KPSS Vatandaşlık · 2. konu · konu anlatımı
Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi
Sınavda sorulan 25 kavram · havuzdan 124 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026
Bu konu Vatandaşlık'ın kavram sözlüğüdür: devletin unsurları, egemenlik, üniter–federal ayrımı, monarşi–cumhuriyet, demokrasi türleri, seçim ilkeleri ve sistemleri, hükûmet sistemleri ve Osmanlı'dan bugüne anayasal belgeler. Sınav iki tip soru sorar: tanım-eşleştirme ("eyaletlerin kendi anayasası var; bu hangi devlet biçimidir?") ve anayasa tarihi karşılaştırması ("ilk kez hangi anayasayla?", "hangisi 1961 Anayasası'na özgüdür?").
Puan kaybı üç yerde yoğunlaşır. İkiz kavramlar: federasyon–konfederasyon, halk vetosu–halk girişimi, başkanlık–yarı başkanlık, katı–yumuşak anayasa. "İlk"ler: padişahın yetkisini ilk sınırlayan belge Sened-i İttifak, ilk anayasa Kanun-i Esasi, halkoyuyla kabul edilen ilk anayasa ve Anayasa Mahkemesi'ni kuran anayasa 1961'dir. 2017 değişikliği: Başbakanlık, Bakanlar Kurulu ve gensoru kalktı, yürütme tek başlı oldu; eski sisteme ait bir cümle şıkta doğru gibi durur ama artık yanlıştır.
Sınavda sorulan kavramlar
Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.
1.Devletin kurucu unsurları ve egemenlik
Devlet; sınırları belli ülke, orada sürekli yaşayan insan topluluğu ve ikisi üzerinde emretme ile zor kullanma tekeline sahip egemen iktidardan oluşur. Egemenlik mutlak, sürekli, tek, bölünmez ve devredilemezdir; iç egemenlik ülkedeki herkese üstünlüğü, dış egemenlik dış politikayı kimseden izin almadan belirlemeyi anlatır. Kaynağı Tanrı ise teokratik, hükümdar ise monarşik, millet ise demokratik devlet vardır.
Sınav ipucu: Millî egemenlikte millet yetkisini seçtiği organlar eliyle kullanır, vekil bütün milleti temsil eder; halk egemenliği (Rousseau) doğrudan demokrasiye açıktır.
Soru 3Bir devletin dış politikasını, başka bir devletin izni ya da onayı olmaksızın kendi organlarıyla belirleyebilmesi, egemenliğin hangi görünümüyle doğrudan ilgilidir?
- A)İç egemenlik, yani ülke içindeki üstünlük
- B)Ülke unsurunun bütünlüğü
- C)İnsan topluluğunun ortak kültüre sahip olması
- D)Dış egemenlik, yani bağımsızlık
- E)Devletin üniter biçimde örgütlenmiş olması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Egemenliğin dış yönü, devletin uluslararası ilişkilerinde başka bir iradeye bağlı olmaması, yani bağımsızlıktır. İç egemenlik ise ülke içinde devletin diğer bütün güçlerden üstün olmasını anlatır; soruda anlatılan durum ülke içi üstünlükle değil, dışa karşı bağımsızlıkla ilgilidir.
Orta · Test 1
Soru 22Bağımsızlığını yeni kazanan bir topluluk, belirli sınırları olan bir toprak parçasına ve sürekli yaşayan bir halka sahiptir; ancak bu toprak üzerinde emretme ve zor kullanma yetkisini başka bir devletin onayıyla kullanabilmektedir. Bu durumda eksik olan unsur hangisidir?
- A)Ülke
- B)İnsan topluluğu
- C)Vatandaşlık bağı
- D)Yerleşiklik
- E)Egemenlik
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Ülke ve insan topluluğu mevcut olsa bile, emretme gücünün başka bir devletin iradesine bağlı olması egemenliğin bulunmadığını gösterir; egemenlik hem içeride üstünlük hem de dışarıya karşı bağımsızlık demektir. Ülke ve insan topluluğu unsurları soruda açıkça var olduğundan bu seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 2
Soru 21Devletin insan topluluğu unsuru ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Ülkede bulunan yabancıları da vatandaş sayan bir kavramdır
- B)Topluluğun tek bir dine mensup olmasını zorunlu kılar
- C)Nüfusun belirli bir sayının üzerinde olmasını hukuken şart koşar
- D)Devletin ülkesiyle hiçbir bağlantısı bulunmayan soyut bir kavramdır
- E)Devlete vatandaşlık bağıyla bağlı insanların oluşturduğu topluluktur
Çözümü göster
Doğru cevap: E. İnsan topluluğu unsuru, devletle vatandaşlık bağı kurmuş ve ülke üzerinde sürekli yaşayan insan topluluğunu anlatır. Ülkede geçici olarak bulunan yabancılar bu unsura dâhil değildir; ayrıca devlet olmak için belirli bir nüfus sayısı ya da din birliği hukuken aranmaz.
