anlayışa dayanmaktadır?
1. A)Sanayi yatırımlarının tümüyle yabancı şirketlere bırakılması
2. B)Sanayi üretiminin durdurularak tarıma dönülmesi
3. C)Devletin doğrudan yatırım yaparak sanayi tesisleri kurması
4. D)Bütün fabrikaların özel girişimcilere satılması
5. E)Üretimin yalnızca el tezgâhlarıyla sürdürülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Sermaye ve girişimci birikiminin yetersiz olduğu dönemde devlet, dokuma, kâğıt, demir-çelik ve cam gibi alanlarda doğrudan yatırım yaparak devletçilik uygulamasını başlatmıştır. Bu nedenle yatırımların yabancı şirketlere bırakılması ya da fabrikaların satılması söz konusu değildir. Plan, tarıma dönüşü değil sanayileşmeyi amaçlamıştır.
Kolay · Test 8
3.Demir-çelik sanayisi
Demir cevherini (Divriği-Sivas, Hekimhan-Malatya) taş kömürüyle (Zonguldak) buluşturan ağır sanayi koludur. İlk tesis Karabük'tür (1937): kömür havzasına ve demir yoluna yakın, kıyıdan uzak ve saldırıya karşı güvenli bir iç konum seçilmiştir. Ereğli (Erdemir) kömür ile limanı birleştirir; İskenderun (İsdemir) ithal cevher ve ihracat için limana kurulmuştur. Kırıkkale ise çelik ve silah sanayisiyle (MKE) anılır.
Sınav ipucu: Karabük'ün kıyıda olmamasının nedeni kömüre yakınlık ve stratejik güvenliktir; limana yakınlık gerekçesi Ereğli ve İskenderun içindir.
Soru 36Hatay'da yer alan İskenderun Limanı'nın gelişmesinde aşağıdakilerden hangisi en çok etkili olmuştur?
1. A)Çevresinde turizm tesislerinin ve ikinci konutların yoğunlaşması
2. B)Yakınında demir çelik sanayisinin bulunması ve Güneydoğu'ya açılması
3. C)Ege Bölgesi'nin ürünlerine hizmet vermesi
4. D)Karadeniz'e kıyısı olan bir konumda bulunması
5. E)Balıkçılık faaliyetlerinin ülkedeki en yüksek düzeyde olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İskenderun Limanı, yakınındaki demir çelik tesisleri ile Güneydoğu Anadolu'nun ham madde ve ürün hareketine hizmet ettiği için gelişmiştir. Liman Akdeniz kıyısındadır ve Ege ürünlerine değil güney hinterlandına hizmet eder; bu nedenle o seçenekler doğru değildir.
Orta · Test 3
Soru 35Aşağıdaki limanlardan hangisi Marmara Denizi kıyısında yer alır?
1. A)Mersin Limanı
2. B)İskenderun Limanı
3. C)Ambarlı Limanı
4. D)İzmir Limanı
5. E)Trabzon Limanı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Ambarlı Limanı, İstanbul'un batısında Marmara Denizi kıyısında yer alan büyük bir konteyner limanıdır. Mersin ve İskenderun Akdeniz, İzmir Ege, Trabzon ise Karadeniz kıyısında bulunduğundan diğer seçenekler yanlıştır.
Kolay · Test 3
Soru 52İstanbul'da yer alan ve uzun yıllar demir yolu ile deniz yolunu birleştiren aktarma noktası olarak hizmet vermiş liman aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Mersin Limanı
2. B)Haydarpaşa Limanı
3. C)Samsun Limanı
4. D)İskenderun Limanı
5. E)Trabzon Limanı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Haydarpaşa Limanı, Anadolu yakasındaki demir yolu hattının başlangıcında yer aldığı için trenle gelen yükün gemiye aktarıldığı bir merkez olmuştur. Mersin, Samsun, İskenderun ve Trabzon İstanbul dışındaki limanlar olduğundan bu tanıma uymaz.
Kolay · Test 4
4.Petrol rafinerileri ve petrokimya
Türkiye ithal petrole bağımlı olduğundan rafineriler limana kurulur: İzmit ve Aliağa (İzmir). İstisnalar öğreticidir: ilk rafineri Batman yerli petrol sahasının yanına (ham maddeye yakınlık), Kırıkkale ise Ceyhan'dan gelen boru hattına ve İç Anadolu pazarına göre kurulmuştur. Plastik, sentetik iplik ve gübre ham maddesi üreten petrokimya rafineriye bağlı çalıştığından Aliağa'da (Petkim) ve İzmit çevresinde yoğunlaşır.
Sınav ipucu: "Ham maddeye yakınlık" örneği Batman, "pazar ve boru hattına bağlı kuruluş" örneği Kırıkkale rafinerisidir.
Soru 32Doğu Karadeniz kıyısındaki Trabzon Limanı'nın canlı olmasında aşağıdakilerden hangisi etkilidir?
1. A)Ardındaki kıyı ovalarının çok geniş olması
2. B)İran ve Kafkasya yönlü transit taşımacılığa hizmet vermesi
3. C)Ülkenin en büyük konteyner limanı durumunda olması
4. D)Demir yolu ile İç Anadolu'ya doğrudan bağlanması
5. E)Hinterlandında petrol rafinerilerinin toplanmış olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Trabzon Limanı, İran ve Kafkas ülkelerine yönelen transit yüklerin aktarıldığı bir kapı olduğu için işlek durumdadır. Doğu Karadeniz'de kıyı ovaları çok dardır ve Trabzon'un demir yolu bağlantısı bulunmadığından diğer seçenekler geçersizdir.
Orta · Test 3
5.Otomotiv sanayisi
İhracatta ilk sıralarda gelen sanayi koludur. Pazar, liman, yan sanayi ve nitelikli iş gücü belirleyici olduğundan Marmara'da toplanmıştır: Bursa (otomobil; yerli TOGG Gemlik'te), Kocaeli (Gölcük, İzmit), Sakarya ve İstanbul. Marmara dışında Aksaray'da kamyon, Adana'da otobüs, Ankara'da otobüs ve traktör üretilir. Gemlik ve İzmit limanları otomotiv ihracatını Ro-Ro gemileriyle taşır.
Sınav ipucu: Haritada Bursa-Kocaeli-Sakarya işaretlenip "öne çıkan sanayi kolu" sorulursa cevap otomotivdir; beyaz eşya ve elektronik için Manisa, Eskişehir ve Tekirdağ düşünülür.
Soru 63Türkiye'nin ihracatında öne çıkan sanayi ürünü grupları aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
1. A)Tekstil ve hazır giyim ile taşıt araçları
2. B)Ham petrol ile doğal gaz
3. C)Yarı iletken çip ile uçak motoru parçaları
4. D)Uranyum cevheri ile elmas
5. E)Kauçuk ağacı ile pirinç
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Türkiye'nin dış satımında hazır giyim, tekstil ve otomotiv ürünleri uzun süredir önemli bir yer tutar. Ham petrol, doğal gaz ve ileri teknoloji ürünü çipler ise ithal edilen ürün gruplarıdır; bu nedenle diğer seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 5
Soru 23Çanakkale 1915 Köprüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
1. A)İstanbul Boğazı üzerinde yer alan ve üçüncü sırada yapılan asma köprüdür.
2. B)İzmit Körfezi'ni geçerek Bursa'yı İstanbul'a bağlar.
3. C)Çanakkale Boğazı üzerinde Avrupa ve Anadolu yakalarını kara yoluyla bağlar.
4. D)Van Gölü üzerinde feribot seferlerinin yerini almıştır.
5. E)Marmara Denizi'nin altından geçen bir demir yolu tünelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Çanakkale 1915 Köprüsü, Çanakkale Boğazı üzerinde Gelibolu Yarımadası ile Anadolu yakasını birbirine bağlayarak feribot beklemeden geçiş olanağı sağlar. İzmit Körfezi'ni geçen köprü Osmangazi Köprüsü, boğaz altından geçen demir yolu hattı ise Marmaray'dır.
Orta · Test 2
Soru 60Bir ülkenin ürettiği malları başka ülkelere satmasına ihracat denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye açısından bir ihracat işlemidir?
1. A)Rusya'dan doğal gaz satın alınması
2. B)Bursa'da üretilen otomobillerin Avrupa ülkelerine satılması
3. C)Uzak Doğu'dan elektronik parça getirilmesi
4. D)Konya'da üretilen buğdayın Ankara'daki pazarlarda satılması
5. E)Yurt dışından ham petrol alınması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İhracat, yurt içinde üretilen malın yurt dışına satılmasıdır; otomobillerin Avrupa'ya satılması bu tanıma uyar. Doğal gaz, elektronik parça ve ham petrolün yurda getirilmesi ithalattır; Konya - Ankara arasındaki satış ise iç ticaret kapsamındadır.
Kolay · Test 4
6.Dokuma (tekstil) ve hazır giyim sanayisi
En çok istihdam sağlayan ve ham maddesi tarıma dayanan sanayi kollarındandır. Pamuklu dokuma pamuk alanlarına yakın Adana, Kahramanmaraş, Denizli, İzmir, Nazilli ve Kayseri'de; ipekli dokuma Bursa'da; yünlü ve halı Hereke, Uşak, Isparta ve Gaziantep'te gelişmiştir. Hazır giyim iş gücü ve pazar nedeniyle İstanbul, Tekirdağ (Çorlu) ve Bursa'da yoğunlaşır; tekstil-hazır giyim ihracatın geleneksel olarak en güçlü kalemlerindendir.
Sınav ipucu: Cumhuriyet'in ilk devlet fabrikaları dokuma fabrikalarıdır: Kayseri bez (1935), Nazilli basma (1937); "Sümerbank" geçen soru dokuma sanayisini işaret eder.
Soru 63Türkiye'nin ihracatında öne çıkan sanayi ürünü grupları aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
1. A)Tekstil ve hazır giyim ile taşıt araçları
2. B)Ham petrol ile doğal gaz
3. C)Yarı iletken çip ile uçak motoru parçaları
4. D)Uranyum cevheri ile elmas
5. E)Kauçuk ağacı ile pirinç
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Türkiye'nin dış satımında hazır giyim, tekstil ve otomotiv ürünleri uzun süredir önemli bir yer tutar. Ham petrol, doğal gaz ve ileri teknoloji ürünü çipler ise ithal edilen ürün gruplarıdır; bu nedenle diğer seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 5
Soru 64Ülke sınırları içinde, bir bölgeden başka bir bölgeye yapılan mal alışverişine iç ticaret denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi iç ticarete örnektir?
1. A)İtalya'dan makine satın alınması
2. B)Almanya'ya beyaz eşya satılması
3. C)Çin'den tekstil ham maddesi getirilmesi
4. D)Rize'de üretilen çayın İzmir'de satılması
5. E)Irak'a un ve makarna satılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İç ticaret ülke sınırları içindeki alışverişi kapsar; Rize'den İzmir'e yapılan çay satışı bu kapsamdadır. Diğer seçeneklerin tümü farklı ülkelerle yapılan alım satım olduğundan dış ticaret örneğidir.
Kolay · Test 5
Soru 90Peribacalarıyla ünlü Kapadokya yöresinin merkezi kabul edilen ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Denizli
2. B)Karabük
3. C)Şanlıurfa
4. D)Adıyaman
5. E)Nevşehir
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Göreme ve çevresindeki peribacaları ile yeraltı kentlerini kapsayan Kapadokya yöresinin merkezi Nevşehir'dir. Denizli'de Pamukkale travertenleri, Karabük'te Safranbolu evleri, Adıyaman'da ise Nemrut Dağı bulunduğundan diğer iller yanlıştır.
Kolay · Test 6
7.Gıda sanayisi: şeker, un, yağ, çay
Her ilde bulunan en yaygın sanayi koludur ve ham maddeye bağlı kurulur. Pancar ağır ve çabuk bozulduğundan şeker fabrikaları pancar alanlarının içindedir; ilkleri Alpullu (Kırklareli) ve Uşak'tır (1926), bugün başta İç Anadolu olmak üzere pancar üreten her bölgeye dağılmıştır. Çay fabrikaları Rize ve Doğu Karadeniz'de, fındık kırma Ordu-Giresun'da, zeytinyağı Ege ve Güney Marmara'da, ayçiçek yağı Trakya'da, un sanayisi Konya çevresinde, konserve Bursa'da toplanır.
Sınav ipucu: "Ham maddeye yakınlığın zorunlu olduğu" sanayi kolu sorulursa şeker, çay ve konserve; ithal tohumla limanda kurulan bitkisel yağ fabrikaları ise pazara yakınlık örneğidir.
8.Çimento, cam ve kâğıt sanayisi
Çimentonun ham maddesi (kireçtaşı, kil) her yerde bulunur; ürün ağır ve ucuz olduğundan fabrikalar pazara, yani büyük kentlere ve yapılaşmanın yoğun olduğu bölgelere kurulur. Cam sanayisi Paşabahçe (İstanbul), Çayırova (Kocaeli), Mersin ve Lüleburgaz'da gelişmiştir. Kâğıt orman ürününe ve tarım artığına dayanır: ilk fabrika SEKA İzmit (1936); sonra Dalaman (Muğla), Giresun (Aksu), Çaycuma (Zonguldak), Taşköprü (Kastamonu), Balıkesir ve Afyon.
Sınav ipucu: Çimento pazara yakınlığın, kâğıt ham maddeye yakınlığın sınav örneğidir; Dalaman ve Giresun fabrikalarının orman bölgesinde olması bu yüzdendir.
Soru 38Boru hattı ulaşımı ile taşınan başlıca maddeler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
1. A)Ham petrol ve doğal gaz
2. B)Buğday ve arpa
3. C)Demir cevheri ve kömür
4. D)Otomobil ve beyaz eşya
5. E)Çimento ve tuğla
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Boru hatları yalnızca sıvı ve gaz hâlindeki maddelerin sürekli akışla taşınmasına elverişlidir; bu nedenle ham petrol ve doğal gaz taşınır. Tahıl, cevher ve fabrikasyon ürünler katı ve parça yük olduğundan boru hattıyla taşınamaz.
