Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi — Test 1

Doğru cevap: A — Egemenlik

Devletin üç kurucu unsuru ülke, insan topluluğu (millet) ve egemenliktir; egemenlik bu unsurlardan biridir. Yazılı anayasa, çok partili hayat, yargı bağımsızlığı ve kuvvetler ayrılığı devletin var olması için zorunlu değil, yalnızca demokratik hukuk devletinin nitelikleridir; bunları taşımayan yapılar da devlet sayılır.

Doğru cevap: C — Kara ülkesinin yanı sıra deniz ve hava sahasını da kapsar

Ülke unsuru; kara ülkesi, deniz ülkesi (karasuları) ve hava ülkesinden oluşan, devletin egemenlik yetkisini kullandığı üç boyutlu alanı ifade eder. Bu nedenle ülkeyi yalnızca kara parçasına indirgeyen seçenek yanlıştır; ayrıca ülke sınırları büyük ölçüde uluslararası antlaşmalarla belirlendiği için E seçeneği de geçersizdir.

Doğru cevap: D — Dış egemenlik, yani bağımsızlık

Egemenliğin dış yönü, devletin uluslararası ilişkilerinde başka bir iradeye bağlı olmaması, yani bağımsızlıktır. İç egemenlik ise ülke içinde devletin diğer bütün güçlerden üstün olmasını anlatır; soruda anlatılan durum ülke içi üstünlükle değil, dışa karşı bağımsızlıkla ilgilidir.

Doğru cevap: E — Üniter (basit) devlet

Tek yasama, tek yargı ve tek vatandaşlık, ülkenin yalnızca idari bakımdan bölümlere ayrılması üniter devletin ayırt edici özellikleridir. Federal devlette federe birimlerin kendi yasama organları ve anayasaları bulunur; konfederasyonda ise ayrı egemen devletler bir antlaşmayla bir araya gelir. Soruda böyle bir yapı tarif edilmemektedir.

Doğru cevap: C — Kendi anayasaları ve yasama organları bulunur

Federal devlette federe birimler kendi anayasalarına, yasama organlarına ve mahkemelerine sahiptir; ancak dış egemenlik federal devlete aittir. Bu nedenle federe birimlerin uluslararası hukuk kişiliği ve birlikten ayrılma hakkı yoktur; ayrıca federe düzenlemeler federal anayasaya aykırı olamaz.

Doğru cevap: C — Konfederasyonu oluşturan devletlerin egemenlikleri ve ayrılma hakları devam eder

Konfederasyon, egemenliklerini koruyan devletlerin uluslararası bir antlaşmayla kurduğu gevşek birliktir; üyeler uluslararası hukuk kişiliklerini ve birlikten ayrılma haklarını sürdürür. Federasyon ise anayasayla kurulur ve federe birimlerin dış egemenliği yoktur; kuruluş biçimlerini ters gösteren seçenek bu yüzden yanlıştır.

Doğru cevap: B — Konfederasyona

Konfederasyonda ortak organların kararları üye devletlerde doğrudan uygulanmaz; iç hukukta etki doğurabilmesi için üye devletin onayı gerekir, çünkü egemenlik üyelerde kalmıştır. Federal devlette ise federal organların kararları federe birimlerde doğrudan uygulanır; bu nedenle federal devlet seçeneği tarife uymaz.

Doğru cevap: A — Üniter devlet olduğunu

Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlük ilkesi, tek egemenlik, tek yasama ve tek yargı düzenine dayanan üniter devlet yapısının anayasal ifadesidir. Federasyon ve konfederasyon bileşik devlet biçimleridir ve birden çok devlet ya da devletimsi birimin varlığını gerektirir; Türkiye'de böyle bir yapı yoktur.

Doğru cevap: E — Federal devlet

Yetkilerin federal merkez ile federe birimler arasında anayasayla paylaştırılması, federe birimlerin kendi anayasa ve meclislerine sahip olması federalizmin tipik göstergesidir. Konfederasyonda dış politika ve savunma üyelerde kalır; meclis hükümeti ise bir devlet biçimi değil, bir hükümet sistemidir.

Doğru cevap: D — Meşruti monarşi

Meşruti (anayasal) monarşide hükümdar tahtta kalmakla birlikte yetkileri anayasa ve parlamento ile sınırlandırılmıştır. Mutlak monarşide ise hükümdarın yetkilerini sınırlandıran bir anayasa veya temsilî organ bulunmaz; bu yüzden tarif mutlak monarşiye uymaz.

Doğru cevap: C — Cumhuriyet

Cumhuriyette devlet başkanlığı veraset yoluyla değil, belirli bir süre için seçimle kazanılır. Monarşinin her iki türünde de devlet başkanlığı soya bağlı olarak intikal ettiğinden bu seçenekler tarife uymaz.

Doğru cevap: C — Bir devletin cumhuriyet olması tek başına demokratik olduğu anlamına gelmez

Cumhuriyet devlet başkanının seçimle gelmesini ifade eden bir yönetim biçimidir; demokrasi ise iktidarın halka dayanması, çoğulculuk ve temel hakların güvencesi gibi içerik ölçütlerini gerektirir. Tek partili ya da baskıcı cumhuriyet örnekleri bulunduğundan her cumhuriyetin demokratik olduğu söylenemez; ayrıca günümüzde demokrasi meşruti monarşilerde de uygulanmaktadır.

Doğru cevap: B — Teokrasi

Teokraside egemenliğin kaynağı dinsel iradeye dayandırılır ve yönetim din kurallarına göre yürütülür. Oligarşide iktidar dinsel değil, belirli bir azınlık zümrenin elindedir; demokraside ise egemenliğin kaynağı millettir.

Doğru cevap: A — Oligarşi

Oligarşi, iktidarın sayıca az bir grubun (askerî, ekonomik ya da soylu zümrenin) tekelinde bulunduğu yönetimdir. Mutlak monarşide iktidar bir zümrede değil tek bir hükümdarda toplanır; demokraside ise iktidarın kaynağı halkın tamamıdır.

Doğru cevap: B — Demokratik devletler

Egemenliğin kaynağına göre devletler teokratik (kaynak dinsel irade), monarşik (kaynak hükümdarın şahsı) ve demokratik (kaynak millet) olarak ayrılır. Federal ve üniter ayrımı ise egemenliğin kaynağına değil, egemenliğin örgütlenme biçimine ilişkindir; bu yüzden o seçenekler sınıflandırmanın dışındadır.