KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Ses Olayları — Test 4

KPSS Türkçe dersinin Ses Olayları konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 153 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 4. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

4 kolay4 orta7 zor

▶ Bu testi interaktif çözTüm testler

  1. Soru 1

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ayraç içinde verilen ses olayı yanlış gösterilmiştir?

    • A)Sabahleyin burnu birdenbire kanamıştı. (ünlü düşmesi)
    • B)Çocuk elindeki elmayı iştahla yiyordu. (ünlü daralması)
    • C)Bahçenin kapısı akşamdan beri kilitliydi. (kaynaştırma ünsüzü)
    • D)Yolun daracık kısmından zorlukla geçtik. (ünlü düşmesi)
    • E)Herkes onu sabırla bekliyordu. (ünlü daralması)
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Yolun daracık kısmından zorlukla geçtik. (ünlü düşmesi)

    D seçeneğindeki "daracık" sözcüğü "dar + -cık" birleşiminden oluşur ve araya "a" ünlüsü girmiştir; bu bir ünlü türemesidir, ünlü düşmesi değildir. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır. A'da "burun + -u → burnu" ünlü düşmesi, B'de "ye- + -yor → yiyor" ve E'de "bekle- + -yor → bekliyor" ünlü daralması, C'de ise "bahçe + -n- + -in" ile "kapı + -s- + -ı" birleşimlerinde kaynaştırma ünsüzü doğru gösterilmiştir.

  2. Soru 2

    Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma ünsüzü birden fazla kez kullanılmıştır?

    • A)Kardeşim sorduğum soruyu çözemedi.
    • B)Bahçede oynayan çocuklar epey neşelendi.
    • C)Öğretmen ikişer kişilik gruplar kurdu.
    • D)Masanın üstü sabahtan beri tozlanmıştı.
    • E)Odanın penceresi sokağa bakıyordu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Odanın penceresi sokağa bakıyordu.

    E seçeneğinde "oda + -n- + -ın" ve "pencere + -s- + -i" olmak üzere iki ayrı sözcükte kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır. A'da yalnızca "soru + -y- + -u", B'de yalnızca "oyna- + -y- + -an", C'de yalnızca "iki + -ş- + -er", D'de yalnızca "masa + -n- + -ın" birleşiminde kaynaştırma görülür. Bu nedenle kaynaştırma ünsüzünün birden fazla kez kullanıldığı tek seçenek E'dir.

  3. Soru 3

    Zor

    Dağ evine vardığımızda hava kararmak üzereydi. Kapıyı açan yaşlı adam bizi daracık(I) bir koridordan geçirip salona aldı. Ocakta çatırdayan odunların ışığı duvarlara vuruyordu. Uzun yürüyüşten sonra karnım(II) zil çalıyordu; ev sahibi hemen sofrayı kurdu. Yemekten sonra köy hakkındaki fikrini(III) uzun uzun anlattı. Gece yarısı omzuma(IV) bir battaniye örttü, sonra kendi odasına çekildi. Ertesi sabah şehre(V) dönmek zorundaydık. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde diğerlerinden farklı bir ses olayı vardır?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — I

    II, III, IV ve V numaralı sözcüklerin tamamında ünlü düşmesi vardır: "karın + -ım → karnım", "fikir + -i + -n + -i → fikrini", "omuz + -um + -a → omzuma", "şehir + -e → şehre". I numaralı sözcük ise "dar + -cık → daracık" biçiminde çözümlenir; burada bir ünlü düşmemiş, tersine araya "a" ünlüsü girmiştir. Bu nedenle I numaralı sözcükteki ses olayı ünlü türemesidir ve diğerlerinden farklıdır.

  4. Soru 4

    Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işareti ulama yapılmasını engellemektedir?

    • A)Yağmur yağdı, sokaklar sular altında kaldı.
    • B)Çok yorulmuştuk, artık dinlenmek gerekiyordu.
    • C)Hava soğudu, çocuklar içeri girdi.
    • D)Kitabı baştan sona okudum, çok beğendim.
    • E)Sabah erken kalktık, yola koyulduk.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Çok yorulmuştuk, artık dinlenmek gerekiyordu.

    Ulamanın gerçekleşebilmesi için önceki sözcüğün ünsüzle bitmesi, sonraki sözcüğün ünlüyle başlaması gerekir; bu koşul varken araya noktalama işareti girerse ulama engellenir. B seçeneğinde "yorulmuştuk" ünsüzle biter, "artık" ünlüyle başlar; arada virgül bulunduğu için bu iki ses birbirine bağlanamaz, yani virgül burada bir ulamayı engellemektedir. A ve C'de virgülden önceki sözcükler ("yağdı", "soğudu") ünlüyle bittiğinden zaten ulama koşulu yoktur. D ve E'de ise virgülden sonraki sözcükler ("çok", "yola") ünsüzle başladığından engellenen bir ulamadan söz edilemez.

  5. Soru 5

    Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünlü düşmesi hem ünlü daralması vardır?