Kolay · Test 3
Soru 24Bir sanayi tesisinin kurulacağı yer seçilirken, tesisin demir yolu hattına ve limana yakın olmasına özellikle dikkat edilmektedir. Buna göre bu tesisle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
1. A)Üretiminin tamamını yurt içinde tükettiği
2. B)Ham maddesinin çabuk bozulabilir nitelikte olduğu
3. C)Çok az sayıda işçi çalıştırdığı
4. D)Enerjisini yalnızca güneşten sağladığı
5. E)Ağır ve hacimli ham madde kullanan bir tesis olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Demir yolu ve limana yakınlık, tek seferde büyük tonajlarda ham madde ya da ürün taşınmasının gerektiğini gösterir; demir çelik ve çimento gibi ağır sanayi tesisleri bu ölçüte göre yer seçer. Çabuk bozulan ham maddeler hız gerektirdiğinden kara ya da hava yolu ile taşınır, bu nedenle o seçenek uygun değildir.
Zor · Test 2
Soru 119Türkiye'de 1933'te hazırlanıp 1934'te uygulamaya konulan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hangi anlayışa dayanmaktadır?
1. A)Sanayi yatırımlarının tümüyle yabancı şirketlere bırakılması
2. B)Sanayi üretiminin durdurularak tarıma dönülmesi
3. C)Devletin doğrudan yatırım yaparak sanayi tesisleri kurması
4. D)Bütün fabrikaların özel girişimcilere satılması
5. E)Üretimin yalnızca el tezgâhlarıyla sürdürülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Sermaye ve girişimci birikiminin yetersiz olduğu dönemde devlet, dokuma, kâğıt, demir-çelik ve cam gibi alanlarda doğrudan yatırım yaparak devletçilik uygulamasını başlatmıştır. Bu nedenle yatırımların yabancı şirketlere bırakılması ya da fabrikaların satılması söz konusu değildir. Plan, tarıma dönüşü değil sanayileşmeyi amaçlamıştır.
Kolay · Test 8
9.Sanayinin coğrafi dağılışı ve organize sanayi bölgeleri
Ulaşım, pazar ve iş gücü üstünlüğü nedeniyle sanayi en çok Marmara'da (İstanbul, Kocaeli, Bursa, Tekirdağ) toplanır; onu Ege (İzmir, Manisa, Denizli), İç Anadolu (Ankara, Kayseri, Konya, Eskişehir) ve Akdeniz (Adana, Mersin, İskenderun) izler; en az Doğu Anadolu'da gelişmiştir. Organize sanayi bölgeleri (ilki Bursa'da) tesisleri planlı bir alanda toplayarak altyapı maliyetini düşürür, tarım alanlarını korur, ticareti ve istihdamı canlandırır; teşviklerle Gaziantep, Kayseri, Denizli ve Konya yeni sanayi odakları olmuştur.
Sınav ipucu: Liman, OSB ve demir yolu birlikte verilen kent hem üretim hem dış ticaret merkezidir. Sanayinin toplandığı yerde göçle nüfus artar; hava kirliliği ve tarım arazisi kaybı sorun olur.
Soru 59Bir kıyı kentinde limanın yanı sıra organize sanayi bölgesi ve demir yolu bağlantısı da bulunmaktadır. Buna göre bu kentle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
1. A)Ekonomisinin yalnızca hayvancılığa dayandığı
2. B)Nüfusunun tamamen kırsal nitelik taşıdığı
3. C)Yalnızca turizmden gelir sağladığı
4. D)Dış ticaret ve sanayi işlevlerinin birbirini güçlendirdiği
5. E)Ulaşım bakımından iç bölgelerden tümüyle kopuk olduğu
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Liman, sanayi alanı ve demir yolunun bir arada bulunması, üretilen malın hızlı ve ucuz biçimde dışa açılmasını sağlar; bu da sanayi ile dış ticaretin karşılıklı olarak birbirini beslediğini gösterir. Demir yolu bağlantısı bulunduğu için kentin iç bölgelerden kopuk olduğu söylenemez.
Zor · Test 4
Soru 82Bir bölgede organize sanayi bölgesi kurulmasının o bölgenin ticaretine etkisi aşağıdakilerden hangisi olur?
1. A)Üretim arttığı için hem iç hem dış ticaret hacmi genişler.
2. B)Yalnızca tarım ürünü satışı artar, sanayi ürünü satışı azalır.
3. C)Bölgede ticaret tümüyle durur.
4. D)Yalnızca ithalat yapılır, ihracat sona erer.
5. E)Ticaret hacmi değişmez, yalnızca nüfus azalır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sanayi üretiminin artması hem yurt içi pazara hem de dış pazarlara sunulan mal miktarını çoğaltarak ticareti canlandırır. Üretim artışının ticareti durdurması ya da yalnızca ithalata yol açması ekonomik olarak tutarsızdır.
Orta · Test 6
Soru 89Bir ülkede ihraç ürünleri içinde işlenmiş sanayi ürünlerinin payının yıllar içinde artması, aşağıdakilerden hangisinin göstergesi kabul edilir?
1. A)Tarımsal üretimin tamamen bittiğinin
2. B)Üretimde katma değerin yükseldiğinin
3. C)İthalatın tümüyle durduğunun
4. D)Nüfusun kırsal alanda toplandığının
5. E)Ulaşım ağının kullanılmaz duruma geldiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Ham madde yerine işlenmiş ürün satmak, birim başına elde edilen gelirin ve üretimdeki katma değerin arttığını gösterir; bu da sanayileşme düzeyinin yükseldiğine işaret eder. Sanayi ürünü payının artması tarımın bittiği ya da ithalatın durduğu anlamına gelmez.
Zor · Test 6
10.Ulaşımı etkileyen doğal ve beşerî faktörler
Doğal faktörler yer şekilleri (yükselti, engebe, dağların uzanışı) ve iklim; beşerî faktörler nüfus, ekonomik etkinlik, teknoloji ve sermayedir. Kıyıya paralel Kuzey Anadolu ve Toros dağları kuzey-güney ulaşımını geçitlere bağlar; engebeli alanlarda yol maliyeti artar, tünel-viyadük sayısı çoğalır, kışın kar ve tipi geçitleri kapatır. Kara yolu ağının Marmara'da sık, Kuzeydoğu Anadolu'da seyrek olması yer şekilleri ile nüfus-ekonominin ortak sonucudur. Akarsular eğimli, düzensiz rejimli ve sığ olduğundan ulaşıma elverişsizdir.
Sınav ipucu: Tünel-viyadük çokluğu → yer şekilleri; geçitlerin kışın kapanması → iklim; nüfus ve ekonomi büyüdükçe ulaşım ağının sıklaşması → beşerî faktör.
Soru 7Bir kara yolu güzergâhında tünel, viyadük ve köprü sayısının çok fazla olması, öncelikle aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur?
1. A)Arazinin engebeli ve eğimli olmasının
2. B)Bölgede nüfusun çok yoğun olmasının
3. C)Bölgenin sanayide ileri düzeyde olmasının
4. D)Yıllık yağış miktarının az olmasının
5. E)Turizm gelirlerinin yüksek olmasının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Tünel ve viyadükler, dağlık ve derin vadilerle yarılmış arazilerde eğimi azaltmak ve güzergâhı kısaltmak için yapılır; dolayısıyla bunların çokluğu doğrudan yer şekillerinin engebeliliğini gösterir. Nüfus yoğunluğu ya da sanayi düzeyi yol yapımını hızlandırabilir ancak tünel gereksinimini belirleyen asıl etken yüzey şekilleridir.
Orta · Test 1
Soru 8Türkiye'de bazı dağ geçitlerinin kış aylarında ulaşıma kapanması, ulaşımı etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?
1. A)Nüfus miktarı
2. B)Sanayi kuruluşlarının dağılışı
3. C)Toprak türü
4. D)Yer altı kaynakları
5. E)İklim koşulları
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kar yağışı, tipi, buzlanma ve çığ gibi olaylar ulaşımı doğrudan aksatan iklim öğeleridir; geçitlerin kapanması bu koşullarla açıklanır. Nüfus ve sanayi, yolun yapılıp yapılmayacağını etkiler ama mevsimlik kapanmanın nedeni değildir.
Kolay · Test 1
Soru 14İstanbul Boğazı'nın altından geçen Marmaray ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
1. A)Asya ile Avrupa yakasını demir yolu ile bağlayan bir tüp geçittir.
2. B)Boğaz üzerine kurulmuş ve iki yakayı bağlayan asma köprülerden biridir.
3. C)Yalnızca kara yolu araçlarının kullandığı bir tüneldir.
4. D)Petrol taşımak amacıyla yapılmış bir boru hattıdır.
5. E)İzmit Körfezi'ni geçen bir deniz otobüsü hattıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Marmaray, İstanbul Boğazı'nın deniz tabanından geçen ve iki yakayı raylı sistemle birbirine bağlayan bir tüp geçittir. Boğaz altındaki kara yolu tüneli Avrasya Tüneli'dir; asma köprüler ise deniz üzerinde yer aldığından bu seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 1
11.Dağ geçitleri
Geçitler kıyıya paralel dağları aşarak kıyı ile iç kesimi bağlar. Kuzeyde Zigana (Gümüşhane-Trabzon), Kop (Bayburt-Erzurum), Ecevit (Kastamonu-İnebolu) ve Bolu Dağı geçidi (İstanbul-Ankara yolu); güneyde Gülek (Orta Toroslar; Çukurova ile İç Anadolu, Tarsus-Pozantı), Sertavul (Karaman-Mut yolu, Mersin), Belen (Amanoslar; İskenderun-Antakya, Hatay) ve Çubuk (Antalya-Burdur) en çok sorulanlardır. Kop ve Zigana kışın kar ve tipiden en çok etkilenen geçitlerdir; tüneller geçitleri kesintisiz kılar.
Sınav ipucu: "Mersin üzerinden Akdeniz'e" → Sertavul; "Çukurova-İç Anadolu" → Gülek; "Hatay" → Belen. Zigana, Trabzon ile Gümüşhane arasındadır, Rize ile değil.
Soru 2İç Anadolu'nun güney kesimini Orta Toroslar'ı aşarak Mersin üzerinden Akdeniz kıyısına bağlayan geçit aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Sertavul Geçidi
2. B)Zigana Geçidi
3. C)Kop Geçidi
4. D)Belen Geçidi
5. E)Çubuk Geçidi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sertavul Geçidi, Karaman ile Mersin arasında Orta Toroslar üzerinde yer alır ve Konya Bölümü'nü Akdeniz kıyısına bağlar. Zigana ve Kop, Kuzey ve Doğu Anadolu'daki geçitlerdir; Belen ise Hatay'da Amanoslar üzerinde bulunur.
Kolay · Test 1
Soru 5Erzurum'dan Bayburt'a giden bir sürücünün kış aylarında yoğun kar ve tipi nedeniyle sıkça kapanan bir geçitten geçmesi gerekmektedir. Sürücünün aşacağı bu geçit aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Gülek Geçidi
2. B)Sertavul Geçidi
3. C)Belen Geçidi
4. D)Kop Geçidi
5. E)Çubuk Geçidi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kop Geçidi, Bayburt ile Erzurum arasında yer alan ve yüksekliği nedeniyle kışın kar ve tipiden en çok etkilenen geçitlerden biridir. Gülek ve Belen Akdeniz kıyısına yakın kesimlerde bulunduğundan kış koşulları çok daha ılımandır; bu nedenle o seçenekler tercih edilemez.
Orta · Test 1
Soru 6İstanbul'dan Ankara yönüne kara yoluyla giden bir yolcunun, Köroğlu Dağları üzerinde Bolu çevresinde aştığı geçit aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Zigana Geçidi
2. B)Kop Geçidi
3. C)Bolu Dağı Geçidi
4. D)Gülek Geçidi
5. E)Sertavul Geçidi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Bolu Dağı Geçidi, Köroğlu Dağları'nın batı bölümünü oluşturan Bolu Dağları üzerinde, Bolu ile Düzce (Kaynaşlı) arasında yer alır. İstanbul-Ankara arasındaki D-100 / TEM kara yolu bu geçitten (günümüzde Bolu Dağı Tüneli ile) geçtiği için Marmara ile İç Anadolu arasındaki ana ulaşım güzergâhının kilit noktasıdır. Zigana Geçidi Gümüşhane-Trabzon arasında Doğu Karadeniz'de, Kop Geçidi Bayburt-Erzurum arasında, Gülek Geçidi Adana/Mersin-Niğde arasında Orta Toroslar'da, Sertavul Geçidi ise Karaman-Mersin arasında bulunduğundan İstanbul-Ankara güzergâhında aşılmaz.
Orta · Test 1
12.Kara yolu ulaşımı ve büyük köprü-tünel projeleri
Yolcu ve yük taşımacılığında payı en yüksek türdür. Üstünlüğü kapıdan kapıya, aktarmasız ve esnek taşıma; sınırlılığı kaza oranı, akaryakıt bağımlılığı, hava kirliliği ve ağır yükte yüksek maliyettir; 1950'lerden sonra demir yolu yerine kara yoluna ağırlık verilmiştir. İzmit Körfezi'ni aşan Osmangazi Köprüsü (2016), İstanbul Boğazı'ndaki Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Avrasya Tüneli (2016), Çanakkale Boğazı'ndaki 1915 Çanakkale Köprüsü (2022; dünyanın en uzun orta açıklıklı asma köprüsü) mesafeyi ve süreyi kısaltmıştır.
Sınav ipucu: Osmangazi ve Çanakkale köprülerinin beklenen sonucu sürenin kısalması, feribot bağımlılığının azalması ve çevre illerde ticaret-turizmin canlanmasıdır; bu köprülerde demir yolu yoktur.
Soru 23Çanakkale 1915 Köprüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
1. A)İstanbul Boğazı üzerinde yer alan ve üçüncü sırada yapılan asma köprüdür.
2. B)İzmit Körfezi'ni geçerek Bursa'yı İstanbul'a bağlar.
