Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 11

Doğru cevap: B — Özel sermaye ve deneyimin yatırımlar için yetersizliği

O dönemde büyük ölçekli fabrika yatırımlarını üstlenecek özel sermaye ve teknik deneyim bulunmadığından bu görev kamu kuruluşlarına verilmiştir. Sümerbank dokuma ve tüketim malları, Etibank ise madencilik ve enerji alanında etkinlik göstermiştir. Ülkede yer altı kaynağı bulunmaması ya da nüfusun tamamının kentli olması gibi durumlar söz konusu değildir.

Doğru cevap: B — Tesisleri planlı alanda toplayıp altyapıyı ucuzlatmak

Organize sanayi bölgeleri, tesisleri ortak altyapı hizmetlerinden yararlanacak biçimde planlı alanlarda toplayarak maliyeti düşürür ve atık denetimini kolaylaştırır. Bu alanlar kent merkezinin dışında planlandığından tesislerin merkeze taşınması söz konusu değildir. Tesislerin dağınık konumlanması ise organize sanayi mantığına aykırıdır.

Doğru cevap: D — Araştırma altyapısı ve nitelikli iş gücünden yararlanma

Teknoparklar bilgiye ve araştırma-geliştirmeye dayalı üretim yaptığından laboratuvar altyapısı ile akademik birikime ve nitelikli iş gücüne yakınlık belirleyicidir. Üniversiteler hammadde ya da bedava enerji sağlayan kurumlar değildir. Üretilen yazılım ve ileri teknoloji ürünlerinin pazarı da öğrencilerle sınırlı değildir.

Doğru cevap: C — Bölgede yer altı kaynaklarının ülkedeki tüm madenleri kapsaması

Marmara'nın üstünlüğü liman olanakları, yoğun ulaşım ağı, geniş iç pazar, sermaye birikimi ve nitelikli iş gücünden kaynaklanır. Bölge, ülkedeki tüm maden türlerini barındırmaz; sanayinin kullandığı hammaddenin önemli bölümü başka bölgelerden ve dışarıdan sağlanır. Bu nedenle maden çeşitliliği bir neden olarak gösterilemez.

Doğru cevap: E — Marmara

Marmara Bölgesi, limanları, ulaşım ağı, nüfus yoğunluğu ve sermaye birikimi sayesinde sanayi kuruluşlarının en çok toplandığı bölgedir. Doğu Anadolu, engebeli yapısı, sert iklimi ve ulaşım güçlükleri nedeniyle en geride kalır. Akdeniz ve Karadeniz'de ise sanayi belirli merkezlerde yoğunlaşmıştır.

Doğru cevap: A — Hammadde ve ürün taşımasının kolaylaşarak iç pazarın bütünleşmesi

Karayolu ağının genişlemesi, hammaddenin fabrikalara, ürünün ise uzak yörelerdeki tüketiciye ulaştırılmasını kolaylaştırarak iç pazarın bütünleşmesini sağlamıştır. Bu dönemde sanayi demir yolu boylarıyla sınırlı kalmamış, tersine daha geniş alana yayılmıştır. Aynı dönemde tarımda makineleşme artmış, kırdan kente göç hızlanmıştır.

Doğru cevap: C — Üretimin iç pazarın yanında dış satıma da yönelmesi

Dışa açılmayla birlikte üretim yalnızca iç tüketime değil, ihracata da yönelmiş; tekstil, gıda ve otomotiv gibi alanlarda dış pazar payı artmıştır. Aynı dönemde özel sektörün ve yabancı sermayenin rolü büyüdüğü için devletin tek yatırımcı olduğu yargısı yanlıştır. İhracatın yasaklanması ise politikanın tam tersidir.