    • A)Soğuktan çocuğun burnu kızarmıştı.
    • B)Öğrenciler anlatılan dersi dikkatle dinliyordu.
    • C)Ağzını açmadan sabırla bekliyordu.
    • D)Bu şehrin sokakları her mevsim kalabalıktır.
    • E)Kardeşim bahçedeki çiçekleri akşama kadar suluyordu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Ağzını açmadan sabırla bekliyordu.

    C seçeneğinde "ağız + -ı + -n + -ı → ağzını" çözümlemesiyle ünlü düşmesi, "bekle- + -yor + -du → bekliyordu" çözümlemesiyle de ünlü daralması bir arada bulunur. A'da yalnızca "burun + -u → burnu" ünlü düşmesi, D'de yalnızca "şehir + -in → şehrin" ünlü düşmesi vardır. B ve E'de ise yalnızca "dinle- → dinliyordu" ve "sula- → suluyordu" daralmaları görülür.

  6. Soru 6

    Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması "-yor" ekinden kaynaklanmamıştır?

    • A)Çocuk yemeğini iştahla yiyordu.
    • B)Konuşmacı birazdan sunumuna başlıyor.
    • C)Bahçedeki kuru otları hep birlikte topluyorlar.
    • D)Akşama misafirlere yiyecek hazırlayacağız.
    • E)Sahilde yürüyenleri camdan izliyordu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Akşama misafirlere yiyecek hazırlayacağız.

    D seçeneğindeki "yiyecek" sözcüğü "ye- + -ecek" biçiminde çözümlenir; kökteki geniş ünlü "e", "-yor" eki olmaksızın daralarak "i" olmuştur. Türkçede "de-" ve "ye-" fiilleri "-ecek, -en, -erek" gibi eklerden önce de daralır. A'da "ye- + -yor → yiyor", B'de "başla- + -yor → başlıyor", C'de "topla- + -yor → topluyor", E'de "izle- + -yor → izliyordu" biçimlerinde daralmanın kaynağı doğrudan "-yor" ekidir.

  7. Soru 7

    Zor

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünlü türemesi hem kaynaştırma ünsüzü vardır?

    • A)Bahçenin kapısı sabaha kadar açıktı.
    • B)Kalabalık sokakta yapayalnız kalmıştı.
    • C)Öğretmen öğrencilere ikişer kitap dağıttı.
    • D)Bu daracık yoldan araba geçmez.
    • E)Azıcık suyu bardağa dikkatle döktü.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Azıcık suyu bardağa dikkatle döktü.

    E seçeneğinde "az + -cık → azıcık" çözümlemesiyle ünlü türemesi, "su + -y- + -u" çözümlemesiyle de kaynaştırma ünsüzü bir arada bulunur. A'da "bahçe + -n- + -in" ve "kapı + -s- + -ı" birleşimlerinde yalnızca kaynaştırma, C'de ise yalnızca "iki + -ş- + -er" kaynaştırması vardır. B'de "yalnız → yapayalnız" ve D'de "dar + -cık → daracık" biçimlerinde yalnızca ünlü türemesi görülür; iki olayı birlikte barındıran tek seçenek E'dir.

  8. Soru 8

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)balıkçılık
    • B)misafir
    • C)uçurtma
    • D)beklenti
    • E)gözlemci
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — misafir

    "Misafir" sözcüğünün ünlüleri i–a–i biçimindedir; ilk ünlü ince, ikincisi kalın olduğu için sözcük büyük ünlü uyumuna uymaz. Bu sözcük dilimize başka bir dilden girdiği için uyuma girmemiştir. Buna karşılık "balıkçılık" (a–ı–ı–ı) sözcüğünün bütün ünlüleri kalın, "gözlemci" (ö–e–i) sözcüğünün bütün ünlüleri incedir; ikisi de büyük ünlü uyumuna uyar. "Uçurtma" (u–u–a) ve "beklenti" (e–e–i) sözcükleri de aynı biçimde uyuma girer.

  9. Soru 9

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uyar?

    • A)kitaplık
    • B)televizyon
    • C)sandalye
    • D)portakal
    • E)otobüs
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — portakal

    portakal: o–a–a; ünlülerin üçü de kalın olduğu için sözcük, alıntı olmasına karşın büyük ünlü uyumuna uyar. Diğerlerinde ise kalın ve ince ünlüler bir aradadır: kitaplık: i–a–ı; televizyon: e–e–i–o; sandalye: a–a–e; otobüs: o–o–ü.

  10. Soru 10

    Kolay

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi küçük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)kuzular
    • B)ölçülü
    • C)çamurluk
    • D)doğruluk
    • E)sevimlilik
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — çamurluk

    çamurluk: a–u–u; düz ünlü 'a'dan sonra yuvarlak 'u' geldiği için sözcük küçük ünlü uyumuna aykırıdır. Kurala göre düz ünlüden sonra yine düz ünlü gelmelidir. 'doğruluk: o–u–u' sözcüğünde ise yuvarlak 'o'dan sonra dar yuvarlak 'u'lar geldiği için uyum bozulmaz.

