KPSS Tarih · 1. konu · konu anlatımı
İlk Türk Devletleri
Sınavda sorulan 23 kavram · havuzdan 128 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
İlk Türk Devletleri, KPSS Tarih'in ilk konusudur ve her yıl birkaç soruyla gelir. Soruların önemli bölümü kültür ve medeniyet üzerinedir: kut, kurultay, töre, ikili teşkilat, onlu sistem, Gök Tanrı inancı, destanlar ve alfabeler. Kalanı devlet–hükümdar–olay eşleştirmesi ister: "Türk adını devlet adı olarak ilk kullanan devlet", "onlu sistemi kuran hükümdar", "İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti", "Uygurları yıkan topluluk" gibi. Üçüncü tip yorum sorusudur: bir buluntu ya da uygulama verilir, "neyin göstergesidir" diye sorulur (kurgandaki eşya → ahiret inancı, Çinli prensesle evlilik → siyasi araç, çadırlı araba → konargöçerlik).
En çok puan karıştırmalarda kaybedilir: bilinen ilk Türk devleti Asya Hunları ama "Türk" adını devlet adı yapan Göktürkler; Kavimler Göçü'nü başlatan Balamir ama en parlak dönem Attila; Mani dinini benimseyen Uygurlar ama Uygurları yıkan Kırgızlar; Museviliği seçen Hazarlar ama Almış Han'la İslamiyet'i kabul eden İtil Bulgarları. Kültür merkezleri (Anav en eski, Andronova en geniş, Karasuk demir, Tagar en gelişmiş) ile destan–topluluk eşleştirmeleri "hangisi yanlıştır" kalıbıyla sorulur. Aşağıdaki kartlar bu ayrımları tek tek işler; her kartın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular bulunur.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Türk adı ve Orta Asya'nın sınırları
Türk adı kaynaklarda "güçlü, kuvvetli" ya da "töreli, düzen sahibi" anlamlarıyla açıklanır; kökeni ve anlamı üzerinde ortak görüş yoktur. Devlet adı olarak ilk kez 552'de kurulan Göktürk (Kök Türk) Devleti'nde kullanılmıştır. Ana yurt Orta Asya'nın sınırları kuzeyde Sibirya, güneyde Hindukuş ve Karanlık Dağları, batıda Hazar Denizi, doğuda Kingan Dağları olarak tarif edilir. Bizans kaynaklarının farklı dönemlerde farklı bölgeler için "Türkiye" adını kullanması, Türklerin ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösterir.
Sınav ipucu: "Bilinen ilk Türk devleti" Asya Hun, "Türk adını devlet adı olarak kullanan ilk devlet" Göktürk; iki soru kalıbını ayır.
Soru 3Türklerin ana yurdu kabul edilen Orta Asya, belirgin doğal sınırlarla çevrili geniş bir coğrafyadır. Bu coğrafyanın doğu sınırını aşağıdakilerden hangisi oluşturur?
- A)Hazar Denizi
- B)Hindukuş Dağları
- C)Kingan Dağları
- D)Ural Dağları
- E)Sibirya ovaları
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Orta Asya'nın sınırları genel olarak kuzeyde Sibirya, güneyde Hindukuş ve Karanlık Dağları, batıda Hazar Denizi, doğuda ise Kingan Dağları biçiminde tarif edilir. Hazar Denizi batı, Hindukuş Dağları ise güney sınırında yer aldığı için bu seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 1
Soru 5Türk adı kimi kaynaklarda 'güçlü, kuvvetli', kimi araştırmacılara göre ise 'töreli, düzen sahibi' biçiminde açıklanmıştır. Sözcüğün kökenine ilişkin birbirinden farklı görüşler öne sürülmüştür. Bu parçadan Türk adıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A)Yalnızca dinî metinlerde geçen bir sözcük olduğuna
- B)Hiçbir zaman boy adı olarak kullanılmadığına
- C)İlk kez Orhun Yazıtları'nda yazıya geçirildiğine
- D)Anlamı ve kökeni konusunda ortak bir görüş bulunmadığına
- E)Yalnızca Anadolu'daki topluluklar için kullanıldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Parçada aynı sözcük için birden çok anlam ve köken açıklaması verildiği belirtildiğinden, konuda görüş birliği olmadığı çıkarımı yapılabilir. Orhun Yazıtları'nda Türk adının geçmesi doğru bir bilgi olmakla birlikte parçada sözcüğün ilk kez nerede yazıya geçtiğine ilişkin bir açıklama yoktur.
Orta · Test 1
Soru 26Türklerin ana yurdu olarak Altay Dağları çevresi, Hazar Denizi'nin doğusu ve Tanrı Dağları gibi birbirinden farklı bölgeler öne sürülmüştür. Bu durumun temel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Orta Asya'da hiç arkeolojik kazı yapılmamış olması
- B)Türk boylarının çok geniş bir alana yayılmış olması
- C)Türklerin hiçbir zaman göç etmemiş olması
- D)Bölgede yerleşime elverişli alan bulunmaması
- E)Türk boylarının tamamının tek bir şehirde yaşaması
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Türk boylarının erken dönemlerden itibaren geniş bir alana dağılmış olması, ana yurdun sınırlarının kesin biçimde belirlenmesini güçleştirmiştir. Anav, Afanasyevo ve Andronova gibi kültür merkezlerinin kazılarla ortaya çıkarılmış olması da bölgede kazı yapılmadığı yargısını geçersiz kılar.
Orta · Test 2
2.Orta Asya'dan Türk göçleri
Göçlerin nedenleri iklimin kuraklaşması ve otlakların yetersizliği, nüfus artışı, boylar arası egemenlik mücadeleleri, Çin ve Moğol baskısı ile yeni yurtlarda bağımsız yaşama isteğidir; yani doğal ve siyasi nedenler birlikte işler. Göçler Çin, Hindistan, Sibirya, Kafkasya, Anadolu ve Avrupa yönlerine yapıldı. Sonuçta Türk kültürü geniş bir alana yayıldı, ulaşılan yerlerde yeni devletler kuruldu; bazı topluluklar ise kalabalık yerli halklar içinde eriyerek dil ve inancını yitirdi.
Sınav ipucu: "Denizaşırı sömürge arayışı" ya da "dinî nedenler" göç nedeni olarak verilirse yanlıştır; ekonomi hayvancılığa dayandığı için otlak yetersizliği ilk sıradadır.
Soru 6Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya'dan yapılan Türk göçlerinin nedenleri arasında gösterilemez?
- A)İklimin kuraklaşması ve otlakların yetersiz kalması
- B)Denizaşırı sömürgeler elde etme isteği
- C)Nüfusun artması
- D)Boylar arasındaki egemenlik mücadeleleri
- E)Çin ve Moğol baskısı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Türk göçlerinin başlıca nedenleri kuraklık, otlak yetersizliği, nüfus artışı, boylar arası mücadeleler ve dış baskılardır. Denizaşırı sömürgecilik ise Yeni Çağ Avrupa devletlerinin izlediği bir siyasettir; konargöçer Türk boylarının göç nedenleri arasında yer almaz.
Kolay · Test 1
Soru 30Türk göçlerinin nedenleri arasında yalnızca kuraklık ve nüfus baskısı değil; bağımsız yaşama isteği ve yeni topraklarda egemenlik kurma düşüncesi de sayılmaktadır. Bu parçadan göçlerle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A)Doğal etkenlerin yanında siyasi etkenlerin de rol oynadığına
- B)Yalnızca iklim koşullarının belirleyici olduğuna
- C)Göçlerin tamamının Çin baskısıyla başladığına
- D)Göçlerin dinî nedenlerle gerçekleştiğine
- E)Göçlerin kısa mesafelerle sınırlı kaldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Parçada hem doğal hem de siyasi nitelikli nedenler birlikte sayıldığından göçlerin çok nedenli olduğu sonucuna varılır. Bu nedenle yalnızca iklim koşullarını ya da yalnızca Çin baskısını tek neden sayan seçenekler parçayla çelişir.
Orta · Test 2
Soru 18Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya'dan yapılan Türk göçlerinin yöneldiği bölgeler arasında yer almaz?
- A)Afrika'nın güney kesimleri
- B)Çin ve çevresi
- C)Hindistan
- D)Avrupa'nın iç kesimleri
- E)Anadolu ve Kafkasya
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Türk göçleri başlıca Çin, Hindistan, Sibirya, Kafkasya, Anadolu ve Avrupa yönlerine gerçekleşmiştir. Afrika'nın güney kesimlerine yönelen bir Türk göç dalgasından söz edilemez.
Kolay · Test 2
3.Orta Asya kültür merkezleri
Anav (Aşkabat yakını) bilinen en eski kültür merkezidir; tahıl öğütme taşları, dokuma ve kerpiç yapı izleri tarım ve yerleşik yaşam unsurlarını gösterir. Afanasyevo (Altay–Sayan) avcı ve savaşçı niteliğiyle Türk kültürünün ilk evresi sayılır. Andronova en geniş alana yayılan merkezdir; bakır, tunç ve altın eşyalarıyla tanınır. Karasuk demirin ilk işlendiği yerdir; üzeri çadırla örtülü tekerlekli arabalar konargöçerliğin kanıtıdır. Abakan bölgesindeki Tagar ise en gelişmiş kültür kabul edilir. Bu dönem Türkçe yazılı kaynak bulunmadığından kurgan buluntularıyla aydınlatılır.
Sınav ipucu: Ezber köprüsü: Anav en eski, Andronova en geniş, Karasuk demir, Tagar en gelişmiş. "Alacahöyük" Anadolu'dadır, Orta Asya merkezi değildir.
