KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Ses Olayları — Test 3

KPSS Türkçe dersinin Ses Olayları konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 153 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

3 kolay12 orta0 zor

▶ Bu testi interaktif çözTüm testler

  1. Soru 1

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama vardır?

    • A)Bugün hava sabahtan beri çok soğuk.
    • B)Sabahtan beri kar yağıyor.
    • C)Küçük çocuk masaya vurdu.
    • D)Şoför otobüsü usulca durdurdu.
    • E)Denizin rengi bugün maviydi.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Şoför otobüsü usulca durdurdu.

    Ulama, ünsüzle biten bir sözcüğün son sesinin, kendisinden sonra gelen ünlüyle başlayan sözcüğe bağlanarak okunmasıdır. D seçeneğinde "şoför" sözcüğünün sonundaki "r" sesi, ünlüyle başlayan "otobüsü" sözcüğüne bağlanarak "şofö-rotobüsü" biçiminde okunur. Diğer seçeneklerde ünsüzle biten sözcüklerden sonra gelen sözcüklerin tamamı ünsüzle başladığı (soğuk, kar, masaya, rengi vb.) için ulama koşulu oluşmamıştır.

  2. Soru 2

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır?

    • A)evler
    • B)kalemi
    • C)kitaplar
    • D)yolun
    • E)kapısı
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — kapısı

    E seçeneğindeki sözcük "kapı + -s- + -ı" biçiminde çözümlenir; ünlüyle biten ad ile ünlüyle başlayan iyelik eki arasındaki ünlü çatışmasını önlemek için "s" kaynaştırma ünsüzü getirilmiştir. B seçeneğindeki "kalem + -i" ve D seçeneğindeki "yol + -un" birleşimlerinde kök ünsüzle bittiği için kaynaştırmaya gerek duyulmamıştır. A ve C seçeneklerinde ise ünsüzle başlayan çokluk eki kullanılmıştır.

  3. Soru 3

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

    • A)şehri
    • B)kalemi
    • C)defteri
    • D)sınıfı
    • E)resimler
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — şehri

    "şehir + -i → şehri" çözümlemesinde ikinci hecedeki dar ünlü (i) düşmüştür; bu nedenle A seçeneğinde ünlü düşmesi vardır. E seçeneği iyi bir çeldiricidir: "resim" sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek alsaydı "resmi" olacak ve ünlü düşmesi görülecekti; ancak "resim + -ler" birleşiminde ek ünsüzle başladığı için düşme gerçekleşmemiştir. Diğer seçeneklerde kökten atılan bir ünlü yoktur.

  4. Soru 4

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi vardır?

    • A)Küçük çocuk annesine sarıldı.
    • B)Bahçedeki güller yeni açmıştı.
    • C)Elindeki çantayı masaya bıraktı.
    • D)Sabaha kadar gözünü hiç kırpmadı.
    • E)Bu evde yıllarca yapayalnız yaşadı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Bu evde yıllarca yapayalnız yaşadı.

    E seçeneğindeki "yapayalnız" sözcüğü, "yalnız" sözcüğünün pekiştirilmesiyle oluşmuştur; pekiştirme hecesi ile sözcük arasına "a" ünlüsü girdiği için ünlü türemesi vardır. A seçeneğindeki "annesine" sözcüğünde "anne + -s- + -i + -n- + -e" çözümlemesi görülür; burada türeyen değil, kaynaştırma görevinde kullanılan ünsüzler vardır. Diğer seçeneklerde de sözcüğe sonradan katılan bir ünlü bulunmamaktadır.

  5. Soru 5

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması yoktur?

    • A)Öğretmen dersi anlatmaya başlıyor.
    • B)Küçük kız pencereden dışarı bakıyor.
    • C)Salonda misafirleri sabırla bekliyoruz.
    • D)Sahile vuran dalgaları uzun uzun izliyordu.
    • E)Öğrendiği şarkıyı yüksek sesle söylüyordu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Küçük kız pencereden dışarı bakıyor.

