Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 5

Doğru cevap: E — Bilimsel gelişmenin yavaşlamasına

Aklî bilimlerin programdan çıkarılması, medreselerin çağın bilgi üretimini izleyememesine ve bilimsel gelişmenin yavaşlamasına neden olmuştur. Ders programındaki değişikliğin vakıf gelirleriyle bir ilgisi bulunmadığından B seçeneği sonuçla bağdaşmaz. Yabancı okullar ise XIX. yüzyılda yaygınlaşıp kapatılmadığı için C seçeneği de yanlıştır.

Doğru cevap: A — Şeyhülislam

Şeyhülislam divanın sürekli üyesi değildir; gerektiğinde çağrılarak fetva yoluyla görüş bildirir. Kazasker yargı ve eğitim işlerinden, defterdar maliyeden, nişancı ise belgelerin düzenlenmesinden sorumlu aslî üyeler olduğundan B, C ve D seçenekleri doğru cevap olamaz. Sadrazam ise divanın başkanıdır.

Doğru cevap: C — Akıncılar

Sınır bölgelerinde keşif yapan, baskınlarla düşmanı yıpratan ve ordunun önünde ilerleyen birlikler akıncılardır. Yeniçeriler merkezde bulunan kapıkulu piyadeleri olduğundan B seçeneği görev yeri bakımından uymaz. Cebeciler silah bakımıyla, lağımcılar ise kuşatmalarda tünel açmakla görevli ocaklardır.

Doğru cevap: D — Orhan Bey

Yaya ve müsellemler Orhan Bey Dönemi'nde kurulan ilk düzenli birliklerdir. I. Murat Dönemi'nde Kapıkulu Ocakları'nın temeli atıldığından B seçeneği bir sonraki aşamayı gösterir. Osman Bey Dönemi'nde ise düzenli bir ordu bulunmayıp aşiret kuvvetlerinden yararlanıldığı için A seçeneği de doğru değildir.

Doğru cevap: B — Reisülküttap

Divan yazışmalarını yürüten ve zamanla dış işlerinden de sorumlu duruma gelen görevli reisülküttaptır. Defterdar maliyeden sorumlu divan üyesi olduğundan C seçeneği görev alanı bakımından uymaz. Çavuşbaşı divan düzenini ve tebligat işlerini yürüten, kapıcıbaşı ise sarayın dış hizmetlerinde görevli kişilerdir.

Doğru cevap: D — Padişah

Fatih Sultan Mehmet'e kadar divan toplantılarına padişahlar bizzat başkanlık etmiş, bu dönemden sonra başkanlık sadrazama bırakılmıştır. Bu nedenle sadrazamı gösteren A seçeneği yalnızca Fatih sonrası için geçerlidir. Şeyhülislam divanın aslî üyesi bile olmadığından B seçeneği hiçbir dönem için doğru değildir.

Doğru cevap: C — Kazasker - Donanmanın sefer hazırlıklarını yürütmek

Kazasker yargı ve eğitim işlerinden sorumludur; donanmayla ilgili görevler kaptan-ı deryaya aittir, bu nedenle eşleştirme yanlıştır. Nişancının tuğra çekmesi ve defterdarın maliyeyi yönetmesi doğru eşleştirmeler olduğundan A ve B seçenekleri elenir. Sadrazamın padişahın vekili olması da klasik dönemin bilinen düzenidir.

Doğru cevap: E — Halka açık bir hak arama yolunun bulunduğunun

Herkesin divana başvurabilmesi, devletin adalet anlayışı gereği halka açık bir hak arama yolu bıraktığını gösterir. Osmanlı toplumunda reaya ile askerî sınıf ayrımı sürdüğünden A seçeneği yanlıştır. Divan kararları ancak padişahın onayıyla kesinleştiği için D seçeneği de divanın işleyişine aykırıdır.

Doğru cevap: D — Kubbealtı vezirleri

Divan toplantılarına katılan ve sadrazama yardımcı olan vezirlere kubbealtı vezirleri denir. Beylerbeyi eyalet, sancakbeyi ise sancak yönetiminden sorumlu taşra görevlileri olduğundan A ve B seçenekleri merkez teşkilatıyla ilgili değildir. Kapıcıbaşı sarayın dış hizmetlerinde görev alan bir Birun görevlisidir.

Doğru cevap: B — Birun

Sarayın dış hizmetlerinin yürütüldüğü bölüm Birun'dur. Enderun devlet adamı yetiştirmek üzere oluşturulan iç saray okulu olduğundan A seçeneği görev alanı bakımından farklıdır. Harem ise padişahın ailesinin yaşadığı bölümdür; Kubbealtı divanın toplandığı yerin adıdır.

Doğru cevap: E — Harem

Padişahın ailesinin yaşadığı ve kadınların eğitim gördüğü bölüm Harem'dir. Birun sarayın dış hizmet bölümü, Enderun ise devlet adamı yetiştiren okul olduğundan A ve B seçenekleri yanlıştır. Matbah-ı Âmire sarayın mutfak teşkilatının adıdır.

Doğru cevap: A — Eyalet - sancak - kaza - köy

Osmanlı taşra düzeninde en büyük birim eyalet, ardından sancak, kaza ve köy gelir. Sancağı eyaletin üstüne koyan B ve E seçenekleri, sancakların eyaletlere bağlı birimler olduğu gerçeğine aykırıdır. Kazayı en büyük birim sayan C seçeneği de kadı yönetimindeki kazanın sancağa bağlı olduğu düzenle çelişir.

Doğru cevap: C — Sancakbeyi

Sancağın yönetiminden sorumlu olan ve sefer sırasında bölgesindeki tımarlı sipahileri toplayarak orduya katılan görevli sancakbeyidir. Kadı yargı ve belediye işleriyle ilgilendiğinden ve askerî yetkisi bulunmadığından A seçeneği yanlıştır. Muhtesip ise çarşı ve pazar denetimiyle görevli bir memurdur.

Doğru cevap: E — Subaşı

Şehirlerde asayişi sağlayan ve mahkeme kararlarını uygulayan görevli subaşıdır. Muhtesip çarşı-pazar denetimiyle ilgilendiğinden A seçeneği görev alanı bakımından farklıdır. Nişancı ise merkez teşkilatında belgelere tuğra çeken divan üyesidir, taşrada güvenlik göreviyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: A — Muhtesip

Çarşı ve pazar denetimini yapan, ölçü-tartı ile narh uygulamasını gözeten görevli muhtesiptir. Subaşı güvenlikten sorumlu olduğundan B seçeneği farklı bir görev alanına işaret eder. Kadı denetimin genel sorumlusu olmakla birlikte çarşı denetimini bizzat muhtesip aracılığıyla yürüttüğü için doğrudan cevap değildir.