Orta · Test 2
2.Üniter devlet
Tek anayasa, tek yasama, tek yürütme, tek yargı ve tek vatandaşlık vardır; il gibi idari birimler kanun yapamaz. Türkiye, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlük ilkesiyle üniter devlettir. Yerel yönetimlerin görev ve gelirlerinin artırılması idari yerinden yönetimi güçlendirir, üniter yapıyı bozmaz.
Sınav ipucu: "İllerin kendi yasama organı vardır" üniter devletle bağdaşmaz; yerinden yönetim kuruluşlarının varlığı federal yapı demek değildir.
Soru 4X ülkesinde tek bir yasama organı, tek yargı düzeni ve tek vatandaşlık bağı bulunmakta; ülke idari bakımdan illere ayrılmakta, ancak bu birimlerin kanun yapma yetkisi bulunmamaktadır. Bu bilgilere göre X ülkesinin devlet biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Federal devlet
- B)Konfederasyon
- C)Kişisel birlik
- D)Hakiki (gerçek) birlik
- E)Üniter (basit) devlet
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Tek yasama, tek yargı ve tek vatandaşlık, ülkenin yalnızca idari bakımdan bölümlere ayrılması üniter devletin ayırt edici özellikleridir. Federal devlette federe birimlerin kendi yasama organları ve anayasaları bulunur; konfederasyonda ise ayrı egemen devletler bir antlaşmayla bir araya gelir. Soruda böyle bir yapı tarif edilmemektedir.
Orta · Test 1
Soru 19Bir üniter devlette yerel yönetimlerin görev ve gelirlerinin genişletilmesi, devletin yapısı bakımından hangi sonucu doğurur?
- A)Devletin üniter niteliği korunur, idari yetkiler genişler
- B)Devlet federal bir yapıya dönüşmüş olur
- C)Ülkede birden çok egemenliğin ortaya çıkması kaçınılmaz olur
- D)Yerel birimler kanun yapma yetkisi kazanır
- E)Devletin konfederasyona dönüşmesi zorunlu hâle gelir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yerinden yönetimin güçlendirilmesi idari bir tercihtir; yasama ve yargı birliği ile tek egemenlik sürdüğü sürece devlet üniter kalır. Federalleşme ise alt birimlere anayasal düzeyde yasama yetkisi verilmesini gerektirdiğinden, yalnızca yerel yetkilerin artırılması federal yapı doğurmaz.
Orta · Test 2
Soru 8Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütün olduğunun belirtilmesi, Türkiye'nin devlet biçimi bakımından aşağıdakilerden hangisini gösterir?
- A)Üniter devlet olduğunu
- B)Federal devlet olduğunu
- C)Konfederasyon olduğunu
- D)Kişisel birlik olduğunu
- E)Bileşik devlet olduğunu
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlük ilkesi, tek egemenlik, tek yasama ve tek yargı düzenine dayanan üniter devlet yapısının anayasal ifadesidir. Federasyon ve konfederasyon bileşik devlet biçimleridir ve birden çok devlet ya da devletimsi birimin varlığını gerektirir; Türkiye'de böyle bir yapı yoktur.
Kolay · Test 1
3.Bileşik devletler: federasyon, konfederasyon, şahsi ve hakiki birlik
Federasyonda federe devletlerin (eyalet) kendi anayasası, meclisi ve mahkemesi vardır; savunma, dış politika ve para federal merkeze aittir, federe devletin uluslararası kişiliği ve ayrılma hakkı yoktur (ABD, Almanya). Konfederasyon egemen devletlerin antlaşmayla kurduğu gevşek birliktir: ortak organ kararları üye devletin onayıyla uygulanır, üyeler ayrılabilir, dış ilişkilerini kendileri yürütür.
Sınav ipucu: Aynı hükümdarın verasetle iki devleti yönetmesi şahsi birlik, ortak dış politika organları da varsa hakiki birliktir (Avusturya–Macaristan).