    B seçeneğindeki sözcük "bak- + -ı- + -yor" biçiminde çözümlenir; "bak-" kökü ünsüzle bittiği için araya yardımcı ünlü girmiştir, daralan bir geniş ünlü yoktur. Buna karşılık A'da "başla- → başlıyor", C'de "bekle- → bekliyoruz", D'de "izle- → izliyordu", E'de "söyle- → söylüyordu" biçimlerinde köklerin sonundaki geniş ünlüler "-yor" ekinden önce daralmıştır. Bu nedenle daralmanın görülmediği tek seçenek B'dir.

  6. Soru 6

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılamaz?

    • A)Yağmur altında saatlerce bekledik.
    • B)Sınıfın en önündeki sıraya oturdu.
    • C)Bahar, insanı hep neşelendirir.
    • D)Sabahtan akşama kadar hiç durmadan çalıştılar.
    • E)Elindeki kitap eskimiş, sayfaları sararmıştı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Bahar, insanı hep neşelendirir.

    C seçeneğinde "bahar" sözcüğü ünsüzle, "insanı" sözcüğü ünlüyle bitip başlasa da aralarında virgül bulunduğu için ulama yapılamaz; noktalama işareti ulamayı engeller. A'da "yağmur-altında", B'de "sınıfın-en", D'de "sabahtan-akşama", E'de "kitap-eskimiş" bağlanışlarında ise araya herhangi bir işaret girmediğinden ulama gerçekleşir. Dolayısıyla ulamanın yapılamadığı tek seçenek C'dir.

  7. Soru 7

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma ünsüzü kullanılmamıştır?

    • A)Bahçenin kapısı sabaha kadar açık kalmıştı.
    • B)Öğretmen çocuklara ikişer elma verdi.
    • C)Odanın penceresi fırtınada kırılmıştı.
    • D)Kitapları rafa özenle dizdik.
    • E)Sorduğu soruyu dikkatle okudu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Kitapları rafa özenle dizdik.

    D seçeneğindeki sözcükler "kitap + -lar + -ı", "raf + -a" ve "diz- + -dik" biçiminde çözümlenir; hiçbirinde ünlü çatışması doğmadığı için kaynaştırma ünsüzü kullanılmamıştır. A'da "bahçe + -n- + -in" ve "kapı + -s- + -ı", B'de "iki + -ş- + -er", C'de "oda + -n- + -ın" ve "pencere + -s- + -i", E'de "soru + -y- + -u" birleşimlerinde ise y, ş, s, n ünsüzlerinden biri kaynaştırma görevinde kullanılmıştır.

  8. Soru 8

    Orta

    Köyün girişindeki eski çeşmenin(I) başında kısa bir mola verdik. Sabahtan beri yürüdüğümüz için yorgunluktan(II) ayaklarım tutmuyordu. Yaşlı bir kadın bize soğuk su ikram etti; teşekkür ederken elimi mendiliyle(III) silmemi söyledi. Karşı yamaçta otlayan koyunların çıngırakları vadiye yayılıyordu. Kısa bir dinlenmenin ardından yolumuza(IV) devam ettik. Ağır çantanın baskısından omzum(V) hâlâ sızlıyordu ama zirveye varmayı çok istiyorduk. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V

    V numaralı sözcük "omuz + -um → omzum" biçiminde çözümlenir; sözcük ünlüyle başlayan iyelik ekini alınca ikinci hecedeki dar ünlü (u) düşmüştür, yani ünlü düşmesi vardır. I numaralı "çeşme + -n- + -in" ile III numaralı "mendil + -i + -y- + -le" sözcüklerinde düşen değil, kaynaştırma görevinde kullanılan ünsüzler bulunur. II ve IV numaralı sözcüklerde ise kökler olduğu gibi korunmuştur.

  9. Soru 9

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması görülmektedir?

