Sözcükte Anlam — Test 3

Doğru cevap: D — Otobüste hiç konuşmadan camdan dışarıyı seyretti, yol boyunca kulak kesildi.

"Kulak kesilmek", bir sesi ya da konuşmayı büyük bir dikkatle dinlemek demektir. D seçeneğinde kişi kimseyi dinlememekte, sessizce dışarıyı seyretmektedir; ortada dinlenen bir söz olmadığı için deyim anlamına uygun kullanılmamıştır. Buna karşılık A'daki "etekleri zil çalmak" çok sevinmek anlamını taşır ve iyi bir sınav sonucuna sevinen kişi için yerinde kullanılmıştır.

Doğru cevap: B — dil dökmek: karşısındakini kırmamak için sözü uzatıp dolaylı konuşmak

"Dil dökmek", birini kandırmak ya da ikna etmek için tatlı ve etkileyici sözler söylemek anlamına gelir; B'de verilen "kırmamak için sözü uzatmak" açıklaması yanlıştır. C'deki "pişkinliğe vurmak" ise gerçekten de utanç verici bir durumu umursamıyormuş gibi davranarak geçiştirmeyi anlatır, dolayısıyla doğru açıklanmıştır.

Doğru cevap: C — en küçük ayrıntısına dek titizlikle incelemek

"Kılı kırk yarmak", bir işi en ince ayrıntısına dek titizlikle ele almak demektir; cümlede doktorun acele etmeden en sıradan şikâyeti bile değerlendirmesi bu anlamı karşılar. E'deki "küçük sorunları abartmak" ise "pireyi deve yapmak" deyiminin anlamıdır ve olumsuz bir yargı içerdiği için cümledeki övgü tonuna uymaz.

Doğru cevap: E — Ne ekersen onu biçersin.

"Ne ekersen onu biçersin." atasözü, kişinin yaptığı iyi ya da kötü davranışların karşılığını bir gün mutlaka göreceğini anlatır; bu nedenle verilen anlamı taşır. B'deki "Sabreden derviş, muradına ermiş." ise sabrın sonunda istenen sonuca ulaşılacağını söyler; davranışın karşılığını görmekle değil, beklemenin ödülüyle ilgilidir.

Doğru cevap: A — Sakla samanı, gelir zamanı.

"Sakla samanı, gelir zamanı." atasözü, bugün gereksiz görünen bir şeyin ileride işe yarayabileceğini, bu yüzden biriktirmenin değerli olduğunu anlatır; parçadaki terzinin biriktirdiği parayla sıkıntısını çözmesi tam da bu durumdur. E'deki "Denize düşen yılana sarılır." çaresiz kalan kişinin her yola başvurmasını anlatır; oysa parçadaki kişi çaresiz kalmamış, önceden aldığı önlem sayesinde rahat etmiştir.

Doğru cevap: C — Bir elin nesi var, iki elin sesi var. / Sürüden ayrılanı kurt kapar.

C'deki iki atasözü de birlik ve beraberliği öne çıkarır: birincisi birlikte çalışmanın gücünü, ikincisi topluluktan kopanın zarar göreceğini söyler; ikisi de "birlikten kuvvet doğar" düşüncesinde buluşur. D'de ise "Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer." kötü deneyimin aşırı temkine yol açtığını, "Kervan yolda düzülür." ise eksiklerin iş sırasında tamamlanacağını anlatır; bu iki yargı arasında anlamca yakınlık yoktur.

Doğru cevap: B — Kütüphanenin ikinci katında tarih kitapları, üçüncü katta dergiler var.

B seçeneğinde sözcükler gerçek anlamlarıyla kullanılmış, kalıplaşmış bir söz öbeğine yer verilmemiştir; bu nedenle cümlede deyim yoktur. A'daki "gönlünü almak" (kırılan birini hoşnut etmek) ve C'deki "ödü kopmak" (çok korkmak) ise kalıplaşmış yapılarıyla birer deyimdir.

Doğru cevap: D — Çantasını masanın üstüne bırakıp pencereyi araladı.