Soru 30Aşağıdaki devlet biçimi - özellik eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
- A)Üniter devlet - tek yasama organının bulunması
- B)Federal devlet - federe birimlerin kendi anayasalarının bulunması
- C)Konfederasyon - birliğin uluslararası antlaşmayla kurulması
- D)Konfederasyon - üye devletlerin ayrı ayrı egemenliğinin sona ermesi
- E)Üniter devlet - ülkenin idari bakımdan bölümlere ayrılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Konfederasyonda üye devletler egemenliklerini korur; egemenliğin sona ermesi konfederasyonun tanımına aykırıdır ve bu eşleştirme yanlıştır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: üniter devlette tek yasama vardır, federal devlette federe anayasalar bulunur ve konfederasyon uluslararası antlaşmayla kurulur.
Orta · Test 2
Soru 6Federasyon ile konfederasyon arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Federasyonda üye devletler tek tek uluslararası antlaşma yapabilir
- B)Konfederasyonda tek bir vatandaşlık bağı ve tek ordu zorunludur
- C)Konfederasyonu oluşturan devletlerin egemenlikleri ve ayrılma hakları devam eder
- D)Federasyon uluslararası bir antlaşmayla, konfederasyon anayasayla kurulur
- E)Konfederasyonda üye devletlerin ayrı anayasaları bulunamaz
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Konfederasyon, egemenliklerini koruyan devletlerin uluslararası bir antlaşmayla kurduğu gevşek birliktir; üyeler uluslararası hukuk kişiliklerini ve birlikten ayrılma haklarını sürdürür. Federasyon ise anayasayla kurulur ve federe birimlerin dış egemenliği yoktur; kuruluş biçimlerini ters gösteren seçenek bu yüzden yanlıştır.
Orta · Test 1
Soru 7Bir birlikte, ortak organların aldığı kararların üye devletlerin ülkelerinde uygulanabilmesi, her üye devletin ayrıca onayına bağlı tutulmuştur. Bu düzenleme hangi devlet biçimine işaret eder?
- A)Federal devlete
- B)Konfederasyona
- C)Üniter devlete
- D)Bölgeli üniter devlete
- E)Hakiki birliğe
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Konfederasyonda ortak organların kararları üye devletlerde doğrudan uygulanmaz; iç hukukta etki doğurabilmesi için üye devletin onayı gerekir, çünkü egemenlik üyelerde kalmıştır. Federal devlette ise federal organların kararları federe birimlerde doğrudan uygulanır; bu nedenle federal devlet seçeneği tarife uymaz.
Zor · Test 1
4.Yönetim biçimleri: monarşi, cumhuriyet, teokrasi, oligarşi
Monarşide devlet başkanlığı verasetle ve ömür boyu sürer: mutlak monarşide hükümdar sınırsızdır, meşruti monarşide anayasa ve seçilmiş parlamentoyla sınırlıdır (İngiltere, Japonya). Cumhuriyette devlet başkanı belirli süre için seçimle gelir; veraset yoktur. Teokraside iktidar dinsel kurallara, oligarşide küçük bir zümreye, demokraside halk iradesine dayanır.
Sınav ipucu: Cumhuriyet devlet şekli, demokrasi siyasal rejimdir: tek partili cumhuriyet demokratik değildir, İngiltere monarşi ama demokrasidir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
Soru 12Cumhuriyet ile demokrasi arasındaki ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Cumhuriyet olan her devlet zorunlu olarak demokratiktir
- B)Demokrasi yalnızca monarşi ile birlikte uygulanabilen bir ilkedir
- C)Bir devletin cumhuriyet olması tek başına demokratik olduğu anlamına gelmez
- D)Cumhuriyet, egemenliğin kaynağını dine dayandıran bir yönetim biçimidir
- E)Demokrasilerde devlet başkanının veraset yoluyla belirlenmesi zorunludur
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Cumhuriyet devlet başkanının seçimle gelmesini ifade eden bir yönetim biçimidir; demokrasi ise iktidarın halka dayanması, çoğulculuk ve temel hakların güvencesi gibi içerik ölçütlerini gerektirir. Tek partili ya da baskıcı cumhuriyet örnekleri bulunduğundan her cumhuriyetin demokratik olduğu söylenemez; ayrıca günümüzde demokrasi meşruti monarşilerde de uygulanmaktadır.