3. C)Çanakkale Boğazı üzerinde Avrupa ve Anadolu yakalarını kara yoluyla bağlar.
4. D)Van Gölü üzerinde feribot seferlerinin yerini almıştır.
5. E)Marmara Denizi'nin altından geçen bir demir yolu tünelidir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Çanakkale 1915 Köprüsü, Çanakkale Boğazı üzerinde Gelibolu Yarımadası ile Anadolu yakasını birbirine bağlayarak feribot beklemeden geçiş olanağı sağlar. İzmit Körfezi'ni geçen köprü Osmangazi Köprüsü, boğaz altından geçen demir yolu hattı ise Marmaray'dır.
Orta · Test 2
Soru 15Osmangazi Köprüsü'nün yapılmasıyla aşağıdaki sonuçlardan hangisinin ortaya çıkması beklenir?
1. A)İstanbul Boğazı'ndaki gemi trafiğinin ve transit geçişlerin artması
2. B)Doğu Anadolu'da demir yolu ağının genişlemesi
3. C)Karadeniz limanlarının yük kapasitesinin azalması
4. D)İzmit Körfezi'nin çevresini dolaşma zorunluluğunun ortadan kalkması
5. E)Ege kıyılarında yeni havalimanlarının açılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Osmangazi Köprüsü İzmit Körfezi'ni geçerek İstanbul - Bursa - İzmir yönündeki ulaşımda körfezi dolaşma zorunluluğunu ortadan kaldırmış, mesafe ve süreyi kısaltmıştır. Köprü bir kara yolu yatırımıdır; boğazdaki gemi trafiğiyle ya da Doğu Anadolu demir yolu ağıyla doğrudan bir ilişkisi yoktur.
Orta · Test 1
Soru 14İstanbul Boğazı'nın altından geçen Marmaray ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
1. A)Asya ile Avrupa yakasını demir yolu ile bağlayan bir tüp geçittir.
2. B)Boğaz üzerine kurulmuş ve iki yakayı bağlayan asma köprülerden biridir.
3. C)Yalnızca kara yolu araçlarının kullandığı bir tüneldir.
4. D)Petrol taşımak amacıyla yapılmış bir boru hattıdır.
5. E)İzmit Körfezi'ni geçen bir deniz otobüsü hattıdır.
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Marmaray, İstanbul Boğazı'nın deniz tabanından geçen ve iki yakayı raylı sistemle birbirine bağlayan bir tüp geçittir. Boğaz altındaki kara yolu tüneli Avrasya Tüneli'dir; asma köprüler ise deniz üzerinde yer aldığından bu seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 1
13.Demir yolu ulaşımı, yüksek hızlı tren ve Marmaray
Ağır ve hacimli yükü uzun mesafede ucuz ve güvenli taşır, hava koşullarından az etkilenir; ancak ilk yatırımı pahalıdır, aktarma gerektirir ve eğimi %3'ü aşamadığından dağlık alanlarda dolambaçlı, tünelli ve maliyetli hatlar ister. Dağların kıyıya paralel ve dik olduğu Doğu Karadeniz'de (Trabzon, Rize, Artvin) bu yüzden demir yolu yoktur. Osmanlı hatları yabancı sermayeyle iç kesimlerin ham maddesini limana taşımak için yapıldı (ilk hat İzmir-Aydın); Cumhuriyet'te ve YHT döneminde ağ Ankara merkezlidir: ilk YHT hattı Ankara-Eskişehir (2009), sonra Konya, İstanbul ve Sivas. Marmaray (2013) Boğaz'ın altından geçen demir yolu tüneliyle iki kıtanın raylarını birleştirir.
Sınav ipucu: YHT açılınca uçak seferlerinin azalması iki türün rekabetini gösterir; 500 km'ye kadar tren uçağa üstündür. Ankara merkezli gelişmenin nedeni başkentin ülkenin ortasındaki konumudur.
Soru 19Demir yolu hatlarının eğimi %3'ü aşmayacak biçimde döşenmesi gerekmektedir. Bu zorunluluk, aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açar?
1. A)Hatların yalnızca kıyı kuşağında yapılabilmesine
2. B)Trenlerin yalnızca yolcu taşımak için kullanılmasına
3. C)Hatların engebeli alanlarda uzun virajlar ve tünellerle uzatılmasına
4. D)Hatların yağışlı bölgelerde daha ucuza yapılmasına
5. E)Demir yolu taşımacılığının maliyetinin kara yolundan ucuz olamamasına
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Eğim sınırı nedeniyle dağlık alanlarda hat, yamaç boyunca uzun kıvrımlar çizerek ya da tünellerle geçirilerek yapılır; bu da güzergâhı uzatır ve maliyeti artırır. Eğim sınırı hattın yalnızca kıyıda yapılmasını gerektirmez; nitekim İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da da hatlar bulunmaktadır.
Zor · Test 2
Soru 25Aşağıdakilerden hangisi demir yolu ulaşımının özelliklerinden biri değildir?
1. A)Yapım maliyetinin yüksek olması
2. B)Ağının kara yolu kadar sık olması ve her köye ulaşabilmesi
3. C)Ağır yüklerin ucuza taşınmasına olanak vermesi
4. D)Eğim ve engebeden çok etkilenmesi
5. E)Aktarma gerektirdiği için taşımada esnekliğinin az olması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Demir yolu ağı seyrektir ve yalnızca belirli istasyonlara ulaştığı için her yerleşmeye doğrudan hizmet veremez; bu nedenle verilen ifade demir yolunun özelliği değildir. Yüksek yapım maliyeti, ucuz ağır yük taşıma, eğime duyarlılık ve aktarma zorunluluğu demir yolunun gerçek nitelikleridir.
Kolay · Test 2
Soru 27Birbirine yaklaşık 500 km uzaklıktaki iki kent arasında yüksek hızlı tren hattının hizmete girmesinden sonra bu iki kent arasındaki uçak seferlerinde belirgin bir azalma görülmüştür. Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?
1. A)Ulaşım türlerinin belirli mesafelerde birbirine rakip olabildiğini
2. B)Hava yolu taşımacılığının tamamen sona erdiğini
3. C)Demir yolu taşımacılığının her mesafede hava yolundan hızlı olduğunu
4. D)İki kent arasındaki yolcu sayısının azaldığını
5. E)Kara yolu ulaşımının ortadan kalktığını
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Kısa ve orta mesafede kent merkezinden kent merkezine ulaşım süresi bakımından hızlı tren, uçağa göre bekleme süreleri de hesaba katıldığında avantajlı duruma gelir ve talebi kendine çeker. Bu, ulaşım türleri arasında rekabet olduğunu gösterir; toplam yolcu sayısının azaldığı ya da hava yolunun bittiği sonucu çıkarılamaz.
Orta · Test 2
14.Deniz yolu ulaşımı ve hinterland
En ucuz ulaşım türüdür; dış ticaretimizde taşınan yükün ağırlık bakımından en büyük bölümü bu yüzden gemiyle taşınır. Yavaştır ve yükün alıcıya ulaşması için limandan sonra kara ya da demir yoluyla aktarma gerekir. Limanın gelişmesi hinterlandına (ard bölgesine) bağlıdır: gerisindeki alan ne kadar geniş, üretken ve ulaşımla limana bağlıysa liman o kadar canlıdır. Konteyner elleçleme miktarındaki artış limanın dış ticaret hacminin büyüdüğünü gösterir.
Sınav ipucu: Hinterlandı genişleten şey kıyının uzunluğu değil, limanı iç kesime bağlayan demir yolu-kara yolu ağı ve ard bölgedeki üretimdir; Karadeniz limanlarının hinterlandı dağlar yüzünden dardır.
Soru 39Türkiye'nin dış ticaretinde taşınan yükün ağırlık bakımından en büyük bölümü deniz yoluyla gerçekleştirilmektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Deniz yolunun en hızlı ulaşım türü olması
2. B)Deniz yolunun hava koşullarından hiç etkilenmemesi
3. C)Deniz yolunun her yerleşmeye aktarma yapmadan doğrudan ulaşabilmesi
4. D)Deniz yolunun yalnızca yolcu taşımacılığında kullanılması
5. E)Bir seferde çok yük taşıması nedeniyle birim maliyetinin en düşük olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Gemiler tek seferde on binlerce tonluk yük taşıyabildiğinden ton başına maliyet diğer türlerin çok altında kalır; uzun mesafeli dış ticarette bu belirleyicidir. Deniz yolu en yavaş türlerdendir ve yalnızca limanlara ulaşabildiğinden hız ve kapıdan kapıya erişim gerekçeleri yanlıştır.
Zor · Test 3
Soru 43Bir ihracat firmasının 40 tonluk yükünü taşıma seçenekleri için maliyet ve süre bilgileri aşağıda verilmiştir. Deniz yolu: 20.000 TL - 18 gün Kara yolu: 60.000 TL - 5 gün Hava yolu: 320.000 TL - 1 gün Firma, ürünün bozulmaması için taşımanın en çok 6 günde tamamlanmasını istemekte ve bu koşulu sağlayan en ucuz seçeneği tercih etmektedir. Buna göre firmanın seçeceği tür ve ödeyeceği tutar aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Deniz yolu - 20.000 TL
2. B)Hava yolu - 320.000 TL
3. C)Deniz yolu - 60.000 TL
4. D)Kara yolu - 60.000 TL
5. E)Hava yolu - 60.000 TL
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Altı günlük süre sınırını deniz yolu sağlayamaz; kalan iki seçenekten kara yolu 60.000 TL ile hava yolundan çok daha ucuzdur. Deniz yolu en ucuz olmasına karşın 18 günlük süresiyle koşulu karşılamadığından tercih edilemez.
Zor · Test 3
Soru 49Deniz yolu ulaşımında yükün alıcıya ulaşması için genellikle liman sonrası aktarma yapılması gerekmektedir. Bu durum deniz yolu için aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?
1. A)Diğer türlerle birlikte kullanılmasının zorunlu olduğunun
2. B)Taşıma maliyetinin en yüksek tür olduğunun
3. C)Yalnızca kısa mesafeli taşımalarda kullanılabildiğinin
4. D)Yer şekillerinden çok etkilendiğinin
5. E)Yolcu taşımacılığına hiç uygun olmadığının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Gemiler yalnızca limanlara yanaşabildiği için yük, limandan sonra kara ya da demir yoluyla alıcıya ulaştırılır; bu da türlerin birlikte kullanıldığı bir taşıma zinciri gerektirir. Deniz yolu maliyeti en düşük türdür ve uzun mesafelerde en çok tercih edilendir, bu yüzden diğer yorumlar geçersizdir.
Orta · Test 4
15.Türkiye'nin başlıca limanları
Marmara: İstanbul (Haydarpaşa, demir yolu ile deniz yolunu birleştiren tarihî aktarma limanı; Ambarlı, konteyner), İzmit (sanayi ve petrol), Gemlik (otomotiv), Bandırma (Balıkesir; demir yoluyla İzmir'e bağlı, bor ve gübre yükü). Ege: İzmir-Alsancak (Ege'nin en büyük limanı, tarım ve sanayi ihracatı). Akdeniz: Mersin (Çukurova ve Güneydoğu'nun dışa açılan kapısı, en büyük konteyner limanlarından, demir yolu bağlantılı), İskenderun (demir-çelik, Irak transit yükü), Antalya (turizm). Karadeniz: Samsun (Orta Karadeniz; demir yoluyla iç kesime bağlı), Trabzon (İran-Kafkasya transit ticareti), Zonguldak-Ereğli (kömür, çelik).
Sınav ipucu: Trabzon'un hinterlandı dardır ama İran-Kafkasya transit ticareti onu canlı tutar. "Demir yolu bağlantılı Orta Karadeniz limanı" → Samsun; "Marmara kıyısındaki liman" → Bandırma ya da İzmit.
Soru 31Türkiye'nin Akdeniz kıyısında yer alan ve Çukurova ile Güneydoğu Anadolu'nun dışa açılan kapısı durumundaki liman aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Samsun Limanı
2. B)Bandırma Limanı
3. C)Trabzon Limanı
4. D)Mersin Limanı
5. E)Haydarpaşa Limanı
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Mersin Limanı, Akdeniz kıyısında Çukurova ve Güneydoğu Anadolu'nun ürünlerinin dışa açıldığı en büyük limanlardan biridir. Samsun ve Trabzon Karadeniz, Bandırma ve Haydarpaşa ise Marmara kıyısında yer aldığından bu seçenekler doğru olamaz.
Kolay · Test 3
Soru 52İstanbul'da yer alan ve uzun yıllar demir yolu ile deniz yolunu birleştiren aktarma noktası olarak hizmet vermiş liman aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Mersin Limanı
2. B)Haydarpaşa Limanı
3. C)Samsun Limanı
4. D)İskenderun Limanı
5. E)Trabzon Limanı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Haydarpaşa Limanı, Anadolu yakasındaki demir yolu hattının başlangıcında yer aldığı için trenle gelen yükün gemiye aktarıldığı bir merkez olmuştur. Mersin, Samsun, İskenderun ve Trabzon İstanbul dışındaki limanlar olduğundan bu tanıma uymaz.
Kolay · Test 4
Soru 35Aşağıdaki limanlardan hangisi Marmara Denizi kıyısında yer alır?
1. A)Mersin Limanı
2. B)İskenderun Limanı
3. C)Ambarlı Limanı
4. D)İzmir Limanı
5. E)Trabzon Limanı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Ambarlı Limanı, İstanbul'un batısında Marmara Denizi kıyısında yer alan büyük bir konteyner limanıdır. Mersin ve İskenderun Akdeniz, İzmir Ege, Trabzon ise Karadeniz kıyısında bulunduğundan diğer seçenekler yanlıştır.
Kolay · Test 3
16.Kabotaj hakkı ve Türk Boğazları (Montrö)
