Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin İlk Türk Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 122 soru kitap sırasına göre 9 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
6 kolay8 orta1 zor
"Türk" adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Kök Türk (Göktürk) Devleti
552'de Bumin Kağan tarafından kurulan Kök Türk (Göktürk) Devleti, "Türk" adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir.
Budizm’i kabul ederek halkı ile ters düşen Göktürk hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Tapo Kağan
Tapo (Taspar) Kağan 572-581 yılları arasında hükümdarlık yapmıştır. Budizm'i kabul etmiş, Budist tapınağı yaptırarak ve dinî metinleri Türkçeye çevirterek bu dinin halk arasında yayılması için gayret göstermiştir. Ancak bu tutumu, Gök Tanrı inancına bağlı olan halkla arasının açılmasına ve toplumsal huzursuzluğa yol açmıştır. Bilge Kağan da tapınak ve sur yaptırmak istemiş, fakat Tonyukuk'un itirazı üzerine bu düşüncesinden vazgeçmiştir; dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.
Türklerin ana yurdu kabul edilen Orta Asya, belirgin doğal sınırlarla çevrili geniş bir coğrafyadır. Bu coğrafyanın doğu sınırını aşağıdakilerden hangisi oluşturur?
Doğru cevap: C — Kingan Dağları
Orta Asya'nın sınırları genel olarak kuzeyde Sibirya, güneyde Hindukuş ve Karanlık Dağları, batıda Hazar Denizi, doğuda ise Kingan Dağları biçiminde tarif edilir. Hazar Denizi batı, Hindukuş Dağları ise güney sınırında yer aldığı için bu seçenekler doğru değildir.
Tarih boyunca Türk toplulukları çoğunlukla kendi boy adlarıyla anılmıştır. Ancak 'Türk' sözcüğü ilk kez bir devletin resmî adında kullanılmıştır. Bu devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — I. Göktürk Devleti
552'de Bumin Kağan tarafından kurulan I. Göktürk Devleti, 'Türk' adını resmî devlet adı olarak kullanan ilk siyasi teşekküldür. Asya Hun Devleti bilinen ilk Türk devleti olmakla birlikte adında 'Türk' sözcüğü geçmez; Uygurlar ise Göktürklerden sonra kurulmuştur.
Türk adı kimi kaynaklarda 'güçlü, kuvvetli', kimi araştırmacılara göre ise 'töreli, düzen sahibi' biçiminde açıklanmıştır. Sözcüğün kökenine ilişkin birbirinden farklı görüşler öne sürülmüştür. Bu parçadan Türk adıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: D — Anlamı ve kökeni konusunda ortak bir görüş bulunmadığına
Parçada aynı sözcük için birden çok anlam ve köken açıklaması verildiği belirtildiğinden, konuda görüş birliği olmadığı çıkarımı yapılabilir. Orhun Yazıtları'nda Türk adının geçmesi doğru bir bilgi olmakla birlikte parçada sözcüğün ilk kez nerede yazıya geçtiğine ilişkin bir açıklama yoktur.
Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya'dan yapılan Türk göçlerinin nedenleri arasında gösterilemez?
Doğru cevap: B — Denizaşırı sömürgeler elde etme isteği
Türk göçlerinin başlıca nedenleri kuraklık, otlak yetersizliği, nüfus artışı, boylar arası mücadeleler ve dış baskılardır. Denizaşırı sömürgecilik ise Yeni Çağ Avrupa devletlerinin izlediği bir siyasettir; konargöçer Türk boylarının göç nedenleri arasında yer almaz.
Orta Asya'dan farklı yönlere yapılan göçler sonucunda Türk boyları Avrupa'dan Hindistan'a, Sibirya'dan Anadolu'ya kadar geniş bir alana yayılmış; ulaştıkları yerlerde yeni devletler kurmuş, bazı topluluklar ise zamanla yerli halkların içinde eriyerek dillerini ve kültürlerini yitirmiştir. Bu parçaya göre göçlerle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Doğru cevap: E — Göçlerin tamamının tek bir yöne doğru gerçekleştiğine
Parçada Avrupa, Hindistan, Sibirya ve Anadolu gibi farklı yönler sayıldığı için göçlerin tek yönlü olduğu sonucuna varılamaz. Buna karşılık kültürün yayılması, asimilasyon ve yeni devletlerin kurulması parçada açıkça belirtilmiştir.