Doğru cevap: E — Üretim aşamalarında suyun temel girdi olarak kullanılması

Bu sanayi kollarında yıkama, boyama, haşlama ve soğutma gibi aşamalarda büyük miktarda su tüketildiği için tesisler su kaynaklarına yakın kurulur. Su, üretimde kullanılan bir girdidir; hammaddenin yerini almaz. Ayrıca su kullanımı enerji giderini ortadan kaldırmaz, tesisin toplam maliyetine eklenir.

Doğru cevap: B — Bu kollarda üretimin büyük ölçüde insan emeğine dayanması

Emek yoğun sanayi kollarında iş gücü gideri toplam maliyetin büyük bölümünü oluşturduğundan, bol ve ucuz iş gücü bulunan yöreler tesisler için çekici olur. Bu kollarda makine kullanılmadığı söylenemez; dikiş ve dokuma makineleri üretimin temelidir. Enerji tüketimi ise demir-çelik ve alüminyum gibi kollarda çok daha yüksektir.

Doğru cevap: A — Çimento sanayisi - ithal hammaddeye yakınlık

Çimentonun hammaddesi olan kalker, kil ve marn ülke genelinde yaygın olduğundan bu sanayi kolunda ithal hammaddeye yakınlık belirleyici değildir; asıl ölçüt pazara yakınlıktır. Demir-çelikte enerji ve hammadde, konfeksiyonda iş gücü, konservede ise bozulabilir tarımsal ürüne yakınlık öne çıkar. Rafineriler de büyük ölçüde ulaşım ve tüketim alanlarına göre konumlanır.

Doğru cevap: D — Yatırım için gereken parasal kaynak

Sermaye, tesisin kurulması ve işletilmesi için gerekli parasal kaynağı anlatır; makine alımı, arazi ve hammadde giderleri bu kaynakla karşılanır. Çalışan sayısı iş gücü, satış alanı ise pazar etkeniyle ilgilidir. Bu nedenle sermaye kavramı diğer üretim etkenleriyle karıştırılmamalıdır.

Doğru cevap: D — Bu kollarda birim üretimde çok yüksek enerji harcanması

Metalin eritilmesi ve elektroliz gibi aşamalar çok yoğun enerji gerektirdiğinden, enerjinin ucuz ve kesintisiz sağlanabildiği yerler bu tesisler için belirleyicidir. Bu kollarda cevher biçiminde hammadde kullanılmadığı söylenemez. Ayrıca üretilen metallerin pazara taşınması da üretim sürecinin ayrılmaz parçasıdır.

Doğru cevap: A — Gemiyle gelen hammaddenin tesise en kısa yoldan ulaşması

Deniz yolu, ağır ve büyük hacimli yüklerde en ucuz taşıma türü olduğundan ithal hammaddeye dayanan tesisler limanların yanında kurulur; böylece ek kara taşıması en aza iner. Liman kentlerinde enerji bedava değildir ve iş gücü gereksinimi de sürer. Deniz suyu ise yalnızca soğutma gibi işlemlerde kullanılır, üretimin hammaddesi değildir.

Doğru cevap: B — Kent merkezindeki nüfus yoğunluğunun tümüyle ortadan kalkması

Organize sanayi bölgeleri atık yönetimini kolaylaştırır, altyapı giderlerini paylaştırır, kent içi kirliliği azaltır ve denetimi düzenli kılar. Ancak kent merkezindeki nüfus yoğunluğunu tümüyle ortadan kaldırmaz; konut, ticaret ve hizmet işlevleri merkezde varlığını sürdürür. Bu nedenle söz konusu sonuç beklenemez.

Doğru cevap: E — İş olanağı artınca göç alma eğiliminin güçlenmesi

Sanayi yatırımları istihdam yarattığı için çevre yörelerden nüfus çeker ve kentin büyümesini hızlandırır. İklim tipinin ya da yağış rejiminin değişmesi bölgesel ölçekte ve çok uzun sürelerde gerçekleşen olaylardır. Jeolojik yapının gençleşmesi ise tektonik süreçlerle ilgilidir, sanayi yatırımıyla bağlantılı değildir.