Cümlede Anlam — Test 7

Doğru cevap: A — II - I - V - III - IV

Kurallı cümlede yüklem sonda bulunur ve nesne kendi eylemiyle birlikte anılır: “Kapıyı sessizce örterek odadan çıktı.” B, C ve E'de yüklem sona getirilmediği için cümle devrik olur, dolayısıyla kurallı sayılmaz. D'de ise “örterek” ulacı nesnesi olan “kapıyı” sözcüğünden önce geldiğinden söz dizimi bozulur.

Doğru cevap: E — Yeni aldığı ayakkabılar hem rahat hem de şıktı.

E'deki “hem ... hem de” bağlacı aynı özneye iki ayrı yüklem bağlar; cümle “Yeni aldığı ayakkabılar rahattı.” ve “Yeni aldığı ayakkabılar şıktı.” biçiminde iki bağımsız yargıya ayrılır. A, B, C ve D'de tek yüklem ve tek yargı vardır. Örneğin D'deki “sokakta oynayan” sözü bir sıfat-fiil öbeğidir; niteleme görevi görür, ayrı bir yargı oluşturmaz.

Doğru cevap: C — Masanın üzerindeki eski fotoğrafa uzun uzun baktı.

C'de tek bir yüklem, yani “baktı” bulunur ve tek bir yargı vardır; “masanın üzerindeki eski” sözleri fotoğrafı niteleyen sıfat öbeğidir, ayrı bir yargı değildir. A ve E'de “hem ... hem de”, B ve D'de ise “ama / fakat” bağlaçları iki ayrı yargıyı birleştirdiği için bu cümleler kolayca bölünebilir. Örneğin D, “Yemek lezzetliydi.” ve “Porsiyonlar oldukça küçüktü.” biçiminde ikiye ayrılır.

Doğru cevap: C — III

III. cümlede iki ayrı özneye bağlı iki yüklem vardır; cümle "Burada ustalar sabırlıdır." ve "Burada çıraklar aceleci." biçiminde iki bağımsız yargıya ayrılır. "Çıraklarsa" sözündeki "ise" eki, bu iki yargıyı karşıtlık ilgisiyle birleştiren ögedir. I. cümledeki "dar sokakları ve ahşap evleriyle" sözü ise tek bir yükleme bağlanan vasıta tümlecidir; ikinci bir yüklem bulunmadığı için I bölünemez.

Doğru cevap: A — Deneme, yazarın kişisel görüşlerini serbestçe anlattığı düzyazı türüdür.

Tanım cümlesi “nedir?” sorusuna karşılık verir, kavramın ayırıcı özelliklerini bildirir ve genellikle -dır ekiyle biter; A, “Deneme nedir?” sorusunu tam olarak yanıtladığından tanım cümlesidir. D de -dır ekiyle bitmesine karşın denemenin ne olduğunu değil, yazılmasının zorluğunu bildirdiği için tanım sayılmaz. B, C ve E belirli bir kişiye ya da olaya ilişkin bilgi veren yargılardır.

Doğru cevap: B — Karacaoğlan, Dadaloğlu gibi ozanlar bu geleneğin güçlü temsilcileridir.

Örnekleme, bir genellemeyi somutlaştırmak için ondan bir ya da birkaç örnek göstermektir; B'de “gibi” edatıyla iki ozan adı verilerek gelenek somut örneklerle gösterilmiştir. E ise halk şiiri hakkında genel bir bilgi verir, herhangi bir örnek sunmaz. A, C ve D de türün özelliklerini sıralayan genel yargılar olduğundan örnekleme içermez.

Doğru cevap: D — Bu romanı okurken kendimi yüz yıl öncesinin İstanbul'unda buldum.

A, B, C ve E birer kavramın ayırıcı niteliklerini bildirip “nedir?” sorusunu yanıtladığı için tanım cümlesidir. D ise bir kavramı tanımlamaz; okurun kişisel izlenimini aktardığından tanım değil, öznel bir yargıdır. Tanımın ölçütü -dır ekinin bulunması değil, cümlenin kavramın kapsamını belirlemesidir.

Doğru cevap: E — V. cümlede bir varsayımda bulunulmuştur.

