Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 9

Doğru cevap: C — İşlenmiş ürüne geçildiğinin ve gelişmişliğin arttığının

Ham madde yerine işlenmiş ürün satan ülkelerde katma değer ve teknoloji düzeyi yükselir; bu nedenle sanayi ürünlerinin ihracattaki payı gelişmişlik ölçütü sayılır. Bu durum tarımın sona erdiği anlamına gelmez, tarım hammadde sağlamayı sürdürür. Nüfus artış hızı ve ulaşım ağının büyüklüğü ile de doğrudan bir bağ kurulamaz.

Doğru cevap: B — Bölgede hiçbir yer altı kaynağının bulunmaması

Doğu Anadolu'da krom, demir, bakır ve linyit gibi kaynaklar bulunduğundan 'hiçbir yer altı kaynağı yok' yargısı gerçeğe aykırıdır ve geri kalmanın nedeni sayılamaz. Bölgede sanayiyi sınırlayan asıl etkenler engebe, sert iklim koşulları, yetersiz sermaye ve dar iç pazardır. Bu koşullar ulaşım ve yatırım maliyetlerini yükseltmektedir.

Doğru cevap: D — Üretimin el tezgâhlarına ve küçük atölyelere dayanması

Osmanlı döneminde üretim büyük ölçüde loncalara bağlı el tezgâhlarıyla ve küçük atölyelerle yürütülmüş, fabrika sayısı çok sınırlı kalmıştır. Bu nedenle ağır sanayide öncülük ya da otomotiv üretimi söz konusu değildir. Organize sanayi bölgeleri de çok daha sonraki dönemlerde kurulmaya başlanmıştır.

Doğru cevap: E — Bölgede petrol kuyularının yoğunlaşması

Bu koridorun gelişmesinde limanlar, yoğun ulaşım ağı, kalabalık nüfusun oluşturduğu pazar, sermaye birikimi ve elverişli düzlükler belirleyici olmuştur. Türkiye'de petrol üretimi Güneydoğu Anadolu'da toplandığından bu alanda petrol kuyusu yoğunluğundan söz edilemez. Bölgedeki rafineri, ham petrolü kuyulardan değil ağırlıklı olarak deniz yoluyla sağlar.

Doğru cevap: A — Dış ticarete konu malların hızlı ve ucuz taşınabilmesi

Serbest bölgeler dış ticareti kolaylaştırmak için kurulduğundan, malların gemiyle hızlı ve ucuz biçimde taşınabildiği liman çevreleri seçilir. Liman kentleri nüfusun seyrek olduğu değil, tersine kalabalık yerleşmelerdir. Bu bölgelerde uygulanan kolaylıklar hukuki düzenlemelere dayanır, kıyıda olmanın kendiliğinden sonucu değildir.

Doğru cevap: C — Sanayi tesisleri bölgeler arasında dengeli biçimde dağılmıştır

Türkiye'de sanayi Marmara başta olmak üzere batı bölgelerde yoğunlaşmış, doğu bölgelerinde ise sınırlı kalmıştır; bu nedenle dengeli dağılım yargısı söylenemez. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kamu yatırımlarının öncülüğü, 1980 sonrasında dışa açık üretim ve organize sanayi bölgelerinin planlama işlevi geçerli bilgilerdir. Ulaşımın gelişmesinin sanayinin yayılışını kolaylaştırdığı da tartışmasızdır.

Doğru cevap: D — Çay tarımının iklim koşulları nedeniyle bu yörede yapılabilmesi

Çay bitkisi bol yağış, yüksek nem ve ılıman kış isteyen bir üründür; bu koşullar Doğu Karadeniz kıyısında karşılandığı için tarımı ve buna bağlı fabrikalar Rize çevresinde toplanmıştır. Yaş çay yaprağı çabuk bozulduğundan üretim alanının yanında işlenmesi de zorunludur. Nüfus, sermaye ya da ulaşım üstünlüğü bu yöreye özgü değildir.

