Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Türkçe dersinin Cümle Bilgisi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 120 soru kitap sırasına göre 8 teste bölünmüştür; bu sayfa 7. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
1 kolay14 orta0 zor
"Bu paketi kargoya kim verdi?" cümlesindeki soru, cümlenin hangi ögesini buldurmaya yöneliktir?
Doğru cevap: C — Özneyi
Cümle "Bu paketi | kargoya | kim | verdi?" biçiminde ayrılır. "Kim?" sorusu işi yapanı, yani özneyi buldurur; verilecek cevap (örneğin "Ali verdi.") öznedir. "Bu paketi" ögesi belirtili nesnedir ama soru onu değil, özneyi aratmaktadır.
"Genç adam, sınavı kazandığını ailesine dün akşam söyledi." cümlesinin öge dizilişi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Özne – belirtili nesne – dolaylı tümleç – zarf tümleci – yüklem
Yüklem "söyledi"dir. "Kim söyledi?" → "genç adam" (özne); "neyi söyledi?" → "sınavı kazandığını" (belirtili nesne); "kime söyledi?" → "ailesine" (dolaylı tümleç); "ne zaman söyledi?" → "dün akşam" (zarf tümleci). Doğru diziliş B'dir; A'da nesne ile dolaylı tümlecin yeri karıştırılmıştır.
"Bu kitabı doğduğum şehirde, Amasya'da, yazdım." cümlesindeki ara söz hangi ögenin açıklayıcısıdır?
Doğru cevap: C — Dolaylı tümlecin
Cümle "Bu kitabı | doğduğum şehirde (Amasya'da) | yazdım" biçiminde ayrılır. "Nerede yazdım?" sorusunun cevabı "doğduğum şehirde" olduğundan bu öge dolaylı tümleçtir; "Amasya'da" ara sözü onun hangi şehir olduğunu açıklar. "Bu kitabı" belirtili nesnedir ancak ara söz onu değil, yer bildiren ögeyi açıklamaktadır.
"kitap" sözcüğü, aşağıdaki cümlelerin hangisinde cümlenin öznesi durumundadır?
Doğru cevap: B — Bu kitap hepimizi derinden etkiledi.
B'de cümle "Bu kitap | hepimizi | derinden | etkiledi" biçiminde ayrılır; "Hepimizi ne etkiledi?" sorusunun cevabı "bu kitap" olduğundan sözcük öznedir. A'da "kitabı" belirtili nesne, D'de "kitap" belirtisiz nesnedir. C'de özne "kahve"dir; "kitaba" ise "neye?" sorusuna cevap veren dolaylı tümleçtir.
"yağmur" sözcüğü, aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz nesne görevindedir?
Doğru cevap: C — Çiftçiler günlerdir yağmur bekliyordu.
C'de cümle "Çiftçiler | günlerdir | yağmur | bekliyordu" biçiminde ayrılır; yükleme sorulan "ne bekliyordu?" sorusuna ek almadan cevap veren "yağmur" belirtisiz nesnedir. B'de "yağmuru" belirtme eki aldığı için belirtili nesnedir. A'da sözcük özne, E'de "yağmura" dolaylı tümleçtir.
"Bu eski fotoğrafları nerede buldunuz?" cümlesindeki soru, cümlenin hangi ögesini buldurmaya yöneliktir?
Doğru cevap: E — Dolaylı tümleci
Cümle "Bu eski fotoğrafları | nerede | buldunuz?" biçiminde ayrılır. "Nerede?" sorusu yer bildiren ögeyi, yani dolaylı tümleci buldurur; cevap (örneğin "Tavan arasında bulduk.") dolaylı tümleç olur. "Bu eski fotoğrafları" ögesi belirtili nesnedir ama soru onu değil, yeri aratmaktadır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde vurgulanan öge öznedir?
Doğru cevap: D — Bu şarkıyı bize dedem öğretti.
Vurgulanan öge yükleme en yakın ögedir. D'de cümle "Bu şarkıyı | bize | dedem | öğretti" biçiminde ayrılır ve yüklemden hemen önce özne (dedem) yer aldığından vurgu öznededir. A'da dolaylı tümleç (bize), B'de belirtili nesne (bu şarkıyı), C ve E'de zarf tümleci (dün / yıllar önce) vurgulanmıştır.
"Komşunun oğlu, sınava günler kala çalışmaya başladı." cümlesinde altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
Doğru cevap: E — Zarf tümleci
Cümle "Komşunun oğlu | sınava günler kala | çalışmaya | başladı" biçiminde ayrılır. "Ne zaman başladı?" sorusunun cevabı, zarf-fiil (kala) öbeği olan altı çizili bölümdür; dolayısıyla zarf tümlecidir. Öbeğin başındaki "sınava" sözüne bakıp dolaylı tümleç demek yanlıştır; fiilimsi öbeği bölünmez, bu cümlede dolaylı tümleç "çalışmaya" ögesidir.