Kabotaj, bir devletin kendi kıyı ve limanları arasında yük-yolcu taşıma hakkını kendi gemilerine ayırmasıdır; kapitülasyonlarla yabancılara verilmiş bu hak 1926 Kabotaj Kanunu'yla Türk gemilerine geçti, 1 Temmuz Denizcilik ve Kabotaj Bayramı'dır. Boğazlarda 1936 Montrö Sözleşmesi geçerlidir: barış döneminde ticaret gemileri serbestçe geçer, savaş gemilerine sınırlama uygulanır, Türk egemenliği tanınır. Karadeniz ülkelerinin açık denize tek çıkışı olduğundan Boğazlar dünyanın en yoğun su yollarındandır; tanker kazası, kirlilik ve kıyı yerleşimlerine yönelik risk başlıca sorunlardır.
Sınav ipucu: Kabotaj gemi işletme hakkıdır, Boğazlardan geçişle ilgisi yoktur; geçişi Montrö düzenler. Lozan'daki Boğazlar Komisyonu Montrö ile kaldırılmıştır.
Soru 41Türk Boğazları'ndan geçen ticaret gemilerinin barış döneminde serbestçe geçiş yapmasını düzenleyen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Kyoto Protokolü
2. B)Montrö Boğazlar Sözleşmesi
3. C)Paris İklim Anlaşması
4. D)Ramsar Sözleşmesi
5. E)Roma Antlaşması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Türk Boğazları'ndaki geçiş rejimi 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile düzenlenmiştir. Kyoto, Paris ve Ramsar çevre konulu uluslararası metinlerdir; bu nedenle boğaz geçişleriyle ilgileri yoktur.
Kolay · Test 3
Soru 51Türk Boğazları'nda gemi trafiğinin artması, İstanbul ve Çanakkale çevresinde bazı sorunları da beraberinde getirmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu sorunlar arasında gösterilemez?
1. A)Deniz kazası ve kirlilik riskinin artması
2. B)Yerel deniz trafiğinin aksaması
3. C)Tehlikeli madde taşıyan gemilerin oluşturduğu tehdidin büyümesi
4. D)Kıyıdaki yerleşmeler için güvenlik kaygısının artması
5. E)Boğazlar çevresindeki yıllık yağış miktarının azalması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Gemi trafiğinin artması kaza, kirlilik ve güvenlik riskleri ile yerel deniz ulaşımında aksamalara yol açar; ancak bir yörenin yağış miktarını belirleyen etken deniz trafiği değil, atmosfer koşullarıdır. Bu nedenle yağış azalması bu sorunlar arasında sayılamaz.
Zor · Test 4
Soru 34Türk karasularında yük ve yolcu taşıma hakkının Türk gemilerine ait olmasını sağlayan kabotaj hakkı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
1. A)Türk deniz ticaret filosunun gelişmesine katkı sağlamıştır.
2. B)Ülke limanları arasındaki taşımacılıkta yerli işletmeleri güçlendirmiştir.
3. C)Denizcilik alanında ekonomik bağımsızlığın önemli bir göstergesi sayılmıştır.
4. D)Türk limanlarında iş hacminin ulusal işletmelere aktarılmasını sağlamıştır.
5. E)Yabancı gemilerin Türk limanları arasında serbestçe taşıma yapmasını sağlamıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kabotaj hakkı, ülke limanları arasındaki taşımacılığı yabancı gemilere kapatarak yalnızca Türk gemilerine bırakmıştır; bu nedenle yabancı gemilerin serbestçe taşıma yapması söz konusu değildir. Diğer seçenekler, bu hakkın ulusal deniz ticaret filosunu güçlendirmesiyle ilgili doğru sonuçlardır.
Orta · Test 3
17.Hava yolu ulaşımı
En hızlı, en pahalı ve taşıma kapasitesi en sınırlı türdür; hava koşullarından etkilenir. Yolcu ile değerli, hafif ve çabuk bozulan yük taşır; mesafe uzadıkça tercih oranı artar. Havalimanı sayısının artması yurt içi seyahati, turizmi ve iş ilişkilerini yaygınlaştırmıştır. İstanbul Havalimanı kıtalar arası yolcunun uçak değiştirdiği bir aktarma merkezidir (hub); Antalya Havalimanı turizm sezonunda öne çıkar.
Sınav ipucu: Havalimanı açılması turizmi, ticareti ve arsa değerini artırır; "ağır ham madde taşımacılığının gelişmesi" beklenen sonuç değildir.
Soru 131Bir havalimanı, kendi ülkesine gelen yolcuların yanı sıra iki kıta arasında yolculuk eden ve yalnızca uçak değiştirmek için inen yolculara da hizmet vermektedir. Buna göre, aktarma merkezi (hub) adı verilen bu işlevin havalimanına sağladığı başlıca katkı aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Havalimanındaki pist sayısının kendiliğinden artması
2. B)Ülkeye gelen turistlerin ülkede kalış süresinin uzaması
3. C)Ülkenin dış ticaret açığının tümüyle ortadan kalkması
4. D)Havalimanının kara yolu bağlantısına gereksiniminin bitmesi
5. E)Yolcu sayısının ve sefer yapılan nokta sayısının artması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Aktarma merkezi işlevi, havalimanının yalnızca kendi ülkesinin yolcusuyla değil iki kıta arasında yolculuk eden transit yolcuyla da beslenmesi demektir. Bu ek yolcu sayesinde tek başına doğrudan talebi az olan hatlar da kârlı duruma gelir; böylece hem toplam yolcu sayısı hem de sefer düzenlenen nokta sayısı artar, doğru yanıt E'dir. B yanlıştır: aktarma yolcusu ülkede yalnızca birkaç saat kalır, konaklama süresini uzatmaz. A yanlıştır, pist sayısı ayrı bir yatırım kararıyla artar. C yanlıştır; havacılıktan sağlanan gelir dış ticaret açığını azaltabilir ama tümüyle ortadan kaldırdığı söylenemez. D de yanlıştır, yolcu sayısı arttıkça havalimanının kentle kara yolu bağlantısı daha çok önem kazanır. Cevap E.
Orta · Test 9
Soru 50Bir ülkede aynı iki merkez arasında hem hızlı tren hem de uçak seferi bulunmaktadır. Mesafe arttıkça yolcuların hava yolunu tercih etme oranı yükselmektedir. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Mesafe uzadıkça uçak bileti fiyatlarının belirgin biçimde ucuzlaması
2. B)Mesafe uzadıkça demir yolunun güvenliğinin azalması
3. C)Mesafe uzadıkça uçakların yakıt tüketiminin sıfırlanması
4. D)Uzun mesafede hava yolunun kazandırdığı zamanın bekleme sürelerini aşması
5. E)Mesafe uzadıkça demir yolu hatlarının kapanması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Hava yolculuğunda havalimanına ulaşma ve bekleme süreleri sabit bir kayıp yaratır; mesafe uzadıkça uçuşun sağladığı zaman kazancı bu kaybı aşar ve hava yolu üstün duruma gelir. Uzun mesafede bilet fiyatları düşmez, demir yolu da güvenliğini yitirmez; bu nedenle diğer açıklamalar tutarsızdır.
Zor · Test 4
Soru 121Ankara - İstanbul arasında yüksek hızlı tren hattının hizmete girmesinden sonra iki kent arasındaki uçak seferlerinde belirgin bir azalma görülmüştür. Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?
1. A)Ulaşım türlerinin belirli mesafelerde birbirine rakip olabildiğini
2. B)Hava yolu taşımacılığının tamamen sona erdiğini
3. C)Demir yolu taşımacılığının her mesafede hava yolundan hızlı olduğunu
4. D)İki kent arasındaki yolcu sayısının azaldığını
5. E)Kara yolu ulaşımının ortadan kalktığını
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Orta mesafede kent merkezinden kent merkezine ulaşım süresi bakımından hızlı tren, uçağa göre bekleme süreleri de hesaba katıldığında avantajlı duruma gelir ve talebi kendine çeker. Bu, ulaşım türleri arasında rekabet olduğunu gösterir; toplam yolcu sayısının azaldığı ya da hava yolunun bittiği sonucu çıkarılamaz.
Orta · Test 9
18.Boru hatları: petrol ve doğal gaz
Yalnızca petrol ve doğal gaz gibi akışkanları taşır; sürekli akış esasına dayandığından kesintisizdir, hava koşullarından etkilenmez, ilk yatırımı pahalı ama işletmesi ucuzdur. Yerli petrol Batman-Dörtyol hattıyla İskenderun Körfezi'ne; Irak petrolü Kerkük-Yumurtalık, Azerbaycan petrolü Bakü-Tiflis-Ceyhan (2006) hattıyla Adana'daki Ceyhan terminaline ulaşır; Ceyhan-Kırıkkale hattı iç kesimdeki rafineriyi besler. Doğal gaz Rusya'dan Batı Hattı, Mavi Akım (Samsun) ve TürkAkım (Kıyıköy); İran'dan Doğubayazıt; Azerbaycan'dan Bakü-Tiflis-Erzurum ve Avrupa'ya uzanan TANAP (2018) ile gelir.
Sınav ipucu: Türkiye'nin önemi, üretici Hazar-Orta Doğu ile tüketici Avrupa arasında "enerji koridoru" olmasıdır. BTC'nin terminali Adana'dadır; "Hatay" ve "Mersin" çeldiricidir.
Soru 45Bakü - Tiflis - Ceyhan Boru Hattı ile taşınan petrolün Türkiye'de yüklendiği terminal aşağıdaki illerimizin hangisinde yer alır?
1. A)İzmir
2. B)Samsun
3. C)Adana
4. D)Zonguldak
5. E)Edirne
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Bakü - Tiflis - Ceyhan hattının deniz terminali Adana'nın Ceyhan ilçesindeki Yumurtalık körfezi kıyısındadır. İzmir Ege, Samsun ve Zonguldak Karadeniz kıyısında yer aldığından bu hattın çıkış noktası olamaz.
Orta · Test 3
Soru 54Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin boru hattı ulaşımı bakımından önem kazanmasının nedenidir?
1. A)Dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisi konumunda olması
2. B)Yüz ölçümünün çevresindeki ülkelerden küçük olması
3. C)Doğal gaz tüketiminin çok az olması
4. D)Enerji üreten ülkeler ile tüketici pazarlar arasında yer alması
5. E)Denizlere kıyısının bulunmaması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Türkiye, zengin enerji kaynaklarına sahip Orta Doğu ve Hazar çevresi ile enerjiye gereksinim duyan Avrupa pazarı arasında yer aldığından enerji hatlarının geçiş güzergâhı durumundadır. Türkiye büyük bir petrol üreticisi değildir ve üç tarafı denizlerle çevrilidir, bu nedenle diğer seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 4
Soru 38Boru hattı ulaşımı ile taşınan başlıca maddeler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
1. A)Ham petrol ve doğal gaz
2. B)Buğday ve arpa
3. C)Demir cevheri ve kömür
4. D)Otomobil ve beyaz eşya
5. E)Çimento ve tuğla
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Boru hatları yalnızca sıvı ve gaz hâlindeki maddelerin sürekli akışla taşınmasına elverişlidir; bu nedenle ham petrol ve doğal gaz taşınır. Tahıl, cevher ve fabrikasyon ürünler katı ve parça yük olduğundan boru hattıyla taşınamaz.
Kolay · Test 3
19.Kombine taşımacılık ve lojistik merkezleri
Aynı yükün taşınmasında birden çok ulaşım türünün birlikte kullanılması kombine taşımacılıktır; amacı her türün üstünlüğünü birleştirip maliyeti ve süreyi düşürmektir (uzun mesafe gemi ya da tren, son bölüm kamyon). Demir yolu, liman ve otoyolun kesiştiği noktalarda yükün depolandığı, ayrıştırıldığı ve bir türden diğerine aktarıldığı tesisler lojistik merkezdir. Limanlara demir yolu bağlantısı kurmak ve yük istasyonlarını yenilemek, kara yoluna aşırı bağımlılığı azaltmayı amaçlar.
Sınav ipucu: Kara yolu ağırlıklı bir ülkenin demir yolunu ve limanları yenilemesi yükü ucuz ve güvenli türlere kaydırma amacı taşır; cevap kombine taşımacılık ya da lojistik merkezdir.
Soru 129Bir ülkede demir yolu hattının, limanın ve otoyolun kesiştiği noktalarda yükün depolandığı, ayrıştırıldığı ve bir ulaşım türünden diğerine aktarıldığı büyük tesisler kurulmuştur. Buna göre, lojistik merkez adı verilen bu tesislerin kurulmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Yükün türler arasında hızlı ve ucuz aktarılmasını sağlamak
2. B)Ülkedeki toplam sanayi üretimi miktarını doğrudan yükseltmek
3. C)Kara yolu dışındaki ulaşım türlerini bütünüyle ortadan kaldırmak
4. D)Limanların hinterlandını yüz ölçüm bakımından daraltmak
5. E)Dış ticarette yalnızca hava yolunun kullanılmasını sağlamak
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Lojistik merkezler, farklı ulaşım türlerinin buluştuğu noktalarda kurulan depolama ve aktarma tesisleridir. Birden çok ulaşım türünün birlikte kullanıldığı kombine taşımacılıkta en büyük maliyet ve zaman kaybı, yükün bir türden diğerine aktarılması sırasında ortaya çıkar; bu tesisler aktarmayı tek noktada, standart konteynerlerle ve hızla yaparak bu kaybı azaltır. Bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: lojistik merkez üretimi değil dağıtımı örgütler. C yanlıştır, tesisin varlık nedeni zaten birden çok ulaşım türünün bir arada kullanılmasıdır. D de yanlıştır; demir yolu ve otoyol bağlantısı limanın mal topladığı alanı, yani hinterlandını daraltmaz, genişletir. Cevap A.