Orta · Test 1
Soru 13Siyasal iktidarın kaynağını ve meşruiyetini dinsel kurallara ya da tanrısal iradeye dayandıran yönetim biçimi hangisidir?
- A)Oligarşi
- B)Teokrasi
- C)Cumhuriyet
- D)Meşruti monarşi
- E)Demokrasi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Teokraside egemenliğin kaynağı dinsel iradeye dayandırılır ve yönetim din kurallarına göre yürütülür. Oligarşide iktidar dinsel değil, belirli bir azınlık zümrenin elindedir; demokraside ise egemenliğin kaynağı millettir.
Kolay · Test 1
Soru 11Devlet başkanının belirli bir süre için ve seçim yoluyla göreve geldiği, saltanata ya da veraset ilkesine yer verilmeyen yönetim biçimi hangisidir?
- A)Mutlak monarşi
- B)Meşruti monarşi
- C)Cumhuriyet
- D)Teokrasi
- E)Oligarşi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Cumhuriyette devlet başkanlığı veraset yoluyla değil, belirli bir süre için seçimle kazanılır. Monarşinin her iki türünde de devlet başkanlığı soya bağlı olarak intikal ettiğinden bu seçenekler tarife uymaz.
Kolay · Test 1
5.Demokrasi türleri ve yarı doğrudan demokrasi araçları
Doğrudan demokraside halk kararı bizzat alır (Antik Yunan, bazı İsviçre kantonları); temsilî demokraside seçilmiş temsilciler alır; yarı doğrudan demokrasi temsilî sisteme halkoylaması araçlarını ekler: referandum (kanun ya da anayasa değişikliğinin halkoyuna sunulması), halk vetosu (yürürlükteki kanunun seçmen talebiyle halkoyuyla kaldırılması), halk girişimi (seçmen imzasıyla teklifin meclise getirilmesi).
Sınav ipucu: Türkiye'de yalnız referandum vardır, bu yüzden yarı doğrudan demokrasi sayılır; halk vetosu mevcut kanunu hedefler, halk girişimi yeni teklif getirir.
Soru 34Aşağıdakilerden hangisi yarı doğrudan demokrasinin araçlarından biri değildir?
- A)Gensoru
- B)Referandum
- C)Halk vetosu
- D)Halk girişimi
- E)Anayasa değişikliğinin halkoyuna sunulması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Yarı doğrudan demokrasinin araçları referandum (halkoylaması), halk vetosu ve halk girişimidir; bunlar halkın karar sürecine doğrudan katılmasını sağlar. Gensoru ise halkın değil, parlamentonun hükümeti denetleme yollarından biridir ve yarı doğrudan demokrasi aracı sayılmaz.
Orta · Test 3
Soru 37Belirli sayıda seçmenin imzasıyla bir kanun ya da anayasa değişikliği önerisinin yasama organının önüne getirilmesini sağlayan yarı doğrudan demokrasi aracı hangisidir?
- A)Halk girişimi
- B)Halk vetosu
- C)Zorunlu referandum
- D)Güvenoyu istemi
- E)Ara seçim çağrısı
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Halk girişimi (inisiyatif), seçmenlerin belirli bir sayıya ulaşan imzayla doğrudan düzenleme önerisi sunmasıdır. Halk vetosu mevcut bir düzenlemeyi kaldırmaya yönelirken, referandum önüne getirilen metnin oylanmasıdır; güvenoyu ise parlamento ile hükümet arasındaki ilişkiye aittir.
Zor · Test 3
Soru 36Yürürlükte bulunan bir kanunun, belirli sayıda seçmenin talebiyle halkoyuna sunulup yürürlükten kaldırılabilmesine olanak tanıyan kurum hangisidir?
- A)Halk girişimi
- B)Referandum
- C)Gensoru
- D)Halk vetosu
- E)Meclis soruşturması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Halk vetosu, hâlihazırda yürürlükte olan bir düzenlemenin halkın istemiyle oylanarak ortadan kaldırılmasını sağlar. Halk girişimi ise yeni bir kanun ya da anayasa değişikliği önerisinin halk tarafından gündeme getirilmesidir; iki kurumun yönü birbirinin tersidir.