Soru 9Batı Türkistan'da, Aşkabat yakınlarında ortaya çıkarılan ve Orta Asya'nın bilinen en eski kültür merkezi kabul edilen kültür aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tagar
- B)Karasuk
- C)Anav
- D)Andronova
- E)Afanasyevo
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Anav Kültürü, Aşkabat çevresinde ortaya çıkarılmış olup Orta Asya'nın bilinen en eski kültür merkezidir. Karasuk demirin işlenmesiyle, Tagar ise gelişmişlik düzeyiyle öne çıkan daha geç dönem kültürleridir.
Kolay · Test 1
Soru 10Altay ve Sayan dağları çevresinde ortaya çıkan, avcılık ve savaşçılıkla öne çıkan ve Türk kültürünün ilk evresi olarak kabul edilen kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Anav
- B)Afanasyevo
- C)Tagar
- D)Karasuk
- E)Andronova
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Afanasyevo Kültürü Altay-Sayan bölgesinde ortaya çıkmış, avcı ve savaşçı özellikleriyle Türk kültürünün en erken evresi sayılmıştır. Anav Kültürü ise Türkistan'ın güneybatısında, tarım ve dokumacılık izleriyle öne çıkan ayrı bir merkezdir.
Orta · Test 1
Soru 11Orta Asya kültür merkezleri arasında en geniş alana yayılmış olanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Anav
- B)Karasuk
- C)Tagar
- D)Afanasyevo
- E)Andronova
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Andronova Kültürü Altaylardan Ural bölgesine kadar çok geniş bir alanda izlerine rastlanan kültür merkezidir. Anav Kültürü ise Aşkabat çevresiyle sınırlı bir alanda ortaya çıkarıldığından yayılım bakımından Andronova ile karşılaştırılamaz.
Kolay · Test 1
4.İskitler (Sakalar)
Karadeniz'in kuzeyinden Orta Asya'ya uzanan bozkırlarda yaşayan İskitler, atlı göçebe kültürün en erken temsilcilerindendir ve Perslerle uzun süre mücadele etmiştir; kadın hükümdar Tomris'in Pers ordusuna karşı başarısı kadının yönetimde ve savaşta etkin olabildiğini gösterir. Alp Er Tunga Destanı ile Büyük İskender'in seferini anlatan Şu Destanı Sakalara aittir. Kurganlarından çıkan altın ve gümüş eşyalar ile geyik, kartal, pars betimlemeleri maden ve süsleme sanatındaki ustalıklarının kanıtıdır.
Sınav ipucu: İskit ve Saka aynı topluluğun iki adıdır; Alp Er Tunga ve Şu destanları ile Tomris bu topluluğa aittir.
Soru 35Türk destanlarından Alp Er Tunga Destanı aşağıdaki topluluklardan hangisine aittir?
- A)Sakalar (İskitler)
- B)Uygurlar
- C)Göktürkler
- D)Kırgızlar
- E)Avrupa Hunları
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Alp Er Tunga Destanı, Sakaların hükümdarı Alp Er Tunga'nın İranlılarla yaptığı mücadeleleri konu alır ve Sakalara aittir. Göç ve Türeyiş destanları Uygurlara, Manas Destanı ise Kırgızlara ait olduğundan bu seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 3
Soru 34Karadeniz'in kuzeyi ile Orta Asya arasındaki geniş bozkırlarda yaşayan, atlı göçebe kültürün en erken temsilcilerinden sayılan ve Perslerle uzun süre mücadele eden topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Avarlar
- B)Peçenekler
- C)Kumanlar
- D)İskitler (Sakalar)
- E)Macarlar
Çözümü göster
Doğru cevap: D. İskitler (Sakalar) bozkır kuşağında yaşayan, atlı göçebe kültürün erken temsilcisi olan ve Perslerle mücadele eden bir topluluktur. Peçenekler ve Kumanlar ise çok daha geç dönemlerde Karadeniz'in kuzeyinde görülen Türk boylarıdır.
Kolay · Test 3
Soru 36Sakalara ait olan ve Makedonya Kralı Büyük İskender'in Orta Asya'ya yönelen seferi ile Türklerin bu sefer karşısındaki tutumunu anlatan destan aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ergenekon Destanı
- B)Oğuz Kağan Destanı
- C)Şu Destanı
- D)Göç Destanı
- E)Manas Destanı
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Şu Destanı, Sakaların Büyük İskender'in seferi karşısındaki tutumunu ve hükümdar Şu'yu anlatır. Ergenekon Destanı Göktürklere, Oğuz Kağan Destanı ise Hunlara mal edilen destanlar olduğundan konu bakımından uyuşmaz.
Orta · Test 3
5.Asya Hun Devleti ve Mete Han
Merkezi Ötüken olan Asya Hun Devleti tarihte bilinen ilk Türk devletidir; bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır. Oğlu Mete Han MÖ 209'da tahta çıktı ve orduyu onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, tümenbaşı esasına göre düzenledi (onlu sistem); bu yıl düzenli Türk ordusunun kuruluşu sayılır. Mete Çin'i yenip vergiye bağladı ama kalabalık Çin nüfusu içinde erime kaygısıyla oraya yerleşmedi; Tunghuların toprak isteğini reddederek toprağı milletin ortak malı saydığını gösterdi. Çin ile mücadelenin özü İpek Yolu'nun denetimidir. Devlet hanedan kavgaları ve Çin'in kışkırtmalarıyla MÖ I. yüzyılda ikiye ayrıldı.
Sınav ipucu: Oğuz Kağan Destanı Hunlara (Mete'ye) mal edilir; "Çinli prensesle evlilik, armağan, boyları kışkırtma" Çin'in Türkleri içeriden zayıflatma siyasetidir.
Soru 37Türk ordusunu onluk esasa göre düzenleyerek onbaşı, yüzbaşı, binbaşı ve tümenbaşı biçiminde bir askerî teşkilat kuran hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Teoman
- B)Bumin Kağan
- C)Attila
- D)Bilge Kağan
- E)Mete Han
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Onlu sistem olarak bilinen askerî düzenleme Asya Hun hükümdarı Mete Han tarafından oluşturulmuştur. Teoman Asya Hun Devleti'nin bilinen ilk hükümdarıdır; Bumin Kağan ise I. Göktürk Devleti'nin kurucusudur.
Kolay · Test 3
Soru 38Tunghuların art arda at ve değerli eşya isteklerini karşılayan Mete Han, sıra toprak talebine gelince bu isteği kesin biçimde reddetmiş ve Tunghular üzerine sefere çıkmıştır. Bu tutum Mete Han ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Ordusunu tamamen ücretli askerlerden oluşturduğunun
- B)Vatan topraklarını ödün verilemez saydığının
- C)Komşularıyla hiç ticaret yapmadığının
- D)Çin ile her türlü ilişkiyi kestiğinin
- E)Devlet yönetimini kurultaya bıraktığının
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Mete'nin at ve eşya verip toprak vermemesi, toprağın kişisel değil bütün milletin ortak malı sayıldığını gösterir. Mete Çin'i vergiye bağlayıp ticari ilişkiler kurduğundan Çin ile ilişkilerin tamamen kesildiği yargısı doğru değildir.
Orta · Test 3
Soru 39Mete Han, Çin'i ağır bir yenilgiye uğratıp vergiye bağlamış; ancak Çin topraklarını doğrudan ele geçirip Hun halkını buraya yerleştirme yoluna gitmemiştir. Mete Han'ın bu tercihinin temel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
- A)Çin'in askerî bakımdan yenilmez kabul edilmesi
- B)Hun ordusunun tamamen dağılmış olması
- C)Çin ile hiçbir sınır komşuluğu bulunmaması
- D)Türklerin kalabalık Çin nüfusu içinde erimesinden çekinmesi
- E)İpek Yolu'nun Hunlar açısından önemsiz görülmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Çin'in nüfusunun Hunlarla kıyaslanamayacak kadar kalabalık olması, yerleşme durumunda kültürel erimeye yol açabilirdi; bu nedenle Çin vergiye bağlanmakla yetinilmiştir. İpek Yolu Hun-Çin mücadelesinin başlıca konularından biri olduğundan, yolun önemsiz sayıldığı seçeneği yanlıştır.
Orta · Test 3
6.Kavimler Göçü (375) ve Avrupa Hun Devleti
Balamir yönetimindeki Hunların batıya ilerleyip Karadeniz'in kuzeyindeki kavimleri yerinden etmesiyle 375'te Kavimler Göçü başladı. Sonuçları: Roma 395'te ikiye ayrıldı, Batı Roma 476'da yıkıldı (İlk Çağ'ın sonu, Orta Çağ'ın başı), merkezî otoritenin çökmesiyle Avrupa'da feodalite doğdu, kıtanın etnik yapısı değişti ve Avrupa Hun Devleti kuruldu. Uldız Batı Roma ile iyi geçinip Doğu Roma'yı baskı altında tuttu. Attila Bizans'ı Balkan seferleriyle vergiye bağladı; 451 Katalon Savaşı kesin sonuç vermedi, 452 İtalya Seferi'nde Roma önünden görüşmeyle döndü. Ölümünden sonra bağlı kavimler ayrıldı, devlet dağıldı.
Sınav ipucu: Kavimler Göçü'nü başlatan Balamir, devleti zirveye taşıyan Attila'dır; "coğrafi keşifler" göçün sonucu değildir.
Soru 49Avrupa Hun Devleti'nin temellerini atan ve Kavimler Göçü'nü başlatan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Attila
- B)Balamir
- C)Uldız
- D)Rua
- E)Mete Han
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kavimler Göçü'nü başlatan ve Avrupa Hunlarının temellerini atan hükümdar Balamir'dir. Attila ise devletin en parlak dönemini yaşatan hükümdar olup göçten çok sonra tahta çıkmıştır.