"Yıllardır görmediğim teyzemi havaalanında güçlükle tanıdım." cümlesinde altı çizili bölüm cümlenin hangi ögesidir?
Doğru cevap: A — Belirtili nesne
Cümle "Yıllardır görmediğim teyzemi | havaalanında | güçlükle | tanıdım" biçiminde ayrılır; özne (ben) gizlidir. "Kimi tanıdım?" sorusunun cevabı sıfat-fiil öbeği olan altı çizili bölümdür ve belirtme eki taşıdığı için belirtili nesnedir. Öbek içindeki "yıllardır" sözünü ayırıp zarf tümleci saymak yanlış olur; fiilimsi öbeği tek ögedir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi üç ögeden oluşmaktadır?
Doğru cevap: B — Küçük çocuk sabaha kadar ağladı.
B'deki cümle "Küçük çocuk | sabaha kadar | ağladı" biçiminde üç ögeye ayrılır: özne, zarf tümleci, yüklem. "Sabaha kadar" öbeği zamanda süre bildirdiği için tek öge sayılır. A (özne, belirtili nesne, zarf tümleci, yüklem), C, D ve E'deki cümleler dörder ögeden oluşur.
Aşağıdakilerden hangisi yapı bakımından bağlı bir cümledir?
Doğru cevap: D — Çok bekledik ama otobüs gelmedi.
D'de “bekledik” ve “gelmedi” yüklemli iki yargı “ama” bağlacıyla bağlanmıştır; bu, bağlı cümledir. A'da yargılar bağlaçla değil virgülle bağlandığından cümle sıralıdır; bu, en güçlü çeldiricidir. B'de “izleyerek”, E'de “asılan” fiilimsileri cümleleri girişik birleşik yapar; C ise basit cümledir.
(I) Kahvaltıdan sonra sahile inen yolda yürüdük. (II) Balıkçılar ağlarını onarıyor, çocuklar kıyıda oynuyordu. (III) Rüzgâr sertti ama kimse şikâyet etmiyordu. (IV) Bu küçük kasabada zaman daha yavaş akıyordu. (V) Akşam olunca herkes evine çekildi. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi yapıca basittir?
Doğru cevap: D — IV
IV. cümlede tek yüklem (akıyordu) vardır ve hiçbir fiilimsi bulunmaz; cümle basittir. I'de “inen” sıfat-fiili, V'te “olunca” zarf-fiili cümleleri girişik birleşik yapar. II'de virgülle bağlanan iki yargı sıralı, III'te “ama” bağlacıyla bağlanan iki yargı bağlı cümle oluşturur.
(I) Kar bütün gece yağdı. (II) Sabah sokaklar bembeyazdı. (III) Çocuklar kartopu oynamak için dışarı fırladı. (IV) Yaşlılar pencerelerden onları izliyordu. (V) Kentin gürültüsü bir süreliğine dinmişti. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi yapıca girişik birleşik cümledir?
Doğru cevap: C — III
III. cümledeki “oynamak” isim-fiili yan cümlecik kurar; “kartopu oynamak için” öbeği zarf tümleci görevindedir ve cümle girişik birleşiktir. I, IV ve V tek yüklemli, fiilimsisiz basit cümlelerdir. II de yüklemi ek fiille çekimlenmiş (bembeyazdı) basit bir isim cümlesidir.
(I) Kütüphane o gün her zamankinden kalabalıktı. (II) Öğrenciler sınavlara hazırlanıyordu. (III) Kimi not alıyor, kimi kitap karıştırıyordu. (IV) Görevli, rafları tek tek düzenledi. (V) Salon sessizdi fakat bu sessizlik huzur veriyordu. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi yapıca bağlı cümledir?
Doğru cevap: E — V
V. cümlede “sessizdi” ve “veriyordu” yüklemli iki yargı “fakat” bağlacıyla bağlandığı için cümle bağlıdır. III'te iki yargı bağlaçla değil virgülle bağlanmıştır; bu yüzden sıralıdır ve en güçlü çeldiricidir. I, II ve IV tek yargılı basit cümlelerdir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden çok yan cümlecik vardır?
Doğru cevap: A — Ders çalışmayı sevmeyen öğrenci sınavda zorlanır.
A'da hem “çalışmayı” isim-fiili hem “sevmeyen” sıfat-fiili vardır; iki fiilimsi iki yan cümlecik kurar. B'de yalnızca “gülen”, C'de yalnızca “okuyarak”, D'de yalnızca “beklemek” olmak üzere tek fiilimsi vardır. E'de ise hiç fiilimsi yoktur; cümle basittir.