Orta · Test 3
6.Seçim ilkeleri (madde 67) ve YSK
Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı denetiminde yapılır. Genel oy servet, vergi, öğrenim, cinsiyet şartı aranmamasıdır; eşit oy herkesin tek oyudur; gizli oy seçmeni baskıdan korur, açık sayım sonucu denetlenebilir kılar; tek derecede seçmen temsilciyi doğrudan seçer. Seçimleri Yüksek Seçim Kurulu yönetir ve denetler.
Sınav ipucu: İkişer oy eşit oy ilkesine, servet veya öğrenim şartı genel oy ilkesine aykırıdır; YSK kararlarına karşı başka mercie başvurulamaz.
Soru 40Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de uygulanan seçim ilkelerinden biri değildir?
- A)Gizli oy
- B)İki dereceli seçim
- C)Genel oy
- D)Eşit oy
- E)Açık sayım ve döküm
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasaya göre seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy ve açık sayım-döküm esaslarına göre yapılır. İki dereceli seçim, seçmenlerin önce ikinci seçmenleri belirlediği eski uygulamadır ve yürürlükteki ilkelerle bağdaşmaz.
Kolay · Test 3
Soru 43Bir ülkede belirli meslek gruplarına ikişer, diğer seçmenlere birer oy hakkı tanınması hangi seçim ilkesine aykırıdır?
- A)Gizli oy ilkesine
- B)Genel oy ilkesine
- C)Eşit oy ilkesine
- D)Açık sayım ve döküm ilkesine
- E)Seçimlerin yenilenmesi ilkesine
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Eşit oy ilkesi her seçmenin bir oya sahip olmasını ve bütün oyların aynı değeri taşımasını gerektirir; bazı gruplara çok oy tanınması bu ilkenin ihlalidir. Genel oy ilkesi ise kimlerin oy kullanabileceğiyle ilgilidir; örnekte herkes oy kullanabildiğinden ihlal edilen ilke genel oy değildir.
Orta · Test 3
Soru 42Seçme hakkının kullanılmasında servet, öğrenim durumu, cinsiyet ya da vergi ödeme gibi şartların aranmaması hangi seçim ilkesinin sonucudur?
- A)Eşit oy ilkesinin
- B)Genel oy ilkesinin
- C)Gizli oy ilkesinin
- D)Tek dereceli seçim ilkesinin
- E)Serbest oy ilkesinin
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Genel oy ilkesi, belirli yaşa ulaşmış ve hukuken engeli bulunmayan bütün vatandaşların ayrım yapılmaksızın oy kullanabilmesini ifade eder. Eşit oy ilkesi ise oy kullanma hakkına sahip olanların oylarının aynı ağırlıkta sayılmasıyla ilgilidir; bu iki ilke birbirinden farklıdır.
Orta · Test 3
7.Seçim sistemleri: çoğunluk, nispi temsil, d'Hondt, baraj
Çoğunluk sisteminde çevrede en çok oyu alan parti bütün milletvekilliklerini kazanır; yönetimde istikrar sağlar, temsilde adaleti zedeler. Nispi temsilde milletvekillikleri oy oranına göre dağıtılır; temsilde adalet güçlü, koalisyon olasılığı yüksektir. Türkiye 1961'den beri nispi temsili d'Hondt yöntemiyle uygular: partilerin oyu 1, 2, 3... sayılarına bölünür, en büyük paylar sırayla milletvekilliği alır.
Sınav ipucu: Baraj temsilde adaleti daraltır, istikrarı artırır; ülke barajı 2022'de yüzde 10'dan yüzde 7'ye indi.
Soru 48Bir seçim çevresinde en çok oyu alan partinin, o çevreye düşen milletvekilliklerinin tamamını kazandığı bir düzenleme yürürlüğe konulmuştur. Bu düzenleme hangi seçim sistemine karşılık gelir?
- A)Nispi temsil sistemine
- B)Barajlı d'Hondt sistemine
- C)Karma temsil sistemine
- D)Halk vetosu sistemine
- E)Listeli çoğunluk sistemine
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Bir seçim çevresindeki bütün sandalyelerin en çok oyu alan listeye verilmesi, çoğunluk sisteminin listeli biçimidir. Nispi temsilde ise sandalyeler partiler arasında oy oranlarına göre paylaştırıldığından, kazanan listenin tamamını alması söz konusu olmaz.
Zor · Test 4
Soru 121Nispi temsil uygulanan bir seçim çevresinden 4 milletvekili çıkarılacaktır. Geçerli oyların dağılımı X partisi 120.000, Y partisi 72.000, Z partisi 45.000 biçimindedir. Barajın uygulanmadığı ve d'Hondt yönteminin kullanıldığı bu seçimde milletvekilliklerinin partilere dağılımı aşağıdakilerden hangisidir?