V. cümle deyimlerin işlevini doğrudan bildiren kesin bir yargıdır; varsayım ise gerçekleşmemiş bir durumu bir an için doğru saymayı gerektirir ve cümlede “tut ki, diyelim ki” türünden böyle bir ilgi yoktur. Buna karşılık I, “nedir?” sorusunu yanıtlayan bir tanım; III, “sözgelimi” sözüyle kurulan bir örnekleme; IV ise “atasözlerinden farklı olarak” sözüyle kurulan bir karşılaştırmadır. II. cümlede de deyimlerin neden gerçek anlamla açıklanamadığı belirtilerek açıklama yapılmıştır.

Doğru cevap: D — Sözcüklerin anlamı, kullanıldığı bağlama göre değişebilir.

Örnekleme, genel bir yargıyı somut bir üyeyle desteklemektir; A ve C'de "gibi" edatıyla, B'de "sözgelimi" sözüyle, E'de ise doğrudan "örnektir" sözcüğüyle somut örnekler verilmiştir. D'de yalnızca genel bir dil bilgisi kuralı bildirilmiş, bu kurala ilişkin herhangi bir sözcük ya da durum örneği gösterilmemiştir. Bu nedenle örnekleme yapılmayan cümle D'dir.

Doğru cevap: C — Rafları yeniden düzenleyebilmek için kitapları yere indirdi.

C'de kitapların indirilmesinin hangi istekle yapıldığı “-mek için” (düzenleyebilmek için) yapısıyla verilmiştir; düzenleme işi henüz gerçekleşmemiş bir hedeftir. A'daki “-dığı için” eki ise yolun kapanmasının gerçekleşmiş sebebini bildirdiği için amaç değil neden anlatır. D'de koşul, E'de eşitlik vardır.

Doğru cevap: D — Yeni evimizin salonu, eskisininki kadar aydınlık.

D'de iki salonun aydınlığı “kadar” edatıyla aynı düzeyde gösterildiği için eşitlik ilişkisi vardır. A'da “-den çok daha” kalıbıyla biri diğerinden üstün tutulduğundan eşitlik değil üstünlük söz konusudur. B'deki “-sin diye” amaç, C'deki “-dığı için” neden, E'deki “-se” ise koşul bildirir.

Doğru cevap: C — Not defterini masanın alt çekmecesine özenle kaldırdı.

C'de yalnızca bir eylem aktarılmış, bu eylemin sebebi hiçbir sözle belirtilmemiştir. A'da “-dığı için”, B'de “-den dolayı”, D'de “-maktan”, E'de “-ınca” ekleri gerçekleşmiş birer sebebi sonuca bağlar. Örneğin E'de direklerin eğrilmesinin nedeni fırtınanın çıkmasıdır.

Doğru cevap: B — Yazarın betimlemeleri, okuru anlatılan mekâna taşıyacak ustalıkta.

B'deki "okuru anlatılan mekâna taşıyacak ustalıkta" değerlendirmesi kişisel beğeniye dayanır ve sınanamaz; bu nedenle cümle kanıtlanabilirlik bakımından diğerlerinden farklıdır. A, C, D ve E'deki kitap sayısı, basım yılı, çeviri sayısı ve ödül bilgisi ise kaynaklara bakılarak doğrulanabilir.

Doğru cevap: E — Bu yaylanın havası, insana yeniden doğmuş gibi hissettirir.

E'deki "insana yeniden doğmuş gibi hissettirir" sözü, kişiden kişiye değişen bir izlenimi anlatır; ölçülemeyeceği için yargı özneldir. A, B, C ve D'deki nüfus azalması, yol yapımı, kar yağışı ve öğretmen sayısı bilgileri ise gözlem ve kayıtlarla doğrulanabildiğinden nesneldir.

Doğru cevap: A — Bu saatte yola çıkan, akşam yemeğine yetişir herhâlde.

A'daki "herhâlde" sözcüğü, konuşanın yargısını tahmine dayandırdığını gösterir; bu yüzden cümlede kesinlik yoktur. B'de oy birliğiyle alınmış bir karar, D'de açıklanmış veriler kesin olarak bildirilmiş; C'deki "hiç kuşkusuz" ve E'deki "elbette" sözleri de yargılara kesinlik katmıştır.