Kolay · Test 4
Soru 50Avrupa Hun hükümdarı Uldız, Batı Roma ile iyi ilişkiler kurarken Doğu Roma üzerinde sürekli bir baskı oluşturmuştur. Bu politikanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Batı Roma topraklarını doğrudan ele geçirmek
- B)Hristiyanlığı Hunlar arasında yaymak
- C)İpek Yolu'nu Çin'e bırakmak
- D)Doğu Roma'yı yalnızlaştırarak baskı altında tutmak
- E)Kavimler Göçü'nü sona erdirmek
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Uldız'ın Batı Roma ile iyi geçinip Doğu Roma'yı hedef alması, karşısındaki iki gücü aynı anda düşman etmemeyi ve Doğu Roma'yı yalnız bırakmayı amaçlayan bir siyasettir. Hunların Hristiyanlığı yayma gibi bir amacı bulunmadığından ilgili seçenek dönemin siyasetiyle bağdaşmaz.
Orta · Test 4
Soru 69Orhun Yazıtları aşağıdaki kişilerden hangileri adına dikilmiştir?
- A)Mete Han, Teoman ve Attila
- B)Bumin Kağan, İstemi Yabgu ve Kapgan Kağan
- C)Balamir, Uldız ve Attila
- D)Kutluk Bilge Kül Kağan, Bögü Kağan ve Almış Han
- E)Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Orhun Yazıtları VIII. yüzyılda Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir. Mete Han ve Teoman Asya Hunlarına, Balamir ve Uldız ise Avrupa Hunlarına ait isimler olduğundan bu seçenekler dönem bakımından uyuşmaz.
Kolay · Test 5
7.I. Göktürk Devleti (552)
Bumin Kağan 552'de Juan-juan egemenliğine son vererek Ötüken merkezli devleti kurdu; batı kanadını kardeşi İstemi Yabgu yönetti. İstemi önce Sasanilerle birleşip Akhun Devleti'ne son verdi, sonra İpek Yolu çıkarları için Sasanilere karşı Bizans'a elçi gönderdi; bu, dış siyasetin dönemin çıkarlarına göre belirlendiğini gösterir. Mukan Kağan en güçlü dönemdir; Tapo (Taspar) Kağan Budizm'i benimseyerek Gök Tanrı inancına bağlı halkla ters düştü. Devlet 582'de doğu ve batı olarak ikiye ayrıldı, 630'da Çin egemenliğine girdi.
Sınav ipucu: "Türk" adını taşıyan ilk devlettir; Orhun Yazıtları bu döneme değil II. Göktürk dönemine aittir.
Soru 65İstemi Yabgu önce Sasanilerle birlikte hareket ederek Akhun Devleti'ne son vermiş, kısa süre sonra ise İpek Yolu üzerindeki çıkarları nedeniyle Sasanilere karşı Bizans ile yakınlaşmıştır. Bu tutum Göktürklerin dış siyasetiyle ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Devletin tek merkezden yönetildiğinin
- B)Siyasetin dönemin çıkarlarına göre belirlendiğinin
- C)Bizans ile hiçbir ilişki kurulmadığının
- D)Sasanilerle kalıcı bir ittifak kurulduğunun
- E)Ticaret yollarının önemsiz görüldüğünün
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Aynı devletle önce ittifak kurup ardından ona karşı başka bir güçle yakınlaşmak, dış siyasetin değişen çıkarlara göre biçimlendiğini gösterir. Sasanilerle ittifakın kısa sürede bozulması, kalıcı bir ittifak kurulduğu seçeneğini geçersiz kılar.
Orta · Test 5
Soru 122I. Göktürk Devleti ile ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. "Türk" adını doğrudan devlet adı olarak kullanan ilk siyasi teşekküldür. II. Batı kanadı, Sasanilerle birlikte hareket ederek Akhun Devleti'ne son vermiştir. III. Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen yazıtlar bu devlet döneminde hazırlanmıştır. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. I. Göktürk Devleti 552'de Bumin Kağan tarafından kurulmuş ve Türk adını devletin adı hâline getiren ilk siyasi yapı olmuştur; batı kanadını yöneten İstemi Yabgu ise önce Sasanilerle birlikte hareket ederek Akhun Devleti'ne son vermiştir. III. yargı yanlıştır: Orhun Yazıtları, 682'de Çin egemenliğine son verilerek kurulan II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde, VIII. yüzyılın ilk yarısında dikilmiştir. Bu nedenle III'ü içeren C ve E seçenekleri elenir; I numaralı yargı doğru olduğundan "II ve III" diyen D de geçersizdir. Cevap B.
Zor · Test 9
Soru 63552 yılında Juan-juan egemenliğine son vererek I. Göktürk Devleti'ni kuran hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kutluk Kağan
- B)Bilge Kağan
- C)Bumin Kağan
- D)Teoman
- E)Kutluk Bilge Kül Kağan
Çözümü göster
Doğru cevap: C. I. Göktürk Devleti 552'de Bumin Kağan tarafından kurulmuştur. Kutluk Kağan II. Göktürk Devleti'nin, Kutluk Bilge Kül Kağan ise Uygur Devleti'nin kurucusu olduğundan bu seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 5
8.II. Göktürk (Kutluk) Devleti (682)
Kutluk (İlteriş) Kağan 682'de Çin egemenliğine son vererek devleti yeniden kurdu; vezir Tonyukuk devlet yönetiminde belirleyici oldu. Kapgan Kağan döneminde sınırlar genişledi; Bilge Kağan kağanlığı, kardeşi Kül Tigin ordu komutanlığını yürüttü. Devlet 745'te Uygur, Karluk ve Basmil boylarının ayaklanmasıyla yıkıldı. Demir dağı eriterek vadiden çıkışı ve yeniden dirilişi anlatan Ergenekon Destanı Göktürklere aittir.
Sınav ipucu: Kutluk Kağan II. Göktürk'ün, Kutluk Bilge Kül Kağan Uygurların kurucusudur; ad benzerliği tuzaktır.
Soru 69Orhun Yazıtları aşağıdaki kişilerden hangileri adına dikilmiştir?
- A)Mete Han, Teoman ve Attila
- B)Bumin Kağan, İstemi Yabgu ve Kapgan Kağan
- C)Balamir, Uldız ve Attila
- D)Kutluk Bilge Kül Kağan, Bögü Kağan ve Almış Han
- E)Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Orhun Yazıtları VIII. yüzyılda Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir. Mete Han ve Teoman Asya Hunlarına, Balamir ve Uldız ise Avrupa Hunlarına ait isimler olduğundan bu seçenekler dönem bakımından uyuşmaz.
Kolay · Test 5
Soru 2Budizm’i kabul ederek halkı ile ters düşen Göktürk hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Mukan Kağan
- B)Tapo Kağan
- C)İlteriş Kağan
- D)Kapgan Kağan
- E)Bilge Kağan
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Tapo (Taspar) Kağan 572-581 yılları arasında hükümdarlık yapmıştır. Budizm'i kabul etmiş, Budist tapınağı yaptırarak ve dinî metinleri Türkçeye çevirterek bu dinin halk arasında yayılması için gayret göstermiştir. Ancak bu tutumu, Gök Tanrı inancına bağlı olan halkla arasının açılmasına ve toplumsal huzursuzluğa yol açmıştır. Bilge Kağan da tapınak ve sur yaptırmak istemiş, fakat Tonyukuk'un itirazı üzerine bu düşüncesinden vazgeçmiştir; dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.
Zor · Test 1
Soru 64I. Göktürk Devleti, ikili teşkilat anlayışına göre yönetilmiş; devletin batı kanadının yönetimi bir yabguya bırakılmıştır. Bu görevi üstlenen kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kül Tigin
- B)Tonyukuk
- C)Kapgan Kağan
- D)Bögü Kağan
- E)İstemi Yabgu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. I. Göktürk Devleti'nde doğu kanadını Bumin Kağan, batı kanadını ise kardeşi İstemi Yabgu yönetmiştir. Kül Tigin ve Tonyukuk II. Göktürk Devleti dönemine ait isimler olduğundan bu seçenekler dönem bakımından uyuşmaz.
Kolay · Test 5
9.Orhun Yazıtları
II. Göktürk döneminde Tonyukuk, Kül Tigin (732) ve Bilge Kağan (735) adına dikilen yazıtlar Türk tarihinin ve Türk dilinin ilk yazılı belgeleri kabul edilir. Yolluğ Tigin tarafından yazılmış, 38 harfli Göktürk alfabesi 1893'te Danimarkalı Vilhelm Thomsen tarafından çözülmüştür. Kağanlar halka hesap verir, hatalarını açıkça söyler ve halkı Çin'in armağanlarına, tatlı sözlerine aldanmaması için uyarır; bu, yöneticinin halka karşı sorumluluk duyduğunu ve devlet–millet bağına önem verildiğini gösterir.
Sınav ipucu: Alfabeyi çözen Thomsen'dir; Radloff yazıtları yayımlayan Türkolog, İbn Fadlan İtil Bulgarlarına giden seyyahtır.
Soru 69Orhun Yazıtları aşağıdaki kişilerden hangileri adına dikilmiştir?
- A)Mete Han, Teoman ve Attila
- B)Bumin Kağan, İstemi Yabgu ve Kapgan Kağan
- C)Balamir, Uldız ve Attila
- D)Kutluk Bilge Kül Kağan, Bögü Kağan ve Almış Han
- E)Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Orhun Yazıtları VIII. yüzyılda Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir. Mete Han ve Teoman Asya Hunlarına, Balamir ve Uldız ise Avrupa Hunlarına ait isimler olduğundan bu seçenekler dönem bakımından uyuşmaz.
Kolay · Test 5
Soru 71Orhun Yazıtları'nda kullanılan Göktürk alfabesini 1893 yılında çözerek metinlerin okunmasını sağlayan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Wilhelm Radloff
- B)İbn Fadlan
- C)Kaşgarlı Mahmud
- D)Vilhelm Thomsen
- E)Marco Polo
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Göktürk alfabesini çözen Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'dir. Rus Türkolog Wilhelm Radloff yazıtların yayımlanmasında önemli rol oynamış ancak alfabeyi çözen kişi olmamıştır; İbn Fadlan ise İtil Bulgarlarına gönderilen Abbasi elçilik heyetinde yer alan bir seyyahtır.