- A)X: 3, Y: 1, Z: 0
- B)X: 2, Y: 2, Z: 0
- C)X: 1, Y: 1, Z: 2
- D)X: 2, Y: 0, Z: 2
- E)X: 2, Y: 1, Z: 1
Çözümü göster
Doğru cevap: E. d'Hondt yönteminde her partinin oyu sırasıyla 1, 2, 3, 4'e bölünür ve elde edilen bölümler büyükten küçüğe sıralanarak çıkarılacak milletvekili sayısı kadarı seçilir. X için 120.000 – 60.000 – 40.000 – 30.000; Y için 72.000 – 36.000 – 24.000 – 18.000; Z için 45.000 – 22.500 – 15.000 – 11.250 elde edilir. En büyük dört bölüm 120.000 (X), 72.000 (Y), 60.000 (X) ve 45.000 (Z) olduğundan X 2, Y 1, Z 1 milletvekili kazanır. A seçeneği Z'nin 45.000'lik ilk bölümünün X'in üçüncü bölümü olan 40.000'den büyük olduğunu gözden kaçırır; B ise Y'nin ikinci bölümünün (36.000) sıralamada beşinci sıraya bile giremediğini fark etmez. Cevap E.
Zor · Test 9
Soru 47Nispi temsil sistemi ile çoğunluk sistemi karşılaştırıldığında, nispi temsilin öne çıkan üstünlüğü hangisidir?
- A)Tek partili hükümetlerin kurulmasını garanti etmesi
- B)Seçim çevrelerinin küçültülmesini zorunlu kılması
- C)Partilerin oy oranına yakın biçimde temsil edilmesi
- D)Seçmenlerin oy kullanmasını zorunlu hâle getirmesi
- E)Meclisteki parti sayısını mutlaka azaltması
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Nispi temsilde sandalyeler partilerin aldığı oy oranına göre dağıtıldığından temsilde adalet güçlenir. Ancak bu sistem meclisteki parti sayısını artırma eğilimindedir ve tek partili hükümeti garanti etmez; istikrar üstünlüğü çoğunluk sistemine aittir.
Orta · Test 4
8.Siyasi partiler: kuruluş, kapatma, mali denetim
Partiler önceden izin almadan kurulur; 18 yaşını dolduran vatandaş üye olabilir. Kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar; Anayasa Mahkemesi toplantıya katılan üyelerin üçte ikisiyle kapatma ya da devlet yardımından yoksun bırakma kararı verir. Gelir ve giderleri Anayasa Mahkemesi denetler, Sayıştay yalnız yardım eder.
Sınav ipucu: "Kuruluş için izin alınır", "davayı Adalet Bakanı açar", "mali denetim Sayıştay'ındır" ifadelerinin üçü de yanlıştır.
Soru 54Türkiye'de siyasi partilerin gelir ve giderlerinin hukuka uygunluğunun denetimi hangi organca yerine getirilir?
- A)Yüksek Seçim Kurulunca
- B)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca
- C)Anayasa Mahkemesince
- D)Türkiye Büyük Millet Meclisince
- E)Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığınca
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesine verilmiştir; Mahkeme bu denetimde Sayıştaydan yardım alır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının görevi partilerin kuruluş ve faaliyet denetimiyle kapatma davası açmakla sınırlıdır, mali denetim organı değildir.
Orta · Test 4
Soru 53Anayasa Mahkemesinin bir siyasi parti hakkındaki kapatma davasında verebileceği kararlar bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Yalnızca kapatma kararı verebilir, başka bir yaptırım uygulayamaz
- B)Kapatma yerine devlet yardımından yoksun bırakma kararı verebilir
- C)Kararını üye tamsayısının salt çoğunluğuyla vermek zorundadır
- D)Kapatma kararını yalnızca TBMM'nin onayıyla kesinleştirebilir
- E)Partiyi kapatmak yerine seçimlere katılmaktan süresiz men edebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Anayasa, kapatma yaptırımının ağırlığı karşısında Mahkemeye, eylemlerin ağırlığına göre partiyi devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakma seçeneği tanımıştır; kapatma kararı ise üçte iki oy çoğunluğunu gerektirir. Kararın TBMM onayına sunulması ya da salt çoğunlukla verilmesi söz konusu olmadığından diğer seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 4
Soru 52Türkiye'de bir siyasi partinin kapatılması istemiyle dava açma yetkisi ve bu davayı karara bağlama görevi hangi makamlara aittir?