Orta · Test 9
Soru 58Bir ülkede aynı yükün taşınmasında birden çok ulaşım türünün birlikte kullanılmasına kombine taşımacılık denir. Buna göre kombine taşımacılığın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Taşıma sırasında yalnızca demir yolunun kullanılması
2. B)Her türün üstün olduğu aşamada kullanılıp maliyetin azaltılması
3. C)Limanların tümüyle devre dışı bırakılması
4. D)Yük miktarının bilinçli olarak azaltılması
5. E)Ulaşım türleri arasındaki farkların tümüyle ortadan kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kombine taşımacılıkta uzun mesafe deniz ya da demir yoluyla ucuza, son aşama ise kara yoluyla esnek biçimde yapılır; böylece hem maliyet hem süre en aza indirilir. Amaç türlerden birini dışlamak değil, her türü en güçlü olduğu aşamada kullanmaktır.
Orta · Test 4
Soru 128Yurt içi yük taşımacılığında büyük ölçüde kara yoluna dayanan bir ülke; demir yolu hatlarını yenilemeye, limanlara demir yolu bağlantısı kurmaya ve yük istasyonlarını yeniden düzenlemeye yönelik bir program başlatmıştır. Buna göre, bu programın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi beklenmez?
1. A)Uzun mesafeli ağır yük taşımalarında maliyetin düşmesi
2. B)Kara yolu trafiğinin ve trafik kazası riskinin azalması
3. C)Taşımacılıktan kaynaklanan karbon salımının azalması
4. D)Kapıdan kapıya taşımada kara yoluna gerek kalmaması
5. E)Limanların hinterlandının genişlemeye başlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Demir yolu, ağır ve hacimli yükün uzun mesafeye taşınmasında birim maliyeti en düşük, birim yük başına yakıt tüketimi ve karbon salımı en az olan kara içi ulaşım türüdür; bu nedenle A, B ve C beklenen sonuçlardır. Limanlara demir yolu bağlantısı kurulması limanın mal topladığı alanı, yani hinterlandını genişletir, E de beklenir. Ancak demir yolu yükü yalnızca istasyondan istasyona taşır; yükün fabrikadan istasyona, istasyondan da alıcıya ulaştırılması için kara yolu aktarması gerekir. Kapıdan kapıya taşıma esnekliği kara yolunun ayırt edici üstünlüğüdür ve demir yolu yatırımıyla ortadan kalkmaz; bu nedenle D beklenmez. Cevap D.
Zor · Test 9
20.Ticaretin temel kavramları ve hesapları
Ülke içinde bölgeler arası alışveriş iç ticaret, ülkeler arası alışveriş dış ticarettir; mal satmak ihracat, almak ithalattır. Dış ticaret hacmi ihracat ile ithalatın toplamı, dış ticaret dengesi ise farkıdır: ihracat büyükse dış ticaret fazlası, ithalat büyükse dış ticaret açığı vardır. İhracatın ithalatı karşılama oranı ihracatın ithalata bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Ticaret için önce üretim fazlası ve talep gerekir; ulaşımın gelişmesi, nüfus, gelir düzeyi, sanayi ve sermaye ticaret hacmini büyütür.
Sınav ipucu: İhracat 180, ithalat 240 ise karşılama oranı %75, açık 60, hacim 420'dir. Kişi başına gelir artışı iç ticaret hacmini, taşıma süresinin kısalması ticaret hacmini artırır.
Soru 85Aşağıda dört ülkenin bir yıla ait ihracat ve ithalat değerleri milyar dolar olarak verilmiştir. K ülkesi: 120 - 100 L ülkesi: 80 - 160 M ülkesi: 200 - 250 N ülkesi: 60 - 60 Buna göre bu ülkelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
1. A)K ülkesi dış ticaret fazlası vermiştir.
2. B)L ülkesinin karşılama oranı %50'dir.
3. C)M ülkesinin karşılama oranı L ülkesinden düşüktür.
4. D)N ülkesinin dış ticareti dengededir.
5. E)En büyük dış ticaret açığı L ülkesine aittir.
Çözümü göster
Doğru cevap: C. M ülkesinin karşılama oranı 200/250 x 100 = %80, L ülkesininki ise 80/160 x 100 = %50 olduğundan M'nin oranı L'den yüksektir; bu nedenle C'deki ifade yanlıştır. K ülkesi 120 - 100 = 20 milyar dolar dış ticaret fazlası vermiş, N ülkesinin ihracatı ile ithalatı eşit olduğu için dış ticareti dengede kalmış, en büyük dış ticaret açığı ise 160 - 80 = 80 milyar dolarla L ülkesinde görülmüştür (M'nin açığı 250 - 200 = 50 milyar dolardır).
Zor · Test 6
Soru 126Bir ülkenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği ihracat ile ithalatın toplamı, o ülkenin dış ticaretinin büyüklüğünü gösterir. Buna göre, bu toplam aşağıdaki kavramlardan hangisiyle adlandırılır?
1. A)Dış ticaret açığı
2. B)Dış ticaret hacmi
3. C)Dış ticaret dengesi
4. D)Transit ticaret
5. E)İhracatın ithalatı karşılama oranı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Bir ülkenin belli bir dönemdeki ihracatı ile ithalatının toplamına dış ticaret hacmi denir; bu değer ülkenin dünya ticaretine katılma düzeyini gösterir. Dış ticaret dengesi ise ihracat ile ithalat arasındaki farktır ve bu fark ithalat lehine ise dış ticaret açığı, ihracat lehine ise dış ticaret fazlası adını alır; bu nedenle A ve C toplamı değil farkı anlatan kavramlardır. İhracatın ithalatı karşılama oranı, ihracatın ithalata bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunan ayrı bir göstergedir. Transit ticaret ise bir ülkenin, başka ülkelere ait malların kendi toprakları üzerinden geçişine aracılık ederek gelir sağlamasıdır. Cevap B.
Kolay · Test 9
Soru 66Bir ülkenin üç yıllık dış ticaret verileri aşağıda milyar dolar olarak verilmiştir. 2021: İhracat 150 - İthalat 200 2022: İhracat 180 - İthalat 260 2023: İhracat 210 - İthalat 250 Buna göre bu ülkeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
1. A)Üç yılda da dış ticaret fazlası vermiştir.
2. B)Üç yılda da dış ticaret açığı vermiş, açık en çok 2022'de olmuştur.
3. C)Açık her yıl düzenli olarak artmıştır.
4. D)2023'te ithalat miktarı ihracatın iki katından fazla olmuştur.
5. E)Karşılama oranı en yüksek 2021 yılında gerçekleşmiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Açıklar sırasıyla 50, 80 ve 40 milyar dolardır; her yıl ithalat fazla olduğu için açık verilmiş ve en büyük açık 2022'de oluşmuştur. Açık 2023'te azaldığından düzenli artış ifadesi yanlıştır, karşılama oranı da en yüksek 2023'te (%84) gerçekleşmiştir.
Zor · Test 5
21.Türkiye'nin ihracat-ithalat yapısı ve dış ticaret açığı
İhracatın büyük bölümü sanayi ürünüdür: otomotiv, tekstil-hazır giyim, demir-çelik, makine, elektrikli ev aletleri ve kimya. Tarıma dayalı ihraç ürünleri fındık, kuru üzüm, kuru incir, kuru kayısı, turunçgil, zeytinyağı, yaş sebze-meyve ve tütündür. İthalatta enerji (ham petrol, doğal gaz), ara malı ve ham madde, makine-teçhizat ile ileri teknoloji ürünleri ağır basar; bu yüzden üretim ve ihracat arttıkça ithalat da artar ve dış ticaret açığı sürer. En büyük ticaret ortağı Avrupa Birliği'dir (başta Almanya): coğrafi yakınlık, ulaşım kolaylığı, Avrupa'daki Türk nüfusu ve yüksek gelir düzeyi bunu açıklar.
Sınav ipucu: İhracatta işlenmiş sanayi ürünü payının artması sanayileşmenin göstergesidir; ham madde satıp teknoloji alan ülke sürekli açık verir. Fındık, kayısı, incir ve üzüm "tarıma dayalı ihraç ürünü" seçeneğidir.
Soru 70Türkiye'nin ithalatında ara malı ve enerji kalemlerinin büyük pay tutması, aşağıdakilerden hangisine yol açar?
1. A)İhracat arttıkça ithalatın kendiliğinden azalmasına
2. B)Sanayi üretiminin dış pazarlardan tümüyle bağımsızlaşmasına
3. C)Üretim ve ihracat arttıkça ithalatın da birlikte artmasına
4. D)Dış ticaret açığının her yıl kapanmasına
5. E)Yurt içi enerji üretiminin gereksizleşmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Sanayi, üretimde kullandığı girdilerin önemli bölümünü ve enerjiyi dışarıdan aldığı için üretim ve ihracat büyüdükçe ithalat da yükselir; bu yapı açığı kalıcı kılar. Bu nedenle ihracat arttıkça ithalatın azalacağı ya da açığın kendiliğinden kapanacağı yorumları yanlıştır.
Zor · Test 5
Soru 60Bir ülkenin ürettiği malları başka ülkelere satmasına ihracat denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye açısından bir ihracat işlemidir?
1. A)Rusya'dan doğal gaz satın alınması
2. B)Bursa'da üretilen otomobillerin Avrupa ülkelerine satılması
3. C)Uzak Doğu'dan elektronik parça getirilmesi
4. D)Konya'da üretilen buğdayın Ankara'daki pazarlarda satılması
5. E)Yurt dışından ham petrol alınması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İhracat, yurt içinde üretilen malın yurt dışına satılmasıdır; otomobillerin Avrupa'ya satılması bu tanıma uyar. Doğal gaz, elektronik parça ve ham petrolün yurda getirilmesi ithalattır; Konya - Ankara arasındaki satış ise iç ticaret kapsamındadır.
Kolay · Test 4
Soru 61Bir ülkenin belirli bir yıldaki ihracat ve ithalat değerleri arasındaki farka ne ad verilir?
1. A)Millî gelir
2. B)Kişi başına düşen gelir
3. C)Bütçe geliri
4. D)Enflasyon oranı
5. E)Dış ticaret dengesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. İhracat ile ithalat arasındaki fark dış ticaret dengesini verir; ithalat fazla ise dış ticaret açığından söz edilir. Millî gelir ve enflasyon farklı ekonomik göstergelerdir ve dış alım ile dış satımın farkını ifade etmez.
Orta · Test 5
22.Gümrük Birliği ve serbest bölgeler
1996'da yürürlüğe giren Gümrük Birliği, Türkiye ile AB arasında sanayi ürünlerinde gümrük vergilerini karşılıklı kaldırır; tarım ürünleri kapsam dışıdır ve Türkiye AB üyesi değildir. Serbest bölge ise ülke sınırları içinde ama gümrük hattı dışında sayılan, vergi ve ticari kolaylıklarla ihracata dönük üretimin, yabancı sermaye ve teknoloji girişinin, istihdamın özendirildiği alandır. İthal girdi kolay gelsin, ürün hızla ihraç edilsin diye liman ve havalimanı yakınına kurulur; ilkleri Mersin ve Antalya'dır (1987), sonra İzmir, İstanbul, Trakya, Kayseri, Bursa, Kocaeli, Samsun, Trabzon ve Mardin izlemiştir.
Sınav ipucu: Serbest bölge gümrük dışı ve ihracat odaklıdır; OSB'nin gümrük ayrıcalığı yoktur. "Amaçları arasında gösterilemez" sorusunda ithalatı artırmak ya da iç tüketimi karşılamak seçeneği aranır.
Soru 67Ülkenin gümrük hattı dışında sayılan, vergi ve ticari kolaylıklar tanınarak dışa dönük üretim ve ticaretin özendirildiği alanlara ne ad verilir?
1. A)Millî park
2. B)Organize hayvancılık bölgesi
3. C)Serbest bölge
4. D)Sit alanı
5. E)Tarımsal sulama havzası
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Serbest bölgeler, gümrük bölgesi dışında sayılan ve vergi kolaylıklarıyla ihracata yönelik üretimi destekleyen alanlardır. Millî park ve sit alanı koruma amaçlı statülerdir; bu nedenle ticari ayrıcalıkla ilgileri yoktur.
Kolay · Test 5
Soru 68Serbest bölgelerin çoğunlukla liman ve havalimanı yakınında kurulmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Malların hızlı ve ucuz biçimde dış pazarlara ulaştırılması
2. B)Bu alanlarda tarımsal verimin yüksek olması
3. C)Bu alanlarda yer altı kaynaklarının bol ve çeşitli olması
4. D)Bu alanlarda nüfusun en az düzeyde kalması
5. E)Bu alanlarda yağış miktarının fazla olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Serbest bölgeler dışa dönük çalıştığı için ürünün limana ya da havalimanına yakınlığı taşıma süresini ve maliyetini düşürür. Tarımsal verim, yer altı kaynağı ya da yağış bu bölgelerin yer seçiminde belirleyici değildir.
Orta · Test 5
Soru 81Türkiye'de kurulan serbest bölgelerin amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
1. A)İhracata yönelik yatırımları artırmak
2. B)Yabancı sermayeyi ülkeye çekmek
3. C)Ülkenin dış ticaretini tümüyle durdurarak iç pazarı korumak
4. D)Yeni istihdam alanları oluşturmak