Orta · Test 5
Soru 122I. Göktürk Devleti ile ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. "Türk" adını doğrudan devlet adı olarak kullanan ilk siyasi teşekküldür. II. Batı kanadı, Sasanilerle birlikte hareket ederek Akhun Devleti'ne son vermiştir. III. Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen yazıtlar bu devlet döneminde hazırlanmıştır. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. I. Göktürk Devleti 552'de Bumin Kağan tarafından kurulmuş ve Türk adını devletin adı hâline getiren ilk siyasi yapı olmuştur; batı kanadını yöneten İstemi Yabgu ise önce Sasanilerle birlikte hareket ederek Akhun Devleti'ne son vermiştir. III. yargı yanlıştır: Orhun Yazıtları, 682'de Çin egemenliğine son verilerek kurulan II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde, VIII. yüzyılın ilk yarısında dikilmiştir. Bu nedenle III'ü içeren C ve E seçenekleri elenir; I numaralı yargı doğru olduğundan "II ve III" diyen D de geçersizdir. Cevap B.
Zor · Test 9
10.Uygur Devleti (745–840)
Kutluk Bilge Kül Kağan 745'te Ordubalık merkezli kurdu. Bögü Kağan Mani dinini benimsedi; et yemeyi yasaklayan ve savaşı hoş görmeyen bu din savaşçılığı zayıflattı ama yerleşik hayata geçişi hızlandırdı. Uygurlar surlarla çevrili şehirler, tapınaklar ve saraylar kurdu, tarım yaptı; 18 harfli Uygur alfabesini kullandı, tahta harflerle baskı yaparak kâğıt ve matbaayı kullanan ilk Türk topluluğu oldu. Göç ve Türeyiş destanları Uygurlarındır. 840'ta Kırgızlar yıktı; Uygurlar Kansu ve Turfan'a göçtü, Moğol Devleti'nde kâtiplik ve danışmanlık yaptı.
Sınav ipucu: Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti Uygurlardır; "Uygurları ayıran özellik" sorusunun cevabı şehir kurmaktır, kağan unvanı ya da Türkçe belge değildir.
Soru 73Uygur Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Bögü Kağan
- B)Bumin Kağan
- C)Kutluk Bilge Kül Kağan
- D)Kutluk Kağan
- E)Bilge Kağan
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Uygur Devleti Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuş, başkent olarak Ordubalık seçilmiştir. Bögü Kağan sonraki Uygur hükümdarlarından biri olup Mani dininin benimsenmesiyle anılır.
Kolay · Test 5
Soru 90Aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A)Uygurlar — Yerleşik hayata geçerek şehirler kurmuşlardır.
- B)Avarlar — İstanbul'u kuşatmışlardır.
- C)Karluklar — Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer almışlardır.
- D)Kırgızlar — Mani dinini resmî din olarak benimsemişlerdir.
- E)Hazarlar — Yönetici kesimi Museviliği benimsemiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Mani dinini benimseyen topluluk Kırgızlar değil Uygurlardır; Kırgızlar 840'ta Uygur Devleti'ne son vermiştir. Diğer seçeneklerde verilen Uygur, Avar, Karluk ve Hazar bilgileri tarihsel olarak doğrudur.
Zor · Test 6
Soru 76840 yılında Uygur Devleti'ne son vererek Ötüken bölgesini ele geçiren Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kırgızlar
- B)Karluklar
- C)Basmiller
- D)Avarlar
- E)Hazarlar
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Uygur Devleti 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkılmıştır. Karluklar ve Basmiller daha önce Uygurlarla birlikte II. Göktürk Devleti'nin yıkılmasında rol oynamış topluluklardır.
Kolay · Test 6
11.Avarlar
Orta Asya'da Göktürkler tarafından yıkılan Avarlar batıya göçerek Orta Avrupa'da devlet kurdu; Bayan Kağan döneminde en güçlü dönemini yaşadı. Sasanilerle birlikte hareket ederek İstanbul'u kuşatan ilk Türk devletidir; kuşatmalar başarısız kaldı. Süvarinin at üstündeki dengesini sağlayan üzengiyi Avrupa'ya tanıttılar; bu, Türklerin askerî teknik alanında Avrupa'yı etkilediğinin kanıtıdır. Devlete Franklar son verdi; Avarlar Hristiyanlaşarak Slavlar içinde eridi.
Sınav ipucu: "İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti" Avarlar, "İstanbul'u ilk kuşatan Osmanlı padişahı" Yıldırım Bayezid; iki ayrı soru kalıbı.
Soru 79Süvarinin at üzerindeki dengesini ve savaş gücünü artıran üzengi, Avarlar aracılığıyla Avrupa'ya tanıtılmıştır. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Avrupa'da atın hiç kullanılmadığının
- B)Türklerin askerî alanda Avrupa'yı etkilediğinin
- C)Avarların denizciliğe yöneldiğinin
- D)Avrupa'nın Türklerden hiç etkilenmediğinin
- E)Avarların savaşı tamamen bıraktığının
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Bozkır süvari kültürüne ait bir aracın Avrupa'ya taşınması, Türklerin askerî teknik alanında Avrupa'yı etkilediğini gösterir. Avarlar Bizans ve Franklarla savaşan bir güç olduğundan savaşı tamamen bıraktıkları yargısı yanlıştır.
Orta · Test 6
Soru 90Aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
- A)Uygurlar — Yerleşik hayata geçerek şehirler kurmuşlardır.
- B)Avarlar — İstanbul'u kuşatmışlardır.
- C)Karluklar — Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer almışlardır.
- D)Kırgızlar — Mani dinini resmî din olarak benimsemişlerdir.
- E)Hazarlar — Yönetici kesimi Museviliği benimsemiştir.
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Mani dinini benimseyen topluluk Kırgızlar değil Uygurlardır; Kırgızlar 840'ta Uygur Devleti'ne son vermiştir. Diğer seçeneklerde verilen Uygur, Avar, Karluk ve Hazar bilgileri tarihsel olarak doğrudur.
Zor · Test 6
Soru 78Bizans'ın başkenti İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Hazarlar
- B)Peçenekler
- C)Bulgarlar
- D)Kumanlar
- E)Avarlar
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Avarlar, Sasanilerle birlikte hareket ederek İstanbul'u kuşatan ilk Türk devletidir. Hazarlar Kafkasya bölgesinde Araplarla mücadele etmiş, Peçenekler ise Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev almıştır.
Kolay · Test 6
12.Hazarlar
Karadeniz'in kuzeyi ile Kafkasya'da kurulan Hazarlar, Kafkasya üzerinden gelen Arap (Emevi ve Abbasi) ilerleyişini uzun süre durdurdu; Hazar Denizi adını bu devletten alır. Yönetici kesim Museviliği benimsedi (Museviliği kabul eden tek Türk devleti); halk arasında Müslüman, Hristiyan ve Gök Tanrı inancına bağlı topluluklar bir arada yaşadı. Dinî hoşgörü ticareti geliştirdi ve uzun bir barış dönemi yaşandı. Devlet Rus ve Peçenek saldırılarıyla yıkıldı.
Sınav ipucu: Hazarlar için "Almış Han döneminde İslamiyet'i kabul etti" yargısı yanlıştır; Almış Han İtil Bulgarlarının hükümdarıdır.
Soru 81Hazar Devleti'nde Musevi, Hristiyan, Müslüman ve Gök Tanrı inancına bağlı toplulukların bir arada yaşadığı, ticaretin geliştiği uzun bir barış dönemi yaşanmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Dinî hoşgörünün ekonomik gelişmeyi desteklediğinin
- B)Devletin tek bir dini zorunlu kıldığının
- C)Ticaretin tamamen yasaklandığının
- D)Hazarların hiçbir savaşa girmediğinin
- E)Devletin din adamlarınca yönetildiğinin
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Farklı inançların bir arada yaşayabildiği ortam, tüccarların güven içinde faaliyet göstermesini sağlayarak ticareti geliştirmiştir. Hazarların Araplarla Kafkasya'da uzun süre savaştığı bilindiğinden hiç savaşa girmedikleri yargısı yanlıştır.
Orta · Test 6
Soru 123Hazar Devleti ile ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. Yönetici kesimi Museviliği benimsemiştir. II. Kafkasya üzerinden gelen Arap ilerleyişini uzun süre durdurmuştur. III. Hükümdarı Almış Han Dönemi'nde İslamiyet'i resmen kabul etmiştir. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
- A)Yalnız I
- B)I ve II
- C)I ve III
- D)II ve III
- E)I, II ve III
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Hazarlarda kağan ve yönetici çevre Museviliği benimsemiş, halk arasında ise Müslüman, Hristiyan ve Gök Tanrı inancına bağlı topluluklar bir arada yaşamıştır; Hazarlar ayrıca Kafkasya'da Araplarla uzun yıllar savaşarak bu yöndeki ilerleyişi durdurmuştur. III. yargı Hazarlara değil İdil (Volga) Bulgarlarına aittir: Almış Han, Abbasi halifesinin gönderdiği heyetle birlikte İslamiyet'i resmen kabul eden hükümdardır. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersizdir. Cevap B.
Zor · Test 9
Soru 80Yönetici kesimi Museviliği benimseyen ve bu yönüyle diğer Türk devletlerinden ayrılan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Avarlar
- B)Uygurlar
- C)Karluklar
- D)Hazarlar
- E)Türgişler
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Hazar Devleti'nde yönetici kesim Museviliği benimsemiş, halk arasında ise farklı inançlar bir arada yaşamıştır. Uygurlar Mani dinini benimsemiş, Karluklar ise İslamiyet'i kabul etmiştir.