Doğru cevap: B — Pancarın ağır olması ve beklediğinde şeker oranının düşmesi

Şeker pancarı hacimli ve ağır bir üründür; sökümden sonra beklediğinde şeker oranı düştüğü için fabrikaya kısa sürede ulaştırılmalıdır. Bu iki neden fabrikaların tarım alanlarının yanında kurulmasını zorunlu kılar. Elde edilen şeker pancardan çok daha hafif olduğundan taşınması da daha ucuzdur.

Doğru cevap: E — Karabük - Ereğli - İskenderun

Türkiye'nin entegre demir-çelik tesisleri Karabük, Zonguldak'a bağlı Ereğli ve Hatay'daki İskenderun'da yer alır. Rize ve Trabzon çay, Kırka ve Emet bor, Batman ile Adıyaman ise petrolle anılır. Denizli ve Uşak dokuma sanayisinin öne çıktığı merkezlerdir.

Doğru cevap: C — Cevher ve kömürün deniz yoluyla ucuza taşınabilmesi

Demir-çelik üretimi büyük miktarda cevher ve kömür gerektirdiğinden, ithal girdilerin ve ürünün en ucuz biçimde taşınabileceği liman konumu belirleyici olmuştur. İskenderun çevresinde kömür havzası bulunmaz; Karabük ve Ereğli örneklerinde öne çıkan kömür yakınlığı burada geçerli değildir. Çukurova'ya komşu bu yörede tarım da yoğun biçimde sürdürülmektedir.

Doğru cevap: A — İpek böcekçiliğine dayalı ipekli dokumacılık

Bursa çevresinde dut yetiştiriciliğine bağlı ipek böcekçiliği geliştiği için kentte ipekli dokumacılık geleneği oluşmuş, bu birikim daha sonra yünlü ve hazır giyim üretimine de temel oluşturmuştur. Kentte şeker ya da bakır üretimine dayalı bir dokuma geleneği bulunmaz. Zeytinyağı üretimi ise Ege ve Akdeniz kıyılarının öne çıkan etkinliğidir.

Doğru cevap: A — Karabük

Türkiye'de ham petrolün işlendiği rafineriler İzmit, İzmir'e bağlı Aliağa, Kırıkkale ve Batman'da bulunur. Karabük ise rafineriyle değil demir-çelik sanayisiyle tanınan bir merkezdir. Batman rafinerisi hammaddeye, diğerleri ise ulaşım ve tüketim alanlarına yakınlık gözetilerek kurulmuştur.

Doğru cevap: E — Petrokimyanın hammaddesini rafineri ürünlerinden sağlaması

Petrokimya sanayisi plastik, sentetik elyaf, gübre ve boya üretiminde rafineride elde edilen türevleri kullandığı için tesisler rafinerinin yanında kurulur; böylece boru bağlantısıyla girdi aktarımı sağlanır. Petrokimya ürünleri gemilerle sınırlı olmayıp günlük yaşamın her alanında kullanılır. Ayrıca bu kolda enerji tüketimi oldukça yüksektir.

Doğru cevap: C — Çay işleme sanayisi - Denizli

Çay tarımı ve buna bağlı işleme tesisleri Doğu Karadeniz kıyısında, özellikle Rize çevresinde toplanmıştır; Denizli ise dokuma ve hazır giyimle öne çıkar. Bu nedenle çay - Denizli eşleştirmesi yanlıştır. Karabük demir-çelik, Bursa otomotiv, Aliağa petrokimya ve Kırıkkale rafineri merkezleri olduğundan diğer eşleştirmeler doğrudur.

Doğru cevap: B — Bursa - Kocaeli - Sakarya

Otomotiv üretimi Bursa, Kocaeli ve Sakarya çevresinde yoğunlaşmıştır; bu illerde limanlara yakınlık, geniş pazar ve gelişmiş yan sanayi bir aradadır. Rize ve Artvin çay ile bakır, Muğla ve Antalya turizm ile öne çıkar. Doğu Anadolu illerinde ise sanayi genel olarak sınırlı düzeydedir.