Osmanlı Dağılma Dönemi — Test 12

Doğru cevap: B — Devletin dağılmasını önleyecek bir birlik zemini aramaları

Her iki akım da imparatorluğun parçalanmasını durdurmayı hedefler; Osmanlıcılık bunu ortak vatandaşlık, İslamcılık ise Müslüman tebaanın halife çevresinde birleşmesi yoluyla sağlamaya çalışır. Milliyet esasına dayanma ve sınırlar dışındaki Türkleri birleştirme hedefi Türkçülük ile Turancılığa aittir (A, C). Gayrimüslimlere siyasi hak tanınmasını Osmanlıcılık zaten savunmaktadır, bu nedenle ortak bir ret söz konusu değildir (D). İki akım da saltanat ve hilafeti korumayı esas almıştır (E). Cevap B.

Doğru cevap: C — Yerli üretimin ucuz Avrupa malları karşısında gerilemesi

Balta Limanı Antlaşması ile İngiliz tüccarlara iç ticarette serbestlik tanınmış, tekel (yed-i vahit) uygulaması kaldırılmış ve düşük gümrük oranları benimsenmiştir; bunun sonucunda fabrika ürünü ucuz Avrupa malları karşısında el tezgâhlarına dayanan yerli üretim gerilemiştir. Antlaşma dış borçlanmayı yasaklamaz; ilk dış borç 1854'te alınmıştır (A). Para politikasıyla ilgili bir hüküm içermez (B). Loncalar bu süreçte güçlenmemiş, çözülmüştür (D). Tarımın devlet tekeline alınması gibi bir düzenleme de yoktur; aksine tekeller kaldırılmıştır (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — Alınan borçlarla ülke çapında sanayileşme sağlanmıştır.

Metin borçların nereye harcandığı konusunda hiçbir bilgi vermez; üstelik alınan borçlar büyük ölçüde savaş giderleri ve cari harcamalara gittiği için sanayileşme sağlanmamıştır. Devlet gelirlerinin bir bölümünün yabancı temsilcilerce toplanması mali denetimin yitirildiğini, bunun kabul edilmek zorunda kalınması da borçların siyasi bağımlılık doğurduğunu gösterir (A, B). 1854'ten 1881'e uzanan zincir sürecin yaklaşık otuz yılda bu noktaya geldiğini, 1875 açıklaması ise ödemelerin aksadığını ortaya koyar (C, D). Cevap E.

Doğru cevap: A — Boğazlar üzerindeki egemenliğin son kez tek başına kullanılması

Mısır Sorunu sırasında Rusya'dan yardım alan Osmanlı Devleti, Hünkâr İskelesi Antlaşması ile bir savaş hâlinde Boğazları Rusya'nın çıkarına uygun biçimde kapatmayı taahhüt etmiştir; bu, Boğazlar üzerindeki tasarruf hakkının kendi iradesiyle son kez kullanıldığı antlaşmadır. Boğazların çok taraflı bir düzene bağlanması 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile olmuştur (C). Mısır'ın Kavalalı'ya bırakılması bu antlaşmanın konusu değildir; 1833'te imzalanan Kütahya Antlaşması Mısır ve Suriye valiliklerini düzenlemiştir (B). İç ticarette serbestlik 1838 Balta Limanı Antlaşması'yla İngiltere'ye verilmiştir (D). Ortodoks koruyuculuğu tartışması ise 1774 Küçük Kaynarca'dan kaynaklanır (E). Cevap A.

Doğru cevap: D — Sırbistan - Karadağ - Romanya

Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı tanınmıştır. Bulgaristan bağımsız olmamış, Osmanlı Devleti'ne bağlı özerk bir prenslik hâline getirilmiştir; bağımsızlığını 1908'de ilan etmiştir (A, C, E). Yunanistan 1829 Edirne Antlaşması'yla zaten bağımsızlığını kazanmıştı (B, E). Bosna-Hersek bağımsız olmayıp yönetimi Avusturya-Macaristan'a bırakılmıştır, Arnavutluk ise 1912'de bağımsızlığını ilan etmiştir (A, B, C). Cevap D.

Doğru cevap: C — Makedonya'nın Osmanlı Devleti'nde kalması

Makedonya'nın Osmanlı yönetiminde bırakılması, Ayastefanos'ta öngörülen Büyük Bulgaristan planının daraltılması demektir; yani bu hüküm toprak kaybını değil, kaybın sınırlandırılmasını gösterir. Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı ile Bosna-Hersek'in fiilen elden çıkması Balkanlardaki egemenliği bitirmiştir (A, B). Kars, Ardahan ve Batum'un Rusya'ya bırakılması doğuda toprak kaybıdır (D). Doğu Anadolu'da ıslahat taahhüdü ise Ermeni sorununun uluslararası bir baskı aracı hâline gelmesinin başlangıcıdır (E). Cevap C.

Doğru cevap: B — Anayasanın uygulanmasa da hukuken yürürlükte kaldığını

Meclisin kapatılmasıyla anayasal düzen fiilen işlemez hâle gelmiş, buna karşılık metin yürürlükten kaldırılmadığı için Kanun-i Esasi hukuken varlığını korumuştur; 1908'de "yeniden yürürlüğe konulması" da bu nedenle mümkün olmuştur. Meclis toplanmadığı için denetim yetkisi kullanılamaz durumdadır (A). Yasama fiilen padişahın iradesiyle yürütülmüştür, hükümete devredilmemiştir (C). Metinden padişahın anayasayı değiştirme yetkisine ilişkin bir sonuç çıkmaz (D). Meclis tatil edildiğinden otuz yıl boyunca seçim de yapılmamıştır (E). Cevap B.

Doğru cevap: A — II. Abdülhamid'in tahttan indirilip V. Mehmed'in tahta geçmesi

Meşrutiyet'e karşı İstanbul'da çıkan 31 Mart Olayı, Rumeli'den gelen Hareket Ordusu tarafından bastırılmış; olayın ardından II. Abdülhamid tahttan indirilerek yerine V. Mehmed (Reşad) getirilmiştir. Kanun-i Esasi kaldırılmamış, aynı yıl yapılan değişikliklerle meşruti düzen güçlendirilmiştir (B). Meclisin süresiz tatili 1877'de yaşanmıştır (C). Trablusgarp'ın kaybı 1912 Uşi Antlaşması ile, Bulgaristan'ın bağımsızlık ilanı ise 1908'de gerçekleşmiştir (D, E). Cevap A.