Kolay · Test 6
13.İtil (Volga) ve Tuna Bulgarları
Büyük Bulgar Devleti'nin dağılmasıyla iki kol oluştu. Tuna Bulgarları Balkanlara yerleşti, Hristiyanlığı benimsedi ve kalabalık Slav toplulukları içinde eriyerek dil ve kültürünü yitirdi; bu, din değiştirmenin kültürel erimeyi hızlandırdığının örneğidir. İtil Bulgarları ise Almış Han döneminde Abbasi halifesinden gelen heyetle (İbn Fadlan, 922) İslamiyet'i devlet düzeyinde kabul etti; Müslüman tüccarlarla ticaret ve Hazarlara karşı siyasi destek arayışı bu kabulde etkili oldu. İtil Bulgar Devleti'ni XIII. yüzyılda Moğollar yıktı.
Sınav ipucu: "İlk Müslüman Türk devleti" denince sınavda Orta Asya'daki Karahanlılar kastedilir; İtil Bulgarları onlarla yakın dönemde, X. yüzyıl başında İslam'ı benimsedi.
Soru 82Almış Han Dönemi'nde Abbasi halifesinin gönderdiği heyetle birlikte İslamiyet'i resmen kabul eden Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Tuna Bulgarları
- B)Hazarlar
- C)İtil (Volga) Bulgarları
- D)Avarlar
- E)Peçenekler
Çözümü göster
Doğru cevap: C. İtil Bulgarları, Almış Han döneminde Abbasi halifesine başvurarak gelen heyetle birlikte İslamiyet'i resmen kabul etmiştir. Tuna Bulgarları ise Hristiyanlığı benimsemiş, Hazarların yönetici kesimi Museviliği seçmiştir.
Orta · Test 6
Soru 83Balkanlara yerleşen Tuna Bulgarları Hristiyanlığı benimsemiş, zamanla çevrelerindeki kalabalık Slav toplulukları içinde eriyerek dil ve kültürlerini büyük ölçüde yitirmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?
- A)Göçlerin tamamen durdurulmasına
- B)Bozkır kültürünün Balkanlara tamamen egemen olmasına
- C)Slavların Türkçeyi benimsemesine
- D)Bulgarların Orta Asya'ya geri dönmesine
- E)Din değiştirmenin kültürel erimeyi hızlandırmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Tuna Bulgarları, çevrelerindeki kalabalık Slav topluluğunun dini olan Hristiyanlığı benimseyerek onlarla ortak değerler paylaşmış; azınlıkta oldukları için dillerini ve kültürlerini yitirip Slavlar içinde erimiştir. Bu nedenle verilen durum, din değiştirmenin kültürel erimeyi hızlandırmasına örnektir. Buna karşılık İtil Bulgarları, çevrelerindeki topluluklardan ayrışmalarını sağlayan İslamiyet'i benimsedikleri için erimemiş, Türk kimliklerini uzun süre korumuştur. Bu karşıtlık, erimeyi belirleyen etkenin din değiştirmenin kendisi değil, kalabalık komşu toplulukla aynı dini paylaşmak olduğunu gösterir.
Orta · Test 6
Soru 71Orhun Yazıtları'nda kullanılan Göktürk alfabesini 1893 yılında çözerek metinlerin okunmasını sağlayan bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Wilhelm Radloff
- B)İbn Fadlan
- C)Kaşgarlı Mahmud
- D)Vilhelm Thomsen
- E)Marco Polo
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Göktürk alfabesini çözen Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'dir. Rus Türkolog Wilhelm Radloff yazıtların yayımlanmasında önemli rol oynamış ancak alfabeyi çözen kişi olmamıştır; İbn Fadlan ise İtil Bulgarlarına gönderilen Abbasi elçilik heyetinde yer alan bir seyyahtır.
Orta · Test 5
14.Peçenekler, Uzlar ve Kuman-Kıpçaklar
Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlarda etkili olan bu boylar Bizans, Rus knezlikleri ve Macarlarla kimi zaman savaştı kimi zaman ittifak kurdu; boylar arasında siyasi birlik sağlanamadığından kalıcı ve merkezî bir devlet kuramadılar. Peçenekler Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev aldı; Malazgirt'te bir bölümü Selçuklu tarafına geçti (soydaşlık bağının siyasi tercihi etkilemesi). Uzlar Oğuzların Karadeniz'in kuzeyine giden koludur. Kuman-Kıpçak Türkçesinin söz varlığı Codex Cumanicus'ta derlenmiştir; Kıpçak–Oğuz mücadeleleri Dede Korkut Hikâyeleri'ne konu olmuştur.
Sınav ipucu: Codex Cumanicus, Kıpçak diline başka toplumlarca ilgi duyulduğunun kanıtıdır; Rusların İgor Destanı da Kıpçak mücadelelerini anlatır.
Soru 126Peçenekler, Uzlar ve Kumanlar (Kıpçaklar) Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlarda uzun süre etkili olmuş; Bizans, Rus knezlikleri ve Macarlarla kimi zaman savaşmış kimi zaman ittifak kurmuştur. Buna karşılık bu toplulukların hiçbiri bölgede kalıcı ve merkezî bir devlet kuramamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Bölgede tarıma elverişli toprakların bulunmaması
- B)Çin'in bu topluluklar üzerinde sürekli baskı kurması
- C)Yazılı bir hukuk düzeni oluşturulamamış olması
- D)Bu toplulukların İslamiyet'i benimsememiş olması
- E)Boylar arasında siyasi birliğin sağlanamaması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bu topluluklar boy teşkilatı içinde dağınık biçimde yaşamış, tek bir hanedan çevresinde birleşemedikleri için sürekli bir merkezî otorite kuramamış, hatta sık sık birbirleriyle mücadele etmiştir; Peçeneklerin bir bölümünün Bizans ordusunda ücretli asker olarak yer alması bu dağınıklığın somut göstergesidir. Çin baskısı Orta Asya'nın doğusunda etkili olmuştur, Karadeniz'in kuzeyindeki bu topluluklar Çin ile komşu bile olmadığından B yanlıştır. Din de belirleyici bir ölçüt değildir: İslamiyet'i benimseyen Karahanlılar gibi devletlerin de benimsemeyen Göktürkler gibi devletlerin de kalıcı siyasi yapılar kurabildiği görülmüştür, bu yüzden D elenir. Cevap E.
Orta · Test 9
Soru 85Kuman-Kıpçak Türkçesinin söz varlığını içeren ve bu topluluğun dili hakkında önemli bilgiler veren Codex Cumanicus adlı eser, aşağıdakilerden hangisine kanıt gösterilebilir?
- A)Kumanların yazıyı hiç kullanmadığına
- B)Kumanların Orta Asya'dan hiç ayrılmadığına
- C)Kumanların Çin ile birleştiğine
- D)Kumanların diline başka toplumlarca ilgi duyulduğuna
- E)Kumanların denizcilikle uğraşan bir topluluk olduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Kuman diline ilişkin bir söz varlığı derlemesinin hazırlanması, bu dili öğrenmeye yönelik bir ihtiyacın ve yoğun bir temasın bulunduğunu gösterir. Kumanlar Karadeniz'in kuzeyine kadar geniş bir alana yayıldığından Orta Asya'dan hiç ayrılmadıkları yargısı yanlıştır.
Zor · Test 6
Soru 86Adları Sibirya coğrafyasına verilen, Bizans ile ilişki kurarak Sasanilere karşı mücadele eden ve VI. yüzyılda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya akınlar düzenleyen Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Sabirler
- B)Karluklar
- C)Türgişler
- D)Oğuzlar
- E)Kumanlar
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sabirler, adlarını Sibirya bölgesine veren ve Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya akınlar düzenleyen Türk topluluğudur. Karluklar ve Türgişler Orta Asya'nın doğusunda, Çin ve Araplarla ilişkileriyle öne çıkmıştır.
Orta · Test 6
15.Kırgızlar, Karluklar, Türgişler, Sabirler ve Oğuzlar
Kırgızlar 840'ta Uygur Devleti'ne son verip Ötüken'i aldı; dünyanın en uzun destanı Manas onlarındır. Karluklar 751 Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer alarak Çin'in Orta Asya ilerleyişini durdurdu ve Karahanlı Devleti'nin kuruluşunda rol aldı. Batı Göktürk mirası üzerinde kurulan Türgişler Emevilerin Maveraünnehir ilerleyişine uzun süre direndi. Sabirler adlarını Sibirya'ya verdi, Bizans'la anlaşıp Sasanilere karşı savaştı ve Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya akın yaptı. Oğuzlar Bozok ve Üçok kollarında 24 boydan oluşur; Selçuklu (Kınık) ve Osmanlı (Kayı) bu boylardan çıkmıştır.
Sınav ipucu: Talas'ta Abbasi safında Karluklar vardır; Peçenek, Kıpçak ve Uzlar o tarihte Talas bölgesinden uzaktır.
Soru 88751 yılındaki Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer alarak Çin'in Orta Asya'daki ilerleyişinin durdurulmasına katkı sağlayan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kırgızlar
- B)Avarlar
- C)Sabirler
- D)Peçenekler
- E)Karluklar
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Talas Savaşı'nda (751) Karluklar Abbasilerin yanında yer almış ve Çin (Tang) ordusunun yenilgiye uğratılmasında etkili olmuştur. Bu savaş sonrasında Çin'in Orta Asya'daki ilerleyişi durmuş, Türkler ile Müslümanlar arasındaki ilişkiler gelişerek İslamiyet Türkler arasında yayılmaya başlamıştır. Diğer seçeneklerdeki toplulukların savaşla ilgisi yoktur: Kırgızlar bu dönemde Yenisey Irmağı'nın yukarı havzasında yaşamaktaydı; Ötüken ise 744-840 arasında Uygur Kağanlığı'nın merkeziydi ve Kırgızlar bu bölgeye ancak 840'ta Uygur Devleti'ne son vererek hâkim olmuştur. Avarlar ve Peçenekler Doğu Avrupa'da, Sabirler ise Kafkasya çevresinde bulunuyordu.