    • A)Bahçedeki çiçekleri her sabah sulardı.
    • B)Öğrenciler sınav sonuçlarını sabırsızca bekliyordu.
    • C)Rüzgâr bütün gece boyunca hiç dinmeden esti.
    • D)Yolcular otobüsten tek tek indi.
    • E)Küçük çocuk babasının elini sımsıkı tuttu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Öğrenciler sınav sonuçlarını sabırsızca bekliyordu.

    B seçeneğinde "bekle- + -yor + -du → bekliyordu" çözümlemesi yapılır; kökün sonundaki geniş ünlü "e", "-yor" ekinden önce daralarak "i" olmuştur. A seçeneği çeldiricidir: "sula-" kökü de geniş ünlüyle biter, ancak "-yor" eki değil geniş zaman eki getirildiği için "sulardı" biçiminde daralma gerçekleşmemiştir. C, D ve E seçeneklerinde ise geniş ünlüyle biten bir fiil kökü bulunmamaktadır.

  10. Soru 10

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılabilir?

    • A)Bütün gece boyunca kar yağdı.
    • B)Sabah sisli bir hava vardı.
    • C)Masanın üstünde mektup vardı.
    • D)Kapıyı yavaşça kapattı ve gitti.
    • E)Çocuk korkuyla geriye baktı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Masanın üstünde mektup vardı.

    Ulama için bir sözcüğün ünsüzle bitmesi, kendisinden sonra gelen sözcüğün ünlüyle başlaması ve arada noktalama işareti bulunmaması gerekir. C seçeneğinde "masanın" sözcüğünün sonundaki "n" ünsüzü, ünlüyle başlayan "üstünde" sözcüğüne bağlanarak "masanı-nüstünde" biçiminde okunur; böylece ulama gerçekleşir. A seçeneğinde "bütün-gece" (n+g) ve "kar-yağdı" (r+y), B seçeneğinde "sabah-sisli" (h+s) ve "bir-hava" (r+h), E seçeneğinde "çocuk-korkuyla" (k+k) ikililerinde ilk sözcük ünsüzle bitse de ikinci sözcük ünsüzle başladığı için ulama yapılamaz. D seçeneğinde ise sözcüklerin tamamı ("kapıyı", "yavaşça", "kapattı", "ve", "gitti") ünlüyle bittiğinden ulamanın birinci koşulu hiç oluşmaz.

  11. Soru 11

    Orta

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi kaynaştırma ünsüzü almamıştır?

    • A)ikişer
    • B)suyu
    • C)annesi
    • D)kalemin
    • E)kapının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — kalemin

    D seçeneğindeki sözcük "kalem + -in" biçiminde çözümlenir; kök ünsüzle bittiği için ünlü çatışması doğmamış, kaynaştırma ünsüzüne gerek kalmamıştır. A'da "iki + -ş- + -er", B'de "su + -y- + -u", C'de "anne + -s- + -i", E'de "kapı + -n- + -ın" birleşimlerinde ise y, ş, s, n ünsüzlerinden biri iki ünlünün yan yana gelmesini önlemek için kullanılmıştır. Bu nedenle kaynaştırma almayan tek sözcük "kalemin"dir.

  12. Soru 12

    Orta

    Sabahın erken saatlerinde bütün limana tuz ve yosun kokusu sinmişti. Deniz kıyısındaki küçük kahvede oturmuş, balıkçıların telaşını izliyorduk(I). Yaşlı bir usta, sandalını suya indirmeden önce ağlarını sabırla hazırlıyor(II); yardımcısı ise iskeleye saçılmış ipleri topluyordu(III). Uzaktaki bir tekneden yükselen türküyü duyunca herkes sustu; kaptan da aynı ezgiyi mırıldanarak söylüyordu(IV). Bu sırada bir çocuk, elindeki kovayla iskelenin ucuna doğru yürüyordu(V). Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde ünlü daralması yoktur?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — V

    V numaralı sözcük "yürü- + -yor + -du" biçiminde çözümlenir; kök zaten dar ünlüyle (ü) bittiği için daralacak bir geniş ünlü yoktur. Buna karşılık I'de "izle- → izliyorduk", II'de "hazırla- → hazırlıyor", III'te "topla- → topluyordu", IV'te "söyle- → söylüyordu" biçimlerinde köklerin sonundaki geniş ünlüler "-yor" ekinin etkisiyle darlaşmıştır. Bu nedenle ünlü daralmasının bulunmadığı tek sözcük V numaralı sözcüktür.