5. E)İleri üretim ve yönetim tekniklerinin ülkeye girişini sağlamak
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Serbest bölgeler dış ticareti durdurmak için değil, tam tersine ihracatı ve yabancı yatırımı artırmak amacıyla kurulur. İstihdam yaratmak ve yeni teknolojilerin ülkeye gelmesini sağlamak da bu bölgelerin bilinen amaçlarındandır.
Orta · Test 6
23.Transit ticaret, İpek Yolu ve sınır kapıları
Başka ülkelere ait malların kendi toprakları üzerinden geçişine aracılık ederek gelir elde etmek transit ticarettir; üretici ile tüketici bölgeler arasında konum ve güvenli, gelişmiş ulaşım altyapısı (liman, otoyol, boru hattı, demir yolu) gerektirir. Tarihte Çin'den Anadolu üzerinden Avrupa'ya uzanan İpek Yolu Anadolu'yu ticaret merkezi yapmış; Ümit Burnu'nun keşfiyle ticaret okyanuslara kayınca Akdeniz ve Anadolu yolları önemini yitirmiştir. Bugün Bakü-Tiflis-Kars demir yolu ile Kapıkule (Edirne-Bulgaristan), Sarp (Artvin-Gürcistan), Gürbulak (Ağrı-İran), Habur (Şırnak-Irak) ve Cilvegözü (Hatay-Suriye) sınır kapıları transit ticaretin altyapısıdır.
Sınav ipucu: Transit ticarette mal Türkiye'de üretilmez, yalnızca geçer; Trabzon-İran hattı, Boğazlar ve boru hatları örnektir. Coğrafi Keşifler sorusunda Anadolu'nun kaybı kara ticaret yollarının önemini yitirmesidir.
Soru 42Bir ülkenin, başka ülkelere ait malların kendi toprakları üzerinden geçişine aracılık ederek gelir elde etmesine transit ticaret denir. Buna göre Türkiye'nin transit ticaretten yüksek gelir elde etmesinde aşağıdakilerden hangisi en etkilidir?
1. A)Yüz ölçümünün çevresindeki ülkelere göre çok geniş olması
2. B)Nüfusunun genç bir yapı göstermesi
3. C)Tarım ürünü çeşidinin ve üretim miktarının fazla olması
4. D)Yer altı sularının bol olması
5. E)Asya ile Avrupa arasında köprü konumunda bulunması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Türkiye, Asya ile Avrupa'yı bağlayan konumu ve Türk Boğazları sayesinde kara, deniz ve boru hattı güzergâhlarının kesiştiği bir geçiş ülkesidir; bu da transit gelirlerini artırır. Genç nüfus ya da tarım ürünü çeşitliliği ülkenin kendi üretimiyle ilgilidir, transit geçişi belirlemez.
Orta · Test 3
Soru 47Balıkesir'in Marmara kıyısındaki Bandırma Limanı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
1. A)Karadeniz kıyısında yer alan ve ülkenin en büyük konteyner limanıdır.
2. B)Marmara kıyısında yer alan ve maden ürünlerinin sevkinde önemli bir limandır.
3. C)Akdeniz kıyısında petrol boru hattının bittiği terminaldir.
4. D)Ege kıyısında yer alan ve turizme hizmet eden bir yat limanıdır.
5. E)Doğu Karadeniz'de yer alan ve İran transit ticaretine hizmet eden limandır.
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Bandırma, Marmara Denizi'nin güney kıyısında yer alır ve çevresindeki maden yataklarının ürünlerinin sevkinde önemli rol oynar. Karadeniz, Akdeniz ve Ege kıyılarına yerleştiren seçenekler limanın konumuyla çeliştiği için yanlıştır.
Orta · Test 4
Soru 73Tarihte Çin'den başlayıp Anadolu üzerinden Avrupa'ya uzanan İpek Yolu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
1. A)Yalnızca deniz üzerinden işleyen bir güzergâhtır.
2. B)Anadolu'nun bu yol üzerinde olması kültürel etkileşimi artırmıştır.
3. C)Yalnızca petrol taşımak için kullanılmıştır.
4. D)Anadolu'yu ticaret dışında bırakmıştır.
5. E)Yalnızca yirminci yüzyılda kullanılmaya başlanmış bir yoldur.
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İpek Yolu üzerinde bulunmak Anadolu'yu bir geçiş ve konaklama alanı yapmış, kervansaraylar ve pazar kentleri gelişerek kültürel etkileşim artmıştır. Yol büyük ölçüde kara güzergâhlarından oluşur ve çok eski dönemlerden beri kullanıldığından diğer seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 5
24.Turizm potansiyelini oluşturan etkenler ve deniz turizmi
Potansiyeli doğal etkenler (üç tarafın denizlerle çevrili olması, iklim ve yer şekli çeşitliliği, fay hatlarına bağlı termal kaynaklar, mağaralar, göller, ormanlar) ile beşerî etkenler (uygarlık mirası, Avrupa'ya yakınlık, ulaşım-konaklama altyapısı, tanıtım) oluşturur. Deniz turizmi Akdeniz ve Ege kıyılarında yoğunlaşır: yaz uzun, sıcak ve kurak, deniz suyu ılık, kıyı koy ve kumsal bakımından zengindir. Antalya, Muğla (Bodrum, Marmaris, Fethiye), Aydın (Kuşadası, Didim) ve İzmir (Çeşme) başlıca merkezlerdir; Karadeniz'de yaz kısa ve yağışlı olduğundan deniz turizmi sınırlıdır.
Sınav ipucu: Deniz turizminin güney ve batı kıyılarında toplanmasının temel nedeni iklimdir; kıyı şekli ikinci sırada gelir. Tarihî eser beşerî, kaplıca doğal etkendir.
Soru 111Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin turizm potansiyelini artıran doğal etkenler arasında yer alır?
1. A)Tarihî kentlerinin ve ören yerlerinin çok sayıda olması
2. B)Ulaşım ağının gelişmiş olması
3. C)Konaklama tesislerinin fazla olması
4. D)Tanıtım çalışmalarının yoğun yapılması
5. E)Uzun kıyılara, dağlara ve termal su kaynaklarına sahip olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kıyı uzunluğu, dağlık alanlar ve termal kaynaklar doğal turizm değerleridir ve deniz, kış ile sağlık turizmine temel oluşturur. Tarihî kentler, ulaşım, tesis ve tanıtım ise beşerî etkenler olduğundan doğal etken sayılamaz.
Orta · Test 8
Soru 115Aşağıda dört yöreye ait turizm çekicilikleri verilmiştir. I. yöre: Uzun kumsallar ve uzun yaz mevsimi II. yöre: Yüksek dağlar ve uzun süre kalıcı kar örtüsü III. yöre: Sıcak su kaynakları ve kaplıcalar IV. yöre: Antik kentler ve müzeler Buna göre yörelerde öne çıkacak turizm türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
1. A)Kış - deniz - kültür - termal
2. B)Termal - kültür - deniz - kış
3. C)Kültür - termal - kış - deniz
4. D)Deniz - kış - termal - kültür
5. E)Deniz - termal - kültür - kış
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Uzun kumsal ve sıcak yaz deniz turizmini, kalıcı kar kış turizmini, sıcak su kaynakları termal turizmi, antik kent ve müzeler ise kültür turizmini destekler. Sıralamayı karıştıran seçenekler, çekicilik ile turizm türü arasındaki doğrudan ilişkiye uymadığı için yanlıştır.
Zor · Test 8
Soru 96Türkiye'de deniz turizminin Akdeniz ve Ege kıyılarında yoğunlaşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Bu kıyılarda nüfusun ülkedeki en az düzeyde olması
2. B)Bu kıyılarda tarım yapılamayacak kadar engebe bulunması
3. C)Bu kıyılarda kış turizmi tesislerinin bulunmaması
4. D)Bu kıyıların ulaşım bakımından iç bölgelerden kopuk olması
5. E)Yaz mevsiminin uzun ve güneşli gün sayısının fazla olması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Akdeniz iklimi nedeniyle bu kıyılarda deniz sezonu uzun sürer, güneşlenme süresi ve su sıcaklığı yüksektir; bu koşullar deniz turizmini destekler. Kıyılarda nüfus ve ulaşım olanakları zayıf değil, tersine gelişmiş durumdadır.
Orta · Test 7
25.Kış turizmi ve termal turizm merkezleri
Kış turizmi uzun süre kalıcı kar örtüsü, uygun eğim, ulaşım ve konaklama olanağı olan dağlarda gelişir: Uludağ (Bursa), Palandöken (Erzurum), Erciyes (Kayseri), Kartalkaya (Bolu), Sarıkamış (Kars), Ilgaz (Kastamonu), Davraz (Isparta), Saklıkent (Antalya), Kartepe (Kocaeli), Bozdağ (İzmir), Elmadağ (Ankara), Zigana (Gümüşhane), Yıldız Dağı (Sivas). Termal turizm fay hatları boyunca yoğunlaşır: Afyonkarahisar, Denizli (Pamukkale-Karahayıt), Yalova, Bursa (Çekirge), Balıkesir (Gönen), Kütahya (Yoncalı), Ankara (Kızılcahamam), Bolu, Sivas (Kangal balıklı kaplıca), İzmir (Balçova). İkisi de turizmi yaz dışına yayar.
Sınav ipucu: Sarıkamış-Kars, Palandöken-Erzurum, Kartalkaya-Bolu, Davraz-Isparta çiftlerini karıştırma. Kış sporları merkezi için "kentten uzak, ulaşımı güç yer" aranan koşul değildir.
Soru 93Aşağıdaki kış turizmi merkezi - il eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
1. A)Uludağ - Bursa
2. B)Palandöken - Erzurum
3. C)Erciyes - Kayseri
4. D)Kartalkaya - Erzurum
5. E)Sarıkamış - Kars
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kartalkaya Kayak Merkezi Bolu'da yer alır; Erzurum'un kayak merkezi ise Palandöken'dir. Uludağ Bursa'da, Erciyes Kayseri'de ve Sarıkamış Kars'ta olduğundan diğer eşleştirmeler doğrudur.
Orta · Test 7
Soru 105Uludağ Kayak Merkezi hangi ilimizde yer alır?
1. A)Bursa
2. B)Bolu
3. C)Kayseri
4. D)Erzurum
5. E)Kars
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Uludağ, Bursa'nın güneyinde yer alan ve ülkenin en bilinen kış turizmi merkezlerinden biri olan dağdır. Bolu'da Kartalkaya, Kayseri'de Erciyes, Erzurum'da Palandöken ve Kars'ta Sarıkamış bulunduğundan diğer iller yanlıştır.
Kolay · Test 7
Soru 115Aşağıda dört yöreye ait turizm çekicilikleri verilmiştir. I. yöre: Uzun kumsallar ve uzun yaz mevsimi II. yöre: Yüksek dağlar ve uzun süre kalıcı kar örtüsü III. yöre: Sıcak su kaynakları ve kaplıcalar IV. yöre: Antik kentler ve müzeler Buna göre yörelerde öne çıkacak turizm türleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
1. A)Kış - deniz - kültür - termal
2. B)Termal - kültür - deniz - kış
3. C)Kültür - termal - kış - deniz
4. D)Deniz - kış - termal - kültür
5. E)Deniz - termal - kültür - kış
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Uzun kumsal ve sıcak yaz deniz turizmini, kalıcı kar kış turizmini, sıcak su kaynakları termal turizmi, antik kent ve müzeler ise kültür turizmini destekler. Sıralamayı karıştıran seçenekler, çekicilik ile turizm türü arasındaki doğrudan ilişkiye uymadığı için yanlıştır.
Zor · Test 8
26.Kültür turizmi: antik kentler ve UNESCO Dünya Mirası
En çok sorulan yöre-il eşleştirmeleri: Kapadokya-Göreme (Nevşehir; peribacaları, yer altı şehirleri), Pamukkale-Hierapolis (Denizli), Efes (İzmir-Selçuk), Truva (Çanakkale), Göbeklitepe (Şanlıurfa; bilinen en eski tapınak alanı), Nemrut Dağı (Adıyaman), Hattuşa (Çorum; Hitit başkenti), Safranbolu (Karabük; Osmanlı evleri), Divriği Ulu Camii (Sivas), Selimiye Camii (Edirne), Çatalhöyük (Konya), Bergama (İzmir), Afrodisias (Aydın), Xanthos-Letoon (Antalya-Muğla), Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Ani (Kars), Arslantepe (Malatya), Gordion (Ankara), Bursa-Cumalıkızık ve İstanbul'un tarihî alanları UNESCO listesindedir. Göreme-Kapadokya ile Pamukkale-Hierapolis doğal ve kültürel değeri birlikte taşıdığından "karma" mirastır; Aspendos, Perge ve Side (Antalya) da kültür turizminin merkezleridir.
Sınav ipucu: Kapadokya'nın merkezi Nevşehir'dir, Kayseri değil; Efes İzmir'dedir, Aydın değil; Safranbolu Karabük'tedir, Zonguldak değil; Göbeklitepe Şanlıurfa'dadır, Gaziantep değil.
Soru 92Efes Antik Kenti, aşağıdaki illerimizin hangisinin sınırları içinde bulunur?
1. A)İzmir
2. B)Aydın
3. C)Muğla
4. D)Antalya
5. E)Konya
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Efes Antik Kenti, İzmir'in Selçuk ilçesinde yer alan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan önemli bir kültür turizmi merkezidir. Aydın'da Aphrodisias, Konya'da Çatalhöyük bulunduğundan bu iller Efes ile karıştırılmamalıdır.
Kolay · Test 7
Soru 91Beyaz travertenleri ve antik kenti ile ünlü Pamukkale, aşağıdaki illerimizin hangisinde yer alır?
1. A)Nevşehir
2. B)Kars
3. C)Denizli
4. D)Bolu
5. E)Çanakkale
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Pamukkale travertenleri ve yanı başındaki Hierapolis antik kenti Denizli sınırları içindedir ve termal kaynaklarıyla da öne çıkar. Kars'ta Ani, Bolu'da Kartalkaya, Çanakkale'de Truva bulunduğundan bu iller Pamukkale ile eşleştirilemez.