Orta Asya'da otlakların kuruması ve mevcut otlakların hayvan sürülerine yetmemesi, Türk boylarını yeni yurtlar aramaya yöneltmiştir. Bu durum Türklerin ekonomik yapısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Geçimlerinin büyük ölçüde hayvancılığa dayandığının
Otlak yetersizliğinin doğrudan göçe yol açması, ekonominin hayvan sürülerine bağlı olduğunu gösterir. Sulu tarım ve şehirleşme Orta Asya'da ancak Uygurlarla birlikte belirginleşmiş, deniz ticareti ise karasal bir coğrafyada yaşayan bu topluluklar için söz konusu olmamıştır.
Batı Türkistan'da, Aşkabat yakınlarında ortaya çıkarılan ve Orta Asya'nın bilinen en eski kültür merkezi kabul edilen kültür aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Anav
Anav Kültürü, Aşkabat çevresinde ortaya çıkarılmış olup Orta Asya'nın bilinen en eski kültür merkezidir. Karasuk demirin işlenmesiyle, Tagar ise gelişmişlik düzeyiyle öne çıkan daha geç dönem kültürleridir.
Altay ve Sayan dağları çevresinde ortaya çıkan, avcılık ve savaşçılıkla öne çıkan ve Türk kültürünün ilk evresi olarak kabul edilen kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Afanasyevo
Afanasyevo Kültürü Altay-Sayan bölgesinde ortaya çıkmış, avcı ve savaşçı özellikleriyle Türk kültürünün en erken evresi sayılmıştır. Anav Kültürü ise Türkistan'ın güneybatısında, tarım ve dokumacılık izleriyle öne çıkan ayrı bir merkezdir.
Orta Asya kültür merkezleri arasında en geniş alana yayılmış olanı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Andronova
Andronova Kültürü Altaylardan Ural bölgesine kadar çok geniş bir alanda izlerine rastlanan kültür merkezidir. Anav Kültürü ise Aşkabat çevresiyle sınırlı bir alanda ortaya çıkarıldığından yayılım bakımından Andronova ile karşılaştırılamaz.
Yenisey Irmağı çevresinde ortaya çıkarılan ve Orta Asya'da demirin işlendiği ilk kültür merkezi sayılan kültür aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Karasuk
Karasuk Kültürü, demirin işlenmesi ve üzeri çadırla örtülü tekerlekli arabalarıyla tanınır. Andronova Kültürü'nde bakır, tunç ve altın işlenmiş olsa da demirin işlenmesi Karasuk Kültürü ile ilişkilendirilir.
Abakan bölgesinde ortaya çıkarılan ve Orta Asya kültür merkezlerinin en gelişmişi kabul edilen kültür aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Tagar
Tagar Kültürü, buluntularının çeşitliliği ve işçilik düzeyi nedeniyle Orta Asya kültür merkezlerinin en gelişmişi olarak değerlendirilir. Afanasyevo ise en erken ve en yalın evreyi temsil ettiğinden bu nitelemeyle bağdaşmaz.
Orta Asya'daki kazılarda ok uçlarına, kılıçlara ve at koşum takımlarına sıkça rastlanmıştır. Bu buluntular bölge halklarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine kanıt gösterilebilir?
Doğru cevap: C — Atlı ve savaşçı bir yaşam biçiminin benimsendiğine
Silah ve at koşum takımlarının yaygınlığı, atın günlük yaşamın ve savaşın merkezinde olduğunu gösterir. Yazılı hukuk ve bürokrasi izleri bu buluntulardan çıkarılamaz; Türklerde hukuk uzun süre yazısız töre kurallarına dayanmıştır.
Karasuk Kültürü'ne ait buluntular arasında üzeri çadırla örtülü tekerlekli arabalar yer almaktadır. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Doğru cevap: B — Konargöçer bir yaşamın sürdürülmesiyle
Taşınabilir barınak işlevi gören çadırlı arabalar, konargöçer bir yaşam biçiminin göstergesidir. Şehir devletleri ve kalıcı tapınaklar yerleşik toplumlara ait unsurlar olduğundan bu buluntuyla ilişkilendirilemez.