Kolay · Test 6
Soru 77Dünyanın bilinen en uzun destanı kabul edilen Manas Destanı aşağıdaki Türk topluluklarından hangisine aittir?
- A)Uygurlar
- B)Peçenekler
- C)Kırgızlar
- D)Hazarlar
- E)Karluklar
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Manas Destanı Kırgızlara ait olup hacmiyle bilinen en uzun destan kabul edilir. Uygurlara Göç ve Türeyiş destanları mal edildiğinden bu seçenek doğru değildir.
Orta · Test 6
Soru 89Bozok ve Üçok adlı iki ana kola ayrılan, yirmi dört boydan oluşan ve sonraki yüzyıllarda kurulan büyük Türk devletlerinin temelini oluşturan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kırgızlar
- B)Oğuzlar
- C)Avarlar
- D)Hazarlar
- E)Sabirler
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Oğuzlar, Bozok ve Üçok kollarına ayrılan yirmi dört boydan oluşur ve Selçuklu ile Osmanlı gibi devletlerin dayandığı topluluktur. Hazarlar Kafkasya çevresinde ayrı bir devlet kurmuş olup Oğuz boy teşkilatıyla ilgileri yoktur.
Orta · Test 6
16.Kut anlayışı, kurultay (toy) ve hatun
Kut, hükümdarın ülkeyi yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığı inancıdır; kutun hanedanın bütün erkek üyelerine verildiğine inanılması taht kavgalarına ve devletlerin bölünmesine yol açtı (Asya Hun ve Göktürklerin ikiye ayrılması). Kurultay (toy) kağan, hatun, boy beyleri ve devlet ileri gelenlerinin katıldığı meclistir; kararları kağanı hukuken bağlamadığından danışma organı niteliğindedir. Hatun kurultaya katılır, elçi kabul eder, devlet işlerinde söz sahibi olur; bu, kadının siyasi hayatta etkin olduğunu gösterir.
Sınav ipucu: Kurultay için "yasama yetkisini tek başına kullandı" ya da "kağanı seçen tek organ" seçenekleri yanlıştır; doğru niteleme "danışma organı"dır.
Soru 93Türklerde kutun yalnızca kağana değil, hanedanın bütün erkek üyelerine verildiğine inanılmıştır. Bu anlayışın aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
- A)Taht mücadelelerine ve devletlerin bölünmesine
- B)Ordunun onlu sisteme göre yeniden düzenlenmesine
- C)Kurultayın tamamen ortadan kalkmasına
- D)Töre kurallarının yazıya geçirilmesine
- E)Ticaret yollarının kapanmasına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Hanedanın her erkek üyesinin yönetme hakkı olduğuna inanılması, kardeşler arasında taht kavgalarına ve devletin bölünmesine zemin hazırlamıştır. Asya Hun Devleti'nin ikiye ayrılması ile Göktürklerin doğu ve batı olarak parçalanması bu anlayışın sonuçlarındandır.
Orta · Test 7
Soru 102İslamiyet öncesi Türklerde uzun yıllar içinde oluşmuş, sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılan hukuk kurallarının bütününe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Töre
- B)Kut
- C)Toy
- D)Sav
- E)Yuğ
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sözlü biçimde aktarılan hukuk kurallarının bütünü töre olarak adlandırılır. Kut yönetme yetkisini, toy kurultayı, sav ise atasözünü karşıladığından bu seçenekler hukuk düzenini ifade etmez.
Kolay · Test 7
Soru 92İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın ülkeyi yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığı inancını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Töre
- B)Kurultay
- C)Balbal
- D)Kut
- E)Yuğ
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdara verildiği inancı kut olarak adlandırılır. Töre yazısız hukuk kurallarını, kurultay ise devlet işlerinin görüşüldüğü meclisi ifade ettiğinden bu seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 7
17.İkili teşkilat ve yabgu
Ülke doğu ve batı olmak üzere iki yönetim bölgesine ayrılır; doğu kanadı üstün sayılır ve doğrudan kağan yönetir, batı kanadını ona bağlı yabgu yönetir (I. Göktürk'te Bumin–İstemi). Amaç, ulaşımın sınırlı olduğu geniş bozkırda yönetimi kolaylaştırmaktır; ancak batı kanadının zamanla bağımsız davranması devletlerin bölünmesini kolaylaştırmıştır. Hanedanın erkek çocukları tegin, vergi görevlisi tudun, bağlı boy beyi ilteber, kağanın emirlerini yerine getiren görevli buyruk unvanını taşır.
Sınav ipucu: "Kağandan sonra gelen, batı kanadını yöneten unvan" sorusunun cevabı yabgudur; tegin hanedan çocuğudur, yönetim kademesi değildir.
Soru 124İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ülke ikili teşkilata göre yönetilmiş; kağandan sonra gelen ve genellikle batı kanadının yönetimini üstlenen görevli için özel bir unvan kullanılmıştır. Bu unvan aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yabgu
- B)Tegin
- C)Tudun
- D)İlteber
- E)Buyruk
Çözümü göster
Doğru cevap: A. İkili teşkilatta doğu kanadını doğrudan kağan, batı kanadını ise ona bağlı yabgu yönetirdi; I. Göktürk Devleti'nde Bumin Kağan'ın kardeşi İstemi'nin yabgu unvanıyla batıyı yönetmesi bunun en bilinen örneğidir. Tegin, hanedanın erkek çocuklarına verilen unvandır ve bir yönetim kademesini değil hanedan üyeliğini gösterir. Tudun ise bağlı bölgelerde vergi toplamak ve denetim yapmakla görevli memurun unvanıdır, kağandan sonraki ikinci makam değildir. Cevap A.
Kolay · Test 9
Soru 64I. Göktürk Devleti, ikili teşkilat anlayışına göre yönetilmiş; devletin batı kanadının yönetimi bir yabguya bırakılmıştır. Bu görevi üstlenen kişi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Kül Tigin
- B)Tonyukuk
- C)Kapgan Kağan
- D)Bögü Kağan
- E)İstemi Yabgu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. I. Göktürk Devleti'nde doğu kanadını Bumin Kağan, batı kanadını ise kardeşi İstemi Yabgu yönetmiştir. Kül Tigin ve Tonyukuk II. Göktürk Devleti dönemine ait isimler olduğundan bu seçenekler dönem bakımından uyuşmaz.
Kolay · Test 5
Soru 96Türk devletlerinde ülke genellikle doğu ve batı olmak üzere iki yönetim bölgesine ayrılmış; her iki bölge hanedan üyelerince yönetilmiş, doğu kanadı üstün sayılmıştır. İkili teşkilat olarak adlandırılan bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ordunun tamamen kaldırılmasını sağlamak
- B)Geniş toprakların yönetimini kolaylaştırmak
- C)Töre kurallarını yürürlükten kaldırmak
- D)Ticaret yollarını kapatmak
- E)Kurultayın toplanmasını tamamen engellemek
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İkili teşkilat, ulaşım imkânlarının sınırlı olduğu geniş bozkır coğrafyasında yönetimi kolaylaştırmak amacıyla uygulanmıştır. Uygulamanın kurultayı ya da töreyi ortadan kaldırmak gibi bir amacı bulunmadığından bu seçenekler doğru değildir.
Orta · Test 7
18.Türk ordusu: onlu sistem, ordu-millet, Turan taktiği
Mete Han'ın kurduğu onlu sistem (onbaşı, yüzbaşı, binbaşı, tümenbaşı) düzenli Türk ordusunun başlangıcıdır ve sonraki Türk devletlerine örnek olmuştur. Ordu ücretli askerden oluşmaz; savaş zamanı kadın erkek bütün halk savaşa hazır sayılır (ordu-millet anlayışı). Ordunun temeli hafif silahlı, hareketli atlı birliklerdir; düşmanı sahte geri çekilişle takibe zorlayıp ani dönüşle kuşatmaya dayanan yöntem Turan (hilal) taktiğidir. Sığır adı verilen sürek avı töreni aynı zamanda askerî tatbikat işlevi görür.
Sınav ipucu: Bozkır ordusundan "ağır kuşatma silahlarına dayandığı" sonucu çıkarılamaz; hız ve süvari taktiği ön plandadır.
Soru 99Türk ordularının uyguladığı ve düşmanı sahte geri çekilişle takibe zorlayıp ani bir dönüşle kuşatmaya dayanan savaş yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Onlu sistem
- B)İkili teşkilat
- C)Turan taktiği
- D)Kut anlayışı
- E)Balbal geleneği
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Sahte ricat ve kuşatma esasına dayanan bu yöntem Turan taktiği olarak adlandırılır. Onlu sistem ordunun teşkilat yapısını, ikili teşkilat ise devletin yönetim biçimini ifade ettiğinden savaş taktiği değildir.
Orta · Test 7
Soru 43Asya Hun Devleti, hanedan üyeleri arasındaki mücadeleler ve Çin'in izlediği siyaset sonucunda MÖ I. yüzyıl ortalarında ikiye ayrılmıştır. Bu gelişmenin devlet açısından doğurduğu en önemli sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Ordunun onlu sisteme göre düzenlenmesi
- B)Siyasi ve askerî gücün bölünerek zayıflaması
- C)Çin'in vergiye bağlanması
- D)Yerleşik hayata toplu biçimde geçilmesi
- E)İpek Yolu'nun tamamen ele geçirilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Devletin ikiye ayrılması, mevcut askerî ve siyasi gücün bölünmesine ve Çin karşısında direncin azalmasına yol açmıştır. Onlu sistemin kurulması ve Çin'in vergiye bağlanması Mete Dönemi'ne ait gelişmeler olduğundan bu bölünmenin sonucu sayılamaz.