  11. Soru 11

    Kolay

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz uyumuna aykırı bir yazım vardır?

    • A)Köşedeki kitapcı sabah erkenden kepenk açtı.
    • B)Bahçedeki ağaçtan kopan yapraklar yola savruldu.
    • C)Çocuklar sokakta top oynarken yağmur başladı.
    • D)Annem simitçiden iki susamlı simit aldı.
    • E)Dolaptan çıkardığı kazağı özenle katladı.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Köşedeki kitapcı sabah erkenden kepenk açtı.

    'kitap' sözcüğü sert ünsüz olan 'p' ile bittiği için kendisine gelen '-cı' eki sertleşmeli ve sözcük 'kitapçı' biçiminde yazılmalıdır. Bu nedenle 'kitapcı' yazımı ünsüz uyumuna aykırıdır. Diğer cümlelerde 'ağaçtan', 'sokakta', 'simitçiden' ve 'dolaptan' sözcüklerinde ekler kurala uygun olarak sertleşmiştir.

  12. Soru 12

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumunu bozan bir ek kullanılmıştır?

    • A)Çocuklar oyun alanında salıncakla uzun uzun oynadı.
    • B)Denize bakarken aklından geçenleri kimseye söylemedi.
    • C)Öğretmenimiz dersin sonunda güzel bir şiir okudu.
    • D)Kapının önünde duran kuru yapraklar süpürüldü.
    • E)Yağmur dindikten sonra çocuklar dışarı koştu.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Denize bakarken aklından geçenleri kimseye söylemedi.

    bakarken: a–a–e; '-ken' eki ünlü uyumlarına girmeyen eklerden biri olduğu için kalın ünlülü 'bakar' sözcüğüne ince ünlüyle eklenmiş ve büyük ünlü uyumu bozulmuştur. Diğer cümlelerdeki sözcüklerde böyle bir uyumsuzluk yoktur: 'süpürüldü: ü–ü–ü–ü' baştan sona ince, 'yağmur: a–u' baştan sona kalın ünlülüdür.

  13. Soru 13

    Orta

    Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük ünlü uyumunu bozan bir ek vardır?

    • A)Sabahleyin bütün perdeleri açıp odayı havalandırdı.
    • B)Duvara astığımız tabloyu uzun uzun inceledik.
    • C)Köyün yolları kar yüzünden günlerce kapalı kaldı.
    • D)Sınıfta kimse öğretmenin sorduğu soruyu yanıtlayamadı.
    • E)Yolun sonunda gördüğümüz kuşları uzun süre izledik.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Sabahleyin bütün perdeleri açıp odayı havalandırdı.

    sabahleyin: a–a–e–i; '-leyin' eki büyük ünlü uyumuna girmeyen eklerdendir; kalın ünlülü 'sabah' sözcüğüne ince ünlülü bir ek geldiği için uyum bozulmuştur. Diğer seçeneklerdeki sözcükler uyumludur: 'tabloyu: a–o–u' bütünüyle kalın, 'gördüğümüz: ö–ü–ü–ü' bütünüyle ince ünlülüdür.

  14. Soru 14

    Zor

    Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem büyük ünlü uyumuna hem de küçük ünlü uyumuna uyar?

    • A)yağmurluk
    • B)kitaplık
    • C)sabunluk
    • D)geliyor
    • E)doğruluk
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — doğruluk

    doğruluk: o–u–u; ünlülerin hepsi kalın olduğu için büyük ünlü uyumuna, yuvarlak 'o'dan sonra dar yuvarlak 'u'lar geldiği için küçük ünlü uyumuna uyar. 'yağmurluk: a–u–u' sözcüğü ünlüleri kalın olduğundan büyük ünlü uyumuna uyar ama düz 'a'dan sonra yuvarlak 'u' geldiği için küçük ünlü uyumuna uymaz. 'kitaplık: i–a–ı' ise ince ünlüyle başlayıp kalın ünlüyle sürdüğü için büyük ünlü uyumuna aykırıdır.

  15. Soru 15

    Orta

    Dedem, gençliğinde bu dağ yollarını yaya olarak aştığını anlatmayı çok severdi. Akşamüstü (I) sofranın başına geçtiğimizde sözü döner dolaşır, yine o eski günlere gelirdi. Biz de onu can kulağıyla (II) dinlerdik. Anlattıkça sesi yumuşar (III), gözleri uzaklara dalardı. Kimi zaman sözünü yarıda keser, pencereden (IV) dışarıyı uzun uzun süzerdi. O anlarda odaya derin bir sessizlik (V) çökerdi. Bu parçada numaralanmış sözcüklerin hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?

    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — I

    akşamüstü: a–a–ü–ü; sözcüğün ilk iki ünlüsü kalın, son iki ünlüsü ince olduğu için büyük ünlü uyumu bozulmuştur; birleşik sözcüklerde uyum aranmaz. Numaralanmış öteki sözcükler uyumludur: 'kulağıyla: u–a–ı–a' baştan sona kalın, 'pencereden: e–e–e–e–e' baştan sona ince ünlülüdür.

Sponsorlu