  13. Soru 13

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?

    • A)Çocuğun gözleri sevinçle parlıyordu.
    • B)Öfkeden yüzü kızardı, alnı ter içinde kalmıştı.
    • C)Bu sabah kahvaltıyı bahçede yaptık.
    • D)Bu şehrin havası bana çok iyi geldi.
    • E)Sonbaharda yapraklar birer birer sararır.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Çocuğun gözleri sevinçle parlıyordu.

    A seçeneğindeki sözcükler "göz + -ler + -i" ve "parla- + -yor + -du" biçiminde çözümlenir; burada bir ünlü düşmesi değil, "parlıyordu" sözcüğünde ünlü daralması vardır. B'de "alın + -ı → alnı", C'de "kahve + altı → kahvaltı", D'de "şehir + -in → şehrin", E'de "sarı + -ar- → sarar-" çözümlemelerinde ise kökten bir ünlü atılmıştır. Bu nedenle ünlü düşmesinin görülmediği tek seçenek A'dır.

  14. Soru 14

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi yoktur?

    • A)Sokaklar güpegündüz bomboş kalmıştı.
    • B)Yeni aldığı ayakkabılar biraz dardı.
    • C)Bahçenin çevresini çepeçevre sardılar.
    • D)Depremden sonra bina sapasağlam duruyordu.
    • E)Bu daracık sokaktan araba geçmez.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Yeni aldığı ayakkabılar biraz dardı.

    B seçeneğindeki "dar" sözcüğü yalın hâliyle kullanılmıştır; sözcüğe sonradan katılan herhangi bir ünlü olmadığı için ünlü türemesi yoktur. A'da "gündüz → güpegündüz", C'de "çevre → çepeçevre", D'de "sağlam → sapasağlam" biçimlerinde pekiştirme hecesi ile sözcük arasına bir ünlü girmiştir. E'de ise "dar + -cık → daracık" çözümlemesinde araya "a" ünlüsü türemiştir; aynı kökün türemeli ve türemesiz biçimleri B ile E'yi birbirinden ayırır.

  15. Soru 15

    Orta

    Trenin(I) camından dışarıyı seyrederken zaman su gibi akıyordu. Sabah saatlerinde başlayan yolculuk, öğleye doğru tekdüze bir ritme bürünmüştü. Uçsuz bucaksız tarlalar(II) birbirini kovalıyor, arada bir küçük istasyonlar görünüp kayboluyordu. Yanımdaki yolcu, kucağındaki çocuğa masal(III) anlatmaya başlamıştı. Kompartımanın havası ağırlaşınca camı biraz araladım; içeriye dolan serin rüzgâr(IV) herkesi rahatlattı. Yolculuğun sonuna yaklaşırken uzakta şehrin(V) kuleleri belirdi. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinden sonra ulama yapılabilir?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — III

    III numaralı "masal" sözcüğü ünsüzle biter ve kendisinden sonra gelen "anlatmaya" sözcüğü ünlüyle başlar; arada noktalama işareti de bulunmadığı için son ses sonraki sözcüğe bağlanır, yani ulama yapılır. I'den sonra "camından", II'den sonra "birbirini", IV'ten sonra "herkesi", V'ten sonra "kuleleri" sözcükleri gelmektedir; bunların tamamı ünsüzle başladığından ulama koşulu oluşmaz.

Sponsorlu