Orta · Test 7
Soru 90Peribacalarıyla ünlü Kapadokya yöresinin merkezi kabul edilen ilimiz aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Denizli
2. B)Karabük
3. C)Şanlıurfa
4. D)Adıyaman
5. E)Nevşehir
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Göreme ve çevresindeki peribacaları ile yeraltı kentlerini kapsayan Kapadokya yöresinin merkezi Nevşehir'dir. Denizli'de Pamukkale travertenleri, Karabük'te Safranbolu evleri, Adıyaman'da ise Nemrut Dağı bulunduğundan diğer iller yanlıştır.
Kolay · Test 6
27.İnanç turizmi
Dinî önemi olan yerlerin ziyaretidir; Türkiye üç semavi dinin izlerini taşır. Sümela Manastırı (Trabzon-Maçka), Mevlana Müzesi (Konya), Meryem Ana Evi (İzmir-Selçuk), Hacı Bektaş Veli Külliyesi (Nevşehir), Ayasofya, Sultanahmet ve Eyüp Sultan (İstanbul), Antakya'daki St. Pierre Kilisesi (Hatay), Harran ve Balıklıgöl (Şanlıurfa) ile Selimiye Camii (Edirne) başlıca merkezlerdir. Konya'daki Şeb-i Arus törenleri Aralık ayında ziyaretçi çeker; inanç turizmi böylece yaz dışı mevsimleri de doldurur.
Sınav ipucu: Sümela ve Mevlana Müzesi ziyareti inanç turizmidir; "doğa turizmi" ya da "yayla turizmi" seçeneği çeldiricidir. Sümela Trabzon'dadır, Rize değil.
Soru 110Konya'da bulunan Mevlana Müzesi'ni ziyaret eden bir grup, ağırlıklı olarak hangi turizm türü kapsamında değerlendirilir?
1. A)Kış turizmi
2. B)İnanç turizmi
3. C)Deniz turizmi
4. D)Yayla turizmi
5. E)Mağara turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Mevlana Müzesi'nin dinî ve manevi çekiciliği nedeniyle buraya yapılan ziyaretler inanç turizmi kapsamındadır. Kış, deniz, yayla ve mağara turizmi doğal ortam koşullarına dayalı türler olduğundan bu ziyaretle ilgili değildir.
Kolay · Test 8
Soru 99Trabzon'da dik bir yamaca kurulmuş Sümela Manastırı, ağırlıklı olarak hangi turizm türü kapsamında ziyaret edilir?
1. A)İnanç ve kültür turizmi
2. B)Kış sporları turizmi
3. C)Kruvaziyer turizmi
4. D)Kongre turizmi
5. E)Av turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sümela Manastırı dinî yapısı ve tarihî değeri nedeniyle inanç ve kültür turizmi kapsamında ziyaret edilir. Kayak, kongre ve av turizmi farklı amaçlara yönelik etkinlikler olduğundan manastır ziyaretiyle ilişkilendirilemez.
Orta · Test 7
Soru 117Bir yörenin mutfak kültürünü ve yöresel yemeklerini tanımak amacıyla yapılan seyahatler aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
1. A)Kış turizmi
2. B)İnanç turizmi
3. C)Gastronomi turizmi
4. D)Kongre turizmi
5. E)Av turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Yöresel yemek ve mutfak kültürünü tanımaya yönelik geziler gastronomi turizmi olarak adlandırılır ve bazı kentlerimiz bu alanda öne çıkar. Kış, inanç ve kongre turizmi farklı amaçlarla yapıldığından bu tanımı karşılamaz.
Orta · Test 8
28.Yayla, doğa ve mağara turizmi
Yayla turizmi Doğu Karadeniz'de gelişmiştir; yazın serin ve yeşil yaylalar, yayla şenlikleri ve deniz turizmine alternatif arayışı bunun nedenidir: Ayder (Rize), Uzungöl (Trabzon), Kümbet ve Bektaş (Giresun), Perşembe (Ordu), Kafkasör (Artvin). Doğa turizmi milli parkları (Yedigöller, Kaçkar, Köprülü Kanyon, Kazdağı), Çoruh'ta rafting, Ölüdeniz-Babadağ'da yamaç paraşütü, Ağrı-Kaçkar-Erciyes'te dağcılık, Manyas Kuş Cenneti ve Sultan Sazlığı'nda kuş gözlemi ile Salda Gölü'nü kapsar. Mağara turizminde Damlataş ve Dim (Antalya-Alanya), Karain (Antalya), İnsuyu (Burdur), Ballıca (Tokat), Dupnisa (Kırklareli) ve Tınaztepe (Konya) öne çıkar.
Sınav ipucu: Doğu Karadeniz'de yayla turizmini geliştiren şey yazın serin iklimi ve doğal görünümdür; termal ya da tarihî eser seçenekleri elenir. Uzungöl Trabzon'da, Ayder Rize'dedir.
Soru 107Aşağıdaki turizm etkinliklerinden hangisi doğa turizmi kapsamında değerlendirilir?
1. A)Bir kentte uluslararası toplantıya katılınması
2. B)Termal otelde kaplıca tedavisi görülmesi
3. C)Çoruh Nehri'nde rafting yapılması
4. D)Bir müzede sergi gezilmesi
5. E)Fuarda ürün tanıtımı yapılması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Akarsu üzerinde rafting yapmak doğal ortamda gerçekleştirilen bir etkinlik olduğundan doğa ve macera turizmi kapsamındadır. Kongre, termal tedavi, müze gezisi ve fuar etkinlikleri ise farklı turizm türlerine girer.
Orta · Test 8
Soru 116Kars'ta yer alan ve Ani Arkeolojik Alanı olarak bilinen ören yeri, hangi turizm türünün kapsamındadır?
1. A)Kültür turizmi
2. B)Deniz turizmi
3. C)Yayla turizmi
4. D)Rafting turizmi
5. E)Kruvaziyer turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Ani, tarihî yapıları ve kalıntılarıyla kültür turizminin ilgi alanına giren bir Dünya Mirası alanıdır. Kars'ın denize kıyısı bulunmadığından deniz ve kruvaziyer turizmi seçenekleri kendiliğinden geçersizdir.
Kolay · Test 8
Soru 110Konya'da bulunan Mevlana Müzesi'ni ziyaret eden bir grup, ağırlıklı olarak hangi turizm türü kapsamında değerlendirilir?
1. A)Kış turizmi
2. B)İnanç turizmi
3. C)Deniz turizmi
4. D)Yayla turizmi
5. E)Mağara turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Mevlana Müzesi'nin dinî ve manevi çekiciliği nedeniyle buraya yapılan ziyaretler inanç turizmi kapsamındadır. Kış, deniz, yayla ve mağara turizmi doğal ortam koşullarına dayalı türler olduğundan bu ziyaretle ilgili değildir.
Kolay · Test 8
29.Kongre, gastronomi ve kruvaziyer turizmi (turizmi yıla yayma)
Deniz turizmi yaza sıkıştığından gelir ve istihdam mevsimlik dalgalanır; kongre-fuar, termal, kış, kültür, sağlık ve gastronomi turizmi yılın tamamına ve iç bölgelere yayılarak bu dengesizliği azaltır, ziyaretçi başına harcamayı yükseltir. Kongre-fuar turizmi konaklama, salon ve havalimanı altyapısı nedeniyle İstanbul, Antalya, Ankara ve İzmir gibi büyük kentlerde toplanır. Yöresel mutfağı tanımak için yapılan seyahat gastronomi turizmidir (Gaziantep, Hatay, Afyonkarahisar). Kruvaziyer gemisi her limanda birkaç saat kalır, yolcu kent merkezini ve yakın ören yerlerini gezer: Kuşadası (Efes'e yakınlığı), İstanbul, Bodrum, Marmaris, Antalya ve İzmir öne çıkar.
Sınav ipucu: Ziyaretçi başına harcamayı artırmak isteyen politika nitelikli türlere (kongre, sağlık, golf, kruvaziyer) yönelir; ucuz paket tur sayısını artırmak bu amaca hizmet etmez. Kruvaziyer limanı için ören yerine ve kent merkezine yakınlık belirleyicidir.
Soru 117Bir yörenin mutfak kültürünü ve yöresel yemeklerini tanımak amacıyla yapılan seyahatler aşağıdakilerden hangisiyle adlandırılır?
1. A)Kış turizmi
2. B)İnanç turizmi
3. C)Gastronomi turizmi
4. D)Kongre turizmi
5. E)Av turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Yöresel yemek ve mutfak kültürünü tanımaya yönelik geziler gastronomi turizmi olarak adlandırılır ve bazı kentlerimiz bu alanda öne çıkar. Kış, inanç ve kongre turizmi farklı amaçlarla yapıldığından bu tanımı karşılamaz.
Orta · Test 8
Soru 104Kongre ve fuar amacıyla yapılan seyahatlerin büyük kentlerde yoğunlaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Bu kentlerde deniz suyu sıcaklığının yüksek olması
2. B)Bu kentlerde kar yağışının uzun sürmesi
3. C)Bu kentlerde tarım alanlarının çok geniş yer kaplaması
4. D)Ulaşım, konaklama ve toplantı altyapısının gelişmiş olması
5. E)Bu kentlerde nüfusun sürekli azalması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kongre turizmi çok sayıda katılımcının kısa sürede ulaşıp konaklamasını gerektirdiğinden havalimanı, otel ve büyük salon kapasitesi bulunan kentlerde gelişir. Deniz sıcaklığı ya da kar süresi kongre turizminin yer seçiminde belirleyici değildir.
Orta · Test 7
Soru 99Trabzon'da dik bir yamaca kurulmuş Sümela Manastırı, ağırlıklı olarak hangi turizm türü kapsamında ziyaret edilir?
1. A)İnanç ve kültür turizmi
2. B)Kış sporları turizmi
3. C)Kruvaziyer turizmi
4. D)Kongre turizmi
5. E)Av turizmi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sümela Manastırı dinî yapısı ve tarihî değeri nedeniyle inanç ve kültür turizmi kapsamında ziyaret edilir. Kayak, kongre ve av turizmi farklı amaçlara yönelik etkinlikler olduğundan manastır ziyaretiyle ilişkilendirilemez.
Orta · Test 7
30.Turizmin olumlu ve olumsuz etkileri
Olumlu: döviz geliri ("görünmeyen ihracat"; mal ihracatına eklenmez ama dış ticaret açığının etkisini azaltır), istihdam, ulaşım-konaklama altyapısı, el sanatları ve tarım gibi yan sektörlerin canlanması, tanıtım, kültürler arası etkileşim, bölgeler arası gelişmişlik farkının azalması. Olumsuz: kıyılarda betonlaşma, tarım alanı kaybı, çevre kirliliği, kültürel yozlaşma, mevsimlik nüfus artışıyla su-atık-trafik altyapısının yetersiz kalması, fiyat artışı, mevsimlik işsizlik, turizme bağımlı ekonominin krizlere duyarlılığı. Turizmin geliştiği yörede tarım nüfusunun hizmet sektörüne kayması ekonomik yapının değiştiğini gösterir.
Sınav ipucu: 90 milyar ihracat, 150 milyar ithalat, 30 milyar turizm geliri verilirse mal ticareti açığı 60, turizm gelirinden sonra kalan açık 30'dur. Yazın nüfusu katlanan kıyı ilçesinin sorunu altyapı yetersizliğidir, işsizlik değil; gelir artarken çevre baskısı büyüyorsa cevap sürdürülebilir turizm planlamasıdır.
Soru 77Türkiye'de turizm gelirlerinin artması, dış ticaret açığının etkisini azaltıcı bir rol oynamaktadır. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
1. A)Turizmin ithalat miktarını doğrudan sıfıra indirmesi
2. B)Turizmin tarım üretimini artırması
3. C)Turizmin ihracat vergilerini yükseltmesi
4. D)Turizmin ulaşım maliyetlerini artırması
5. E)Turizmin ülkeye mal satışı olmadan döviz girişi sağlaması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Turizm, yurt dışından gelen ziyaretçilerin harcamalarıyla ülkeye döviz kazandırır ve bu gelir dış alım için gereken kaynağı desteklediğinden açığın etkisini hafifletir. Turizm ithalatı sıfırlamaz; yalnızca dengeyi olumlu yönde etkileyen bir gelir kalemidir.
Orta · Test 6
Soru 97Türkiye'de turizm gelirlerinin yaz aylarında belirgin biçimde yükselip kış aylarında düşmesi aşağıdakilerden hangisine yol açar?
1. A)Turizm tesislerinin yıl boyunca tam kapasite çalışmasına
2. B)Kıyı yörelerinde nüfusun yıl boyunca sabit kalmasına
3. C)Turizm gelirlerinin ülke ekonomisinden tümüyle çıkmasına
4. D)Turizmde çalışanların önemli bölümünün mevsimlik çalışmasına
5. E)Kış turizmi merkezlerinin tümüyle kapanmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Deniz turizminin ağırlıklı olması gelirleri belirli aylarda toplar; bu da tesislerin yılın bir bölümünde kapanmasına ve çalışanların mevsimlik iş bulmasına neden olur. Bu nedenle tesislerin yıl boyu tam kapasite çalıştığı ya da kıyıda nüfusun sabit kaldığı ifadeleri gerçekle uyuşmaz.
Zor · Test 7
Soru 102Turizmin bir ülkeye sağladığı döviz geliri, dış ticaret açığının etkisini azaltıcı bir işlev görür. Buna göre turizm gelirlerinin artmasının beklenen sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
1. A)Ülkenin ihracat yapmasının gereksiz duruma gelmesi
2. B)Ülkenin ithalatının tümüyle sona ermesi
3. C)Ülkedeki sanayi üretiminin durması
4. D)Ülkenin tarım ürünü üretmekten vazgeçmesi
5. E)Dış alım için gereken döviz kaynağının güçlenmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Turizm, mal satışı olmadan ülkeye döviz kazandırdığı için dış alımların finansmanını kolaylaştırır ve açığın baskısını hafifletir. Ancak turizm geliri ihracatın ya da üretimin yerini almaz; yalnızca dengeyi destekleyen tamamlayıcı bir kaynaktır.
Zor · Test 7