Zor · Test 3
Soru 44Çin, Türk devletlerine karşı yürüttüğü siyasette hükümdarlara prensesler göndermiş, Türk beylerine değerli armağanlar sunmuş ve boyları birbirine karşı kışkırtmıştır. Çin'in bu uygulamalarla ulaşmak istediği temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Türklerde yerleşik hayatı yaygınlaştırmak
- B)Türk ordusunu onlu sisteme göre düzenlemek
- C)İpek Yolu'nu Türklerin denetimine bırakmak
- D)Türklerin iç birliğini bozarak güçlerini kırmak
- E)Türk boylarını tek bir kağan altında toplamak
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Armağan, evlilik ve kışkırtma yoluyla yürütülen bu siyaset, Türk boyları arasındaki birliği bozmayı ve devleti içeriden zayıflatmayı amaçlamıştır. Çin'in İpek Yolu denetimini kendi elinde tutmak istediği bilindiğinden, yolu Türklere bırakmayı amaçladığı seçeneği yanlıştır.
Orta · Test 3
19.Töre (yazısız hukuk)
Töre, uzun yıllar içinde oluşmuş ve sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılan hukuk kurallarının bütünüdür; yalnız halkı değil kağanı da bağlar, bu yüzden hükümdarın yetkileri sınırsız değildir. Değişmez ilkeleri könilik (adalet), uzluk (iyilik), tüzlük (eşitlik) ve kişilik (insanlık) olarak sayılır. Cezalar genellikle ölüm ya da mal ile ödemedir; uzun süreli hapis cezası yoktur, çünkü konargöçer yaşam kalıcı yapılar kurmayı zorlaştırır. Töre, gerektiğinde kurultayda değiştirilebilir.
Sınav ipucu: "Türklerde hukuk yoktu" ya da "töre yalnız halka uygulanırdı" seçenekleri yanlıştır; hapis cezasının olmaması hukuksuzluk değil, konargöçerliğin sonucudur.
Soru 102İslamiyet öncesi Türklerde uzun yıllar içinde oluşmuş, sözlü olarak kuşaktan kuşağa aktarılan hukuk kurallarının bütününe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Töre
- B)Kut
- C)Toy
- D)Sav
- E)Yuğ
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Sözlü biçimde aktarılan hukuk kurallarının bütünü töre olarak adlandırılır. Kut yönetme yetkisini, toy kurultayı, sav ise atasözünü karşıladığından bu seçenekler hukuk düzenini ifade etmez.
Kolay · Test 7
Soru 104İslamiyet öncesi Türk devletlerinde suçlulara genellikle ölüm ya da mal ile ödeme cezaları verilmiş, uzun süreli hapis cezasına başvurulmamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Toplumda hiç suç işlenmemesi
- B)Hukuk kurallarının bulunmaması
- C)Suçluların hiç yargılanmaması
- D)Cezaların yalnızca dinî bir nitelik taşıyor olması
- E)Konargöçer yaşamın kalıcı yapılar kurmayı zorlaştırması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Sürekli yer değiştiren bir toplumda suçluyu uzun süre alıkoyacak kalıcı yapılar kurmak ve beslemek güç olduğundan cezalar ölüm ya da mal ödeme biçiminde belirlenmiştir. Türklerde töre adıyla işleyen bir hukuk düzeni ve yargılama bulunduğundan ilgili seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 7
Soru 14Orta Asya'daki kazılarda ok uçlarına, kılıçlara ve at koşum takımlarına sıkça rastlanmıştır. Bu buluntular bölge halklarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisine kanıt gösterilebilir?
- A)Denizcilikte ileri bir düzeye ulaşıldığına
- B)Merkeziyetçi bir bürokrasinin kurulduğuna
- C)Atlı ve savaşçı bir yaşam biçiminin benimsendiğine
- D)Yazılı hukuk kurallarının oluşturulduğuna
- E)Ticaretin yalnızca para ile yapıldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Silah ve at koşum takımlarının yaygınlığı, atın günlük yaşamın ve savaşın merkezinde olduğunu gösterir. Yazılı hukuk ve bürokrasi izleri bu buluntulardan çıkarılamaz; Türklerde hukuk uzun süre yazısız töre kurallarına dayanmıştır.
Orta · Test 1
20.Gök Tanrı inancı, atalar kültü ve ölü gömme
En yaygın inanç, evreni yaratan tek bir Tanrı'ya inanılan Gök Tanrı inancıdır; tapınak ve rahip sınıfı yoktur. Yanında tabiat kuvvetlerine inanma, atalar kültü (ataların ruhlarına saygı) ve Şamanizm (kam) görülür. Ölüler kurgan denilen mezarlara silahları, atları ve günlük eşyalarıyla gömülür; bu, ölümden sonraki yaşama inancını gösterir. Cenaze törenine yuğ, törende söylenen ağıta sagu, mezar başına dikilen ve ölünün öldürdüğü düşmanı simgeleyen taşlara balbal denir. Türkler zamanla Mani ve Budizm (Uygur), Musevilik (Hazar), Hristiyanlık (Tuna Bulgar) ve İslamiyet'i (İtil Bulgar, Karahanlı) benimsedi.
Sınav ipucu: Kurganda eşya bulunması ahiret inancının, at koşum takımı atlı-savaşçı yaşamın kanıtıdır; "ölülerin yakıldığı" çıkarımı yanlıştır.
Soru 92İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarın ülkeyi yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığı inancını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Töre
- B)Kurultay
- C)Balbal
- D)Kut
- E)Yuğ
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından hükümdara verildiği inancı kut olarak adlandırılır. Töre yazısız hukuk kurallarını, kurultay ise devlet işlerinin görüşüldüğü meclisi ifade ettiğinden bu seçenekler doğru değildir.
Kolay · Test 7
Soru 94İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü, toy adıyla da anılan meclis aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Töre
- B)Yuğ
- C)Kurultay
- D)Sığır
- E)Balbal
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Devlet işlerinin görüşüldüğü meclis kurultay (toy) olarak adlandırılır. Yuğ cenaze töreni, sığır ise sürek avı biçiminde düzenlenen bir tören olduğundan bu seçenekler yönetim organı değildir.
Kolay · Test 7
Soru 100İslamiyet öncesi Türklerin en yaygın inancı olan Gök Tanrı inancı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A)Tapınakların en önemli ibadet yeri sayıldığı
- B)Rahiplerin devleti yönettiği
- C)İnancın yalnızca Uygurlarda görüldüğü
- D)Ölümden sonraki yaşamın reddedildiği
- E)Evrenin yaratıcısı sayılan tek bir Tanrı'ya inanıldığı
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Gök Tanrı inancında evreni yaratan ve yöneten tek bir Tanrı'ya inanılmıştır. Kurganlara ölülerin eşyalarıyla birlikte gömülmesi ölüm sonrası yaşam inancını gösterdiğinden, bu inancın reddedildiği seçeneği yanlıştır.
Kolay · Test 7
21.Ekonomi ve ticaret yolları
Ekonominin temeli at, koyun ve sığır yetiştiriciliğine dayanan hayvancılıktır; otlak yetersizliğinin göçe yol açması bunun kanıtıdır. Tarım ve şehir ekonomisi Uygurlarla belirginleşir. Ticaret büyük ölçüde mal karşılığı mal (takas) yöntemiyle yürür. Çin'den Akdeniz'e uzanan İpek Yolu'nun denetimi Türk–Çin mücadelelerinin ana nedenidir; Sibirya'nın kuzeyinden Karadeniz'in kuzeyine uzanan ve samur, sincap gibi hayvan derilerinin taşındığı yol Kürk Yolu'dur. Kervanlardan alınan vergiler ve pazarlar devletlerin önemli gelir kaynağıdır.
Sınav ipucu: "Deniz ticareti" ya da "balıkçılık" temel geçim kaynağı olarak verilirse yanlıştır; Orta Asya karasal bir coğrafyadır.
Soru 105İslamiyet öncesi Türklerde ekonominin temelini oluşturan uğraş aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Deniz ticareti
- B)Hayvancılık
- C)Madencilik
- D)Balıkçılık
- E)Ormancılık
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Konargöçer yaşam süren Türklerde ekonominin temelini at, koyun ve sığır yetiştiriciliğine dayalı hayvancılık oluşturmuştur. Karasal bir coğrafyada yaşandığından deniz ticareti ve balıkçılık temel geçim kaynağı olmamıştır.
Kolay · Test 7
Soru 107İslamiyet öncesi Türk topluluklarında ticaretin büyük bölümünün mal karşılığında mal verme yöntemiyle yürütüldüğü bilinmektedir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
- A)Değiş tokuşa dayalı bir ticaretin yaygın olduğunun
- B)Ticaretin tamamen yasaklandığının
- C)Ticaretin yalnızca deniz yoluyla yapıldığının
- D)Türklerin hiç ticaret yapmadığının
- E)Ticaretin yalnızca Çin ile sınırlı kaldığının
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Mal karşılığında mal verme, takas yani değiş tokuş usulünün yaygın olduğunu gösterir. İpek Yolu ve Kürk Yolu üzerinden yürütülen geniş ticari faaliyetler, Türklerin hiç ticaret yapmadığı yargısını da geçersiz kılar.
Orta · Test 8
Soru 57İpek Yolu üzerindeki kervanlardan alınan vergiler ile bu yolun ulaştığı pazarlar, Orta Asya'daki devletler için önemli bir gelir kaynağı oluşturmuştur. Bu bilgiden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A)Orta Asya'da ticaretin hiç gelişmediğine
- B)Türklerin yalnızca tarımla geçindiğine
- C)Çin'in ticaret yollarıyla hiç ilgilenmediğine
- D)İpek Yolu'nun yalnızca Avrupa içinde kaldığına
- E)Ticaret yolu denetiminin siyasi mücadele nedeni olduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Ticaret yollarının gelir sağlaması, bu yolların denetimini siyasi ve askerî bir hedef hâline getirmiştir; Hun-Çin mücadeleleri bunun açık örneğidir. İpek Yolu Çin'den Akdeniz'e uzandığından yalnızca Avrupa içinde kaldığı yargısı coğrafi olarak yanlıştır.