- A)Anayasa Mahkemesi açar, Yargıtay Ceza Genel Kurulu karara bağlar
- B)İçişleri Bakanlığı açar, Danıştay İdari Dava Daireleri karara bağlar
- C)Yüksek Seçim Kurulu açar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu karara bağlar
- D)Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, Anayasa Mahkemesi karara bağlar
- E)Danıştay Başsavcısı açar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı karara bağlar
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Siyasi parti kapatma davası yalnızca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından açılabilir; davayı görüp karara bağlama yetkisi ise Anayasa Mahkemesine aittir. Yüksek Seçim Kurulu seçimlerin yönetimiyle, Danıştay ise idari yargıyla görevli olduğundan bu makamların kapatma davasında yetkisi yoktur.
Orta · Test 4
9.Hukuk devleti ve kanuni idare
Bütün organların işlem ve eylemlerinin hukuka bağlı olduğu ve bu bağlılığın bağımsız yargıca denetlendiği devlettir; karşıtı polis devletidir. Gerekleri: kanunların anayasaya uygunluk denetimi, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması, idarenin yalnız kanunla verilmiş yetkiyle işlem yapması (kanuni idare), yargı bağımsızlığı, hukuki güvenlik.
Sınav ipucu: "İdare kanunla verilmemiş yetkiyi kamu yararı için kullanabilir" kanuni idareye aykırıdır; ölçüt bağımsız yargı denetimidir.
Soru 55Bütün organlarının işlem ve eylemlerinin hukuka bağlı olduğu ve bu bağlılığın bağımsız yargı organlarınca denetlendiği devlet anlayışı hangisidir?
- A)Polis devleti
- B)Sosyal devlet
- C)Üniter devlet
- D)Federal devlet
- E)Hukuk devleti
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Hukuk devletinde devletin bütün organları hukukla bağlıdır ve bu bağlılık bağımsız mahkemelerce denetlenir. Sosyal devlet ilkesi devletin ekonomik ve sosyal alandaki ödevleriyle, üniter ve federal devlet ise devletin yapısıyla ilgili olduğundan tarife karşılık gelmez.
Kolay · Test 4
Soru 56"İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır" kuralı, öncelikle hangi ilkenin gereğidir?
- A)Sosyal devlet ilkesinin
- B)Hukuk devleti ilkesinin
- C)Üniter devlet ilkesinin
- D)Millî egemenlik ilkesinin
- E)Laiklik ilkesinin
Çözümü göster
Doğru cevap: B. İdarenin işlemlerine karşı yargı yolunun açık olması, idarenin hukuka bağlılığını sağlayan yargısal denetim güvencesidir ve hukuk devleti ilkesinin en tipik görünümüdür. Sosyal devlet ilkesi ise kamu hizmetleri ve sosyal adaletle ilgilidir; yargısal denetim güvencesini doğrudan açıklamaz.
Orta · Test 4
Soru 58Bir ülkede idarenin yalnızca kanunla verilmiş yetkiler çerçevesinde işlem yapabilmesi kuralı benimsenmiştir. Bu kural hangi ilkeyi doğrudan ifade eder?
- A)Yerinden yönetim ilkesini
- B)Yetki genişliği ilkesini
- C)İdari vesayet ilkesini
- D)Kuvvetler birliği ilkesini
- E)Kanuni idare ilkesini
Çözümü göster
Doğru cevap: E. İdarenin ancak kanunun verdiği yetkiye dayanarak işlem yapabilmesi kanuni idare (idarenin kanuniliği) ilkesidir ve hukuk devletinin temel unsurlarındandır. Yerinden yönetim, yetki genişliği ve idari vesayet ise idarenin örgütlenme ve denetim biçimlerine ilişkin kavramlardır; yetkinin kaynağını açıklamaz.
Zor · Test 4
10.Kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birliği
Kuvvetler ayrılığı (Montesquieu) yasama, yürütme ve yargının ayrı organlara verilmesidir. Sert ayrılıkta organlar birbirinin görevine son veremez (başkanlık); yumuşak ayrılıkta yasama hükûmeti düşürebilir, yürütme seçimleri yenileyebilir (parlamenter). Kuvvetler birliğinde yetkiler tek organda toplanır: yasamada toplanırsa meclis hükûmeti, yürütmede toplanırsa mutlak monarşi veya diktatörlük doğar.