Karıştırılan noktalar yan yana

Sanayi kolu	Kuruluş yeri mantığı ve başlıca merkezler
Demir-çelik	Kömür + demir yolu, sonra liman: Karabük (1937, ilk), Ereğli, İskenderun
Petrol rafinerisi	İthal petrol için liman: İzmit, Aliağa; ham maddeye yakın: Batman; boru hattı + pazar: Kırıkkale
Petrokimya	Rafineriye bağlı: Aliağa (Petkim), İzmit çevresi
Otomotiv	Pazar, liman, yan sanayi, nitelikli iş gücü: Bursa, Kocaeli, Sakarya, İstanbul; Aksaray (kamyon)
Şeker	Ham maddeye (pancar) yakın: ilk Alpullu ve Uşak (1926); İç Anadolu ağırlıklı
Çay ve fındık	Ham madde: Rize (çay), Ordu-Giresun (fındık kırma)
Dokuma	Pamuk alanı + iş gücü: Adana, Kahramanmaraş, Denizli, Kayseri; ipekli Bursa; hazır giyim İstanbul
Çimento	Ham madde her yerde; pazar belirleyici: büyük kent çevreleri, her bölgede
Kâğıt	Orman ürünü: SEKA İzmit (ilk), Dalaman, Giresun, Çaycuma, Taşköprü, Balıkesir
Cam	Kum + pazar: Paşabahçe (İstanbul), Çayırova (Kocaeli), Mersin, Lüleburgaz
Alüminyum	Boksit yatağına yakın: Seydişehir (Konya)
Bor ürünleri ve gübre	Bor yatakları + liman: Bandırma (Balıkesir)

Sık düşülen tuzaklar

Karabük demir-çelik tesisini limana yakınlıkla açıklamak yanlıştır; Karabük kömür havzasına ve demir yoluna yakın, kıyıdan uzak güvenli bir iç konumda kurulmuştur, liman gerekçesi Ereğli ve İskenderun içindir.
Şeker fabrikaları pazara değil ham maddeye (pancar) yakın kurulur; rafineriler ise Batman ve Kırıkkale dışında ithal petrol için limana kurulur, iki mantık birbirine karıştırılır.
Kara yolu "en ucuz" sanılır; en ucuz deniz yolu, en hızlı hava yoludur, kara yolunun üstünlüğü kapıdan kapıya aktarmasız taşımadır.
Doğu Karadeniz'de demir yolu bulunmamasının nedeni iklim ya da nüfus azlığı değil, dağların kıyıya paralel ve dik uzanmasıdır (yer şekilleri).
Kabotaj (1926) gemi işletme hakkı, Montrö (1936) Boğazlardan geçiş rejimidir; Lozan'ın Boğazlar Komisyonu Montrö ile kaldırılmıştır, üçü karıştırılır.
Dış ticaret hacmi ihracat ile ithalatın toplamı, dış ticaret dengesi farkıdır; karşılama oranı ise ihracatın ithalata bölümüdür, sorularda üçü aynı şey sanılır.
Turizm geliri mal ihracatı değildir; ihracat kalemine eklenmez ama döviz kazandırdığı için dış ticaret açığının etkisini azaltır, soruda iki ayrı hesap istenebilir.
Kapadokya'nın merkezi Kayseri değil Nevşehir, Efes Aydın değil İzmir, Safranbolu Zonguldak değil Karabük, Sümela Rize değil Trabzon'dadır.

Şimdi bu konunun testlerini çöz

133 çözümlü soru, 9 test; üyelik gerekmez.

Testlere geç →

Sınavda sorulan kavramlar

1.Sanayi tesisinin kuruluş yerini belirleyen faktörler

2.Cumhuriyet'in sanayileşme adımları (1923-1938)

3.Demir-çelik sanayisi

4.Petrol rafinerileri ve petrokimya

5.Otomotiv sanayisi

6.Dokuma (tekstil) ve hazır giyim sanayisi

7.Gıda sanayisi: şeker, un, yağ, çay

8.Çimento, cam ve kâğıt sanayisi

9.Sanayinin coğrafi dağılışı ve organize sanayi bölgeleri

10.Ulaşımı etkileyen doğal ve beşerî faktörler

11.Dağ geçitleri

12.Kara yolu ulaşımı ve büyük köprü-tünel projeleri

13.Demir yolu ulaşımı, yüksek hızlı tren ve Marmaray

14.Deniz yolu ulaşımı ve hinterland

15.Türkiye'nin başlıca limanları

16.Kabotaj hakkı ve Türk Boğazları (Montrö)

17.Hava yolu ulaşımı

18.Boru hatları: petrol ve doğal gaz

19.Kombine taşımacılık ve lojistik merkezleri

20.Ticaretin temel kavramları ve hesapları

21.Türkiye'nin ihracat-ithalat yapısı ve dış ticaret açığı

22.Gümrük Birliği ve serbest bölgeler

23.Transit ticaret, İpek Yolu ve sınır kapıları

24.Turizm potansiyelini oluşturan etkenler ve deniz turizmi

25.Kış turizmi ve termal turizm merkezleri

26.Kültür turizmi: antik kentler ve UNESCO Dünya Mirası

27.İnanç turizmi

28.Yayla, doğa ve mağara turizmi

29.Kongre, gastronomi ve kruvaziyer turizmi (turizmi yıla yayma)

30.Turizmin olumlu ve olumsuz etkileri

Karıştırılan noktalar yan yana

Sık düşülen tuzaklar