D'deki "pencereyi aralamak" sözü kalıplaşmamıştır; sözcükler gerçek anlamlarıyla kullanıldığı için deyim değildir. C'deki "eli ayağı birbirine dolaşmak" ise heyecandan ya da şaşkınlıktan ne yapacağını bilememek, E'deki "küplere binmek" de çok öfkelenmek anlamında kalıplaşmış birer deyimdir.

Doğru cevap: A — Pire için yorgan yakmak

Atasözleri yargı bildiren, öğüt veren ve genellikle çekimli bir yüklemle biten kalıplardır. A'daki "pire için yorgan yakmak" ise mastar hâliyle biten, cümlede yüklem olarak çekimlenen bir deyimdir ve küçük bir zarardan kurtulmak için büyük bir zarara katlanmayı anlatır. D'deki "Yerin kulağı vardır." ise gizli konuşmaların bile duyulabileceğini bildiren, kesin yargı taşıyan bir atasözüdür.

Doğru cevap: A — önemsiz bir konuyu gereğinden çok büyütmek

"Pireyi deve yapmak", küçük ve önemsiz bir olayı büyütüp abartmak anlamına gelir; küçük bir yazım hatası için koca raporun yeniden yazılmasını istemek bu tutumun örneğidir. D'deki "titizlikle kusursuz iş çıkarmak" ise "kılı kırk yarmak" deyimini karşılar; ayrıca cümlede eleştirel bir bakış olduğu için olumlu bir anlam uygun düşmez.

Doğru cevap: B — Ağaç yaş iken eğilir.

"Ağaç yaş iken eğilir." atasözü, insanın eğitilmesi gereken dönemin çocukluk çağı olduğunu, yaş ilerledikten sonra huyların değişmeyeceğini anlatır; bu yüzden verilen anlamı karşılar. C'deki "Ak akçe kara gün içindir." ise sıkıntılı günler için birikim yapmanın gerekliliğini bildirir, eğitimle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: D — Ucuz etin yahnisi tatsız olur.

"Ucuz etin yahnisi tatsız olur." atasözü, ucuz diye alınan niteliksiz malın sonunda daha büyük zarara yol açacağını anlatır; parçadaki kırtasiyecinin durumu buna tam olarak uyar. C'deki "Acele işe şeytan karışır." ise aceleyle yapılan işin bozulacağını söyler; oysa parçada bir acele değil, ucuza kaçma söz konusudur.

Doğru cevap: B — Terzi kendi söküğünü dikemez.

B'deki söz, genel bir yargı bildiren ve çekimli bir yüklemle biten atasözüdür; başkalarının işini kolayca gören kişinin sıra kendi işine gelince beceriksiz kalabileceğini anlatır. A, C, D ve E ise mastar hâlindeki, cümle içinde çekimlenerek kullanılan deyimlerdir; örneğin C'deki "kaş yaparken göz çıkarmak", bir işi düzeltmeye çalışırken daha büyük bir hata yapmak anlamına gelir.

Doğru cevap: E — çevresiyle ilişkisini kesip içine kapanmak

"Kabuğuna çekilmek", çevresiyle bağlarını en aza indirip kendi iç dünyasına kapanmak demektir; cümlede kişinin söz hakkı verilmemesinin ardından böyle bir içe kapanış yaşadığı anlatılmaktadır. A'daki "bir süre susmak" ise geçici bir sessizliği ifade eder; oysa deyim, kısa süreli bir susmayı değil, ilişkileri kesip yalnızlığa çekilmeyi anlatır.

Doğru cevap: C — Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.

"Ateş olmayan yerden duman çıkmaz." atasözü, ortaya çıkan bir söylentinin ya da belirtinin mutlaka bir nedene dayandığını anlatır; bu yüzden istenen anlamı karşılar. E'deki "Bir çiçekle bahar olmaz." ise tek bir örnekle genel bir sonuca varılamayacağını bildirir, neden-sonuç ilişkisiyle ilgili değildir.