Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 10

Doğru cevap: D — Parçaların kısa sürede ve ucuza ana fabrikaya ulaştırılabilmesi

Ana fabrikayla yan sanayinin bir arada bulunması, parçaların üretim hattına zamanında ve düşük maliyetle ulaşmasını sağlayarak stok giderini azaltır. Yan sanayi ürünlerinin taşınamayacak kadar ağır olduğu söylenemez; sorun ağırlık değil zaman ve maliyettir. Ana fabrikaların yalnızca ithal parça kullandığı yargısı da yerli yan sanayinin varlığıyla çelişir.

Doğru cevap: C — Zeytin tarımının bu kıyılardaki iklim koşullarında yapılabilmesi

Zeytin, kışın don olaylarına dayanıksız olduğu için Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyı kuşağında yetiştirilir; hammaddesi çabuk bozulduğundan işleme tesisleri de bu alanlarda toplanır. Zeytinin işlenmesinde deniz suyu kullanılmaz. Söz konusu kıyılarda ulaşım ağı gelişmiş durumdadır, bu nedenle ilgili seçenek gerçeğe aykırıdır.

Doğru cevap: D — Kullanılan ürünlerin kısa sürede bozulabilir olması

Domates ve biber gibi ürünler hasattan sonra hızla bozulduğundan işleme tesislerinin üretim alanlarının yanında bulunması gerekir; Bursa, Balıkesir ve Çanakkale çevresindeki tesisler buna örnektir. Konserve kutuları tarlada değil metal ambalaj sanayisinde üretilir. Bu tesislerde yıkama ve haşlama aşamaları nedeniyle bol su kullanılır.

Doğru cevap: A — Hem odun hammaddesine hem bol suya gereksinim duyulması

Kâğıt üretiminde temel hammadde odun hamurudur ve hamurun hazırlanması ile yıkanması çok miktarda su gerektirir; bu nedenle tesisler ormanlık alanlara ve su kaynaklarına yakın kurulur. Su, hammaddenin kendisi değil üretim sürecinin girdisidir. Kâğıt fabrikalarının atık su üretmediği yargısı da gerçeğe aykırıdır.

Doğru cevap: B — Konserve ve salça sanayisi

Bozulabilir tarım ürününe dayanan ve üretimi hasat dönemine bağlı olan tesisler gıda kolundandır; konserve ve salça sanayisi bu tanımı tam olarak karşılar. Demir-çelik ve petrokimya madensel ve fosil kökenli girdilerle çalışır, mevsime bağlı değildir. Çimento ve beyaz eşya üretimi de tarım ürününe dayanmaz.

Doğru cevap: B — Zonguldak taş kömürü havzasına ve demir yoluna yakın olması

Demir-çelik üretiminde büyük miktarda koklaşabilir taş kömürü kullanıldığı için Karabük, Zonguldak havzasına ve demir yolu bağlantısına yakınlığı nedeniyle seçilmiştir; demir cevheri ise Divriği'den demir yoluyla getirilir. Karabük'te demir yatağı bulunmadığından cevher yakınlığı seçeneği yanlıştır. Karabük iç kesimde yer aldığından liman kenti de değildir.

Doğru cevap: D — Alüminyum üretiminin çok yüksek miktarda elektrik enerjisi gerektirdiğini

Boksitin alüminyuma dönüştürülmesi elektroliz aşaması nedeniyle çok yoğun elektrik tüketen bir süreçtir; bu yüzden tesis, ucuz ve sürekli elektrik sağlayan santrallerle birlikte planlanmıştır. Boksit yatakları akarsu yataklarında değil, kalkerli araziler üzerinde oluşmuş yataklardır. Hidroelektrik santraller ise sanayi, konut ve hizmet sektörü dâhil tüm tüketicilere enerji üretir.