Zor · Test 4
22.Yazı, alfabe ve destanlar
Türkler önce 38 harfli millî Göktürk alfabesini (Orhun Yazıtları), sonra Soğd kökenli 18 harfli Uygur alfabesini kullandı. Sözlü edebiyatta sav atasözü, sagu ağıt, koşuk ise şölen ve av törenlerinde söylenen şiirdir. Destan–topluluk eşleştirmesi: Alp Er Tunga ve Şu → Saka; Oğuz Kağan → Hun; Bozkurt ve Ergenekon → Göktürk; Türeyiş ve Göç → Uygur; Manas → Kırgız. Destanlar olağanüstü ögeler içerip sözlü aktarıldığından tek başına tarihî belge değeri taşımaz.
Sınav ipucu: En sık tuzak Oğuz Kağan Destanı'nı Uygurlara bağlamaktır; Uygur destanları yalnız Göç ve Türeyiş'tir. Göktürk 38, Uygur 18 harf.
Soru 108İslamiyet öncesi Türklerin kullandığı alfabelerle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
- A)Göktürk alfabesi 18, Uygur alfabesi 38 harften oluşur.
- B)Her iki alfabe de 24 harften oluşur.
- C)Göktürk alfabesi 38, Uygur alfabesi 18 harften oluşur.
- D)Göktürk alfabesi Uygurlar tarafından geliştirilmiştir.
- E)Uygur alfabesi Orhun Yazıtları'nda kullanılmıştır.
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Göktürk alfabesi 38, Uygur alfabesi ise 18 harften oluşur. Orhun Yazıtları Göktürk alfabesiyle yazıldığından, bu yazıtlarda Uygur alfabesinin kullanıldığı seçeneği yanlıştır.
Kolay · Test 8
Soru 111İslamiyet öncesi Türk edebiyatında cenaze törenlerinde okunan ağıtlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Koşuk
- B)Sav
- C)Destan
- D)Sagu
- E)Töre
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Yuğ adı verilen cenaze törenlerinde söylenen ağıtlara sagu denir. Koşuk şölen ve av törenlerinde söylenen şiir türü, sav ise atasözü karşılığı olduğundan farklı türlerdir.
Orta · Test 8
Soru 72Orhun Yazıtları'nda kağanların halkı için yaptıkları anlatılmakta, halkın Çin'in armağanlarına ve tatlı sözlerine aldanmaması öğütlenmekte, yöneticilerin yanlışları da açıkça belirtilmektedir. Bu parçadan yazıtlarla ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
- A)Çin alfabesiyle kaleme alındıklarına
- B)Öz eleştiriye yer verildiğine
- C)Çin'e karşı temkinli olunmasının öğütlendiğine
- D)Devlet ile halk arasındaki ilişkiye önem verildiğine
- E)Kağanların halka yönelik icraatlarının anlatıldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Parçada yazıtların içeriğinden söz edilmekte, hangi alfabeyle yazıldığına ilişkin bir bilgi verilmemektedir. Ayrıca yazıtlar Göktürk alfabesiyle kaleme alınmıştır; bu nedenle söz konusu yargı hem parçadan çıkarılamaz hem de tarihsel olarak yanlıştır.
Zor · Test 5
23.Toplum yapısı, sanat ve takvim
Toplum en küçükten büyüğe oguş (aile), urug (aileler birliği), boy, budun (millet) ve il (devlet) biçiminde örgütlenir. Keskin sınıf farkı ve yaygın kölelik yoktur; boy yapısı güçlü bir kağan çevresinde hızla birleşmeyi de, otorite zayıflayınca hızla dağılmayı da açıklar. Konargöçerlik sanatı taşınabilir eserlere yöneltmiştir: maden işlemeciliği, halı-kilim dokuma, at koşum takımı ve deri işçiliği; geyik, kartal, pars gibi figürlerin işlendiği hayvan üslubu yaygındır. Altay'daki Pazırık Halısı bilinen en eski düğümlü halıdır. On İki Hayvanlı Türk Takvimi güneş yılına dayanır; on iki yıllık döngüde her yıl bir hayvan adıyla anılır.
Sınav ipucu: Toplum sıralaması sorusunda oguştan başlayan seçenek doğrudur; On İki Hayvanlı Takvim "ay yılı" ya da "hicret esaslı" olarak verilirse yanlıştır.
Soru 115İslamiyet öncesi Türk toplumunda toplumsal yapının en küçük biriminden başlayarak doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)İl — Budun — Boy — Urug — Oguş
- B)Oguş — Urug — Boy — Budun — İl
- C)Boy — Oguş — Urug — İl — Budun
- D)Urug — Boy — Oguş — İl — Budun
- E)Budun — İl — Oguş — Urug — Boy
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Türk toplum yapısı en küçük birim olan oguştan (aile) başlayarak urug, boy, budun ve il (devlet) biçiminde genişler. Diğer seçeneklerde sıralama en büyük birimden başladığı ya da karıştırıldığı için yanlıştır.
Kolay · Test 8
Soru 113Altay bölgesindeki bir kurganda bulunan ve bilinen en eski düğümlü halı kabul edilen Pazırık Halısı, İslamiyet öncesi Türklerle ilgili aşağıdakilerden hangisine kanıt gösterilebilir?
- A)Yerleşik hayata toplu biçimde geçildiğine
- B)Deniz ticaretinin geliştiğine
- C)Dokumacılıkta ileri bir düzeye ulaşıldığına
- D)Yazının yaygın olarak kullanıldığına
- E)Tarımın tek geçim kaynağı olduğuna
Çözümü göster
Doğru cevap: C. İnce işçilik gerektiren düğümlü bir halının varlığı, dokumacılığın ileri düzeyde olduğunu doğrudan kanıtlar. Konargöçer yaşam süren bu topluluklarda tarım tek geçim kaynağı olmadığından ilgili seçenek yanlıştır.
Orta · Test 8
Soru 114İslamiyet öncesi Türk sanatında geyik, kartal, pars ve dağ keçisi gibi hayvan figürlerinin eşyalar üzerine sıkça işlendiği görülmektedir. Hayvan üslubu olarak adlandırılan bu özellik aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
- A)Deniz canlılarının kutsal sayılmasıyla
- B)Tarımsal üretimin öne çıkmasıyla
- C)Şehir mimarisinin gelişmesiyle
- D)Yazının sanatta kullanılmasıyla
- E)Doğa ve hayvanlarla iç içe bir yaşam sürülmesiyle
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Hayvancılığa ve avcılığa dayalı bir yaşam süren toplulukların sanatına hayvan figürlerinin yansıması doğaldır. Anıtsal şehir mimarisi Türklerde ancak Uygurlarla belirginleştiğinden hayvan üslubunun açıklaması olamaz.
Orta · Test 8
Karıştırılan noktalar yan yana
| Devlet / topluluk | Kurucu · tarih · ayırt edici nokta |
|---|---|
| Asya Hun | Teoman; Mete MÖ 209 onlu sistem · bilinen ilk Türk devleti |
| Avrupa Hun | Balamir; Kavimler Göçü 375 · Attila en parlak dönem |
| I. Göktürk | Bumin 552; İstemi Yabgu · Türk adını taşıyan ilk devlet; 582 bölündü, 630 Çin egemenliği |
| II. Göktürk (Kutluk) | Kutluk (İlteriş) 682; Tonyukuk, Bilge Kağan, Kül Tigin · Orhun Yazıtları |
| Uygur | Kutluk Bilge Kül Kağan 745; Bögü Kağan Mani dini · yerleşik hayat; 840 Kırgızlar yıktı |
| Avar | Bayan Kağan · İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti; üzengi |
| Hazar | Yönetici kesim Musevi · Kafkasya'da Araplara karşı; dinî hoşgörü |
| İtil Bulgar | Almış Han, İbn Fadlan 922 · İslamiyet'i devlet düzeyinde kabul |
| Tuna Bulgar | Balkanlar · Hristiyanlaşıp Slavlar içinde eridi |
| Kırgız | 840'ta Uygurları yıktı · Manas Destanı |
| Karluk | 751 Talas'ta Abbasi safında · Karahanlı Devleti'nin kurucu boyu |
Sık düşülen tuzaklar
- Bilinen ilk Türk devleti Asya Hunları, "Türk" adını devlet adı olarak ilk kullanan Göktürkler; iki "ilk" birbirine karıştırılır.
- Kavimler Göçü'nü başlatan Balamir'dir, Attila değil; Attila Avrupa Hun Devleti'nin en parlak dönemidir ve Batı Roma onun ölümünden sonra (476) yıkılmıştır.
- Orhun Yazıtları I. Göktürk'e değil II. Göktürk (Kutluk) dönemine aittir; Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk adına dikilmiştir.
- Mani dinini benimseyen Uygurlardır, Kırgızlar değil; Kırgızlar 840'ta Uygur Devleti'ni yıkan topluluktur.
- Göktürk alfabesi 38, Uygur alfabesi 18 harflidir; seçeneklerde sayılar ters verilir. Orhun Yazıtları Göktürk alfabesiyle yazılmıştır.
- Kültür merkezlerinde demiri ilk işleyen Karasuk'tur; Anav en eski, Andronova en geniş, Tagar en gelişmiş. "Anav demir" ifadesi yanlıştır.
- Kurultay karar organı değil danışma organıdır; kararları kağanı hukuken bağlamaz.
- Oğuz Kağan Destanı Hunlara aittir; Uygurlara bağlayan seçenek yanlıştır. Ergenekon Göktürk, Manas Kırgız, Alp Er Tunga ve Şu Saka destanıdır.
- Almış Han döneminde İslamiyet'i kabul eden İtil (Volga) Bulgarlarıdır; Hazarlar Museviliği, Tuna Bulgarları Hristiyanlığı benimsemiştir.