Doğru cevap: A — Hammadde kaynağına yakınlık

Krom cevheri ağır ve hacimli olduğundan işleme tesisinin ocak sahasına yakın kurulması taşıma maliyetini azaltır; Elazığ örneği hammaddeye yönelik kuruluş yerine tipik bir örnektir. Elazığ iç kesimde yer aldığı için liman yakınlığı söz konusu değildir. Tesis, tüketimin yoğunlaştığı büyük pazarlara da uzaktır.

Doğru cevap: C — Yurt içi üretimin sanayinin talebini karşılayamadığını

Zonguldak Havzası'nda üretim sürmesine karşın miktar ve nitelik bakımından demir-çelik sanayisinin talebini karşılamadığı için ithalat yapılır. Bu durum üretimin hiç olmadığı ya da tamamen durduğu anlamına gelmez. Demir-çelikte yüksek kalorili kok kömürü kullanıldığından linyitle çalıştığı yargısı da yanlıştır.

Doğru cevap: D — Çevredeki petrol kuyularına, yani hammadde kaynağına yakınlık

Batman rafinerisi, Güneydoğu Anadolu'daki petrol kuyularının hemen yanında kurulmuş olup hammaddeye yönelik kuruluş yerine örnektir. İzmit, Aliağa ve Kırıkkale rafinerileri ise tüketim merkezlerine ve ulaşım bağlantılarına göre konumlanmıştır. Batman iç kesimde yer aldığından liman bağlantısı, nüfusu bakımından da en büyük pazar olması söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — Tüketim alanlarına ve ulaşım bağlantılarına yakınlık

İzmit ve Aliağa büyük limanlara ve sanayi yığılma alanlarına, Kırıkkale ise İç Anadolu'nun tüketim merkezlerine ve boru hattı bağlantısına yakınlığıyla seçilmiştir. Bu üç rafineri işlediği ham petrolün önemli bölümünü dışarıdan aldığından kuyu yakınlığı belirleyici değildir; hammaddeye yönelik örnek Batman'dır. Kömür havzalarıyla da doğrudan bir bağlantıları yoktur.

Doğru cevap: E — Yöredeki tarihî yapıların sayısı

Sanayinin gelişmesinde hammadde, enerji, sermaye, ulaşım, pazar, iş gücü ve su gibi etkenler belirleyicidir. Tarihî yapıların sayısı ise turizmle ilgili bir üstünlüktür ve üretim maliyetini ya da tesisin verimliliğini doğrudan etkilemez. Bu nedenle sanayi kuruluş yeri seçiminde ölçüt olarak kullanılmaz.

Doğru cevap: A — Hammaddesinin yaygın, ürününün ağır ve pahalı taşınması

Çimentonun hammaddesi olan kalker, kil ve marn Türkiye'de çok geniş alanlarda bulunur; ürün ise ağır ve hacimli olduğundan uzağa taşınması maliyeti yükseltir. Bu iki durum fabrikaların yurda dağılmasına ve pazara yakın kurulmasına yol açar. Hammaddesi yaygın olduğu için ithalata dayalı ya da yalnızca liman kentlerinde kurulabilir olduğu yargıları geçersizdir.

Doğru cevap: C — Devletin doğrudan yatırım yaparak sanayi tesisleri kurması

Sermaye ve girişimci birikiminin yetersiz olduğu dönemde devlet, dokuma, kâğıt, demir-çelik ve cam gibi alanlarda doğrudan yatırım yaparak devletçilik uygulamasını başlatmıştır. Bu nedenle yatırımların yabancı şirketlere bırakılması ya da fabrikaların satılması söz konusu değildir. Plan, tarıma dönüşü değil sanayileşmeyi amaçlamıştır.

Doğru cevap: D — Yerli girişimciyi destekleyip üretimi artırmak

Her iki girişim de savaştan çıkmış bir ülkede yerli girişimciyi desteklemeyi, üretimi ve sanayileşmeyi hızlandırmayı hedeflemiştir. Amaç tarımı sona erdirmek değil, tarıma dayalı ekonomiyi sanayiyle güçlendirmektir. Dış satımın durdurulması ya da kırlara göçün özendirilmesi de bu politikaların hedefleri arasında yer almaz.