Sınav ipucu: 1982 Anayasası'nın Başlangıç'ı kuvvetler ayrımını üstünlük sıralaması değil "medeni bir iş bölümü ve iş birliği" sayar.
Soru 1051921 Anayasası'nda yasama ve yürütme yetkilerinin TBMM'de toplanması hangi ilkeyi yansıtır?
- A)Sert kuvvetler ayrılığı ilkesini
- B)Yumuşak kuvvetler ayrılığı ilkesini
- C)Yargı üstünlüğü ilkesini
- D)İdarenin bütünlüğü ilkesini
- E)Kuvvetler birliği ilkesini
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Yetkilerin tek organda toplanması kuvvetler birliğinin göstergesidir ve 1921 Anayasası bu esasa dayanan meclis hükümeti sistemini benimsemiştir. Kuvvetler ayrılığının sert ya da yumuşak biçimleri yetkilerin farklı organlara dağıtılmasını gerektirdiğinden bu dönem için söz konusu değildir.
Orta · Test 7
Soru 68Başkanlık sisteminde yasama ve yürütme organlarının, kural olarak birbirinin görevine son verememesi hangi ilkenin sonucudur?
- A)Yumuşak kuvvetler ayrılığının
- B)Kuvvetler birliğinin
- C)Yasama üstünlüğünün
- D)Yargı üstünlüğünün
- E)Sert kuvvetler ayrılığının
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Başkanlık sisteminde organlar ayrı seçimlerle göreve gelir ve görev süreleri boyunca birbirlerinin varlığına son veremez; bu katı ayrılık sert kuvvetler ayrılığı olarak adlandırılır. Parlamenter sistemdeki güvensizlik oyu ve fesih mekanizmaları ise yumuşak kuvvetler ayrılığının göstergesidir.
Zor · Test 5
Soru 61Yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara verilmesini öngören ilke hangisidir?
- A)Kuvvetler birliği
- B)Kuvvetler ayrılığı
- C)İdarenin bütünlüğü
- D)Yerinden yönetim
- E)İdari vesayet
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Kuvvetler ayrılığı, devlet yetkilerinin tek elde toplanmasını önlemek amacıyla yasama, yürütme ve yargının ayrı organlara bırakılmasını ifade eder. Kuvvetler birliğinde ise bu yetkiler tek bir organda toplanır; idarenin bütünlüğü ve yerinden yönetim ise idarenin örgütlenmesine ilişkin kavramlardır.
Kolay · Test 5
11.Parlamenter sistem
Yürütme iki başlıdır: siyasal bakımdan sorumsuz devlet başkanı ile parlamentodan çıkan, ona karşı sorumlu hükûmet (başbakan ve bakanlar). Hükûmetin göreve başlaması ve devamı parlamentonun güvenine bağlıdır; parlamento güvensizlik oyuyla hükûmeti düşürebilir, yürütme seçimleri yenileyebilir (fesih). Aynı kişi hem milletvekili hem bakan olabilir. Örnek: İngiltere, Almanya; 2018'e kadar Türkiye.
Sınav ipucu: Ayırt edici özellik hükûmetin parlamentoya karşı siyasi sorumluluğudur; devlet başkanının halkça seçilmesi tek başına sistemi değiştirmez.
Soru 64Parlamenter sistemde hükümetin göreve devam edebilmesi bakımından aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
- A)Devlet başkanının her yıl onay vermesi
- B)Halkoylamasıyla doğrudan seçilmiş olması
- C)Yargı organının güvenoyu vermesi
- D)Parlamentonun güvenine sahip olması
- E)Anayasa Mahkemesinin izin vermesi
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Parlamenter sistemin temel kuralı hükümetin parlamentonun güvenine dayanmasıdır; güven kaybedilirse hükümet düşer. Hükümetin halk tarafından doğrudan seçilmesi ya da yargı organlarından güvenoyu alması bu sistemin işleyişinde yer almaz.
Orta · Test 5
Soru 66Başkanlık sisteminde yürütme organı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)İki başlıdır; devlet başkanı ile başbakandan meydana gelir
- B)Yasama organı içinden seçilen bir kuruldur
- C)Tek başlıdır; başkan hem devlet hem hükümet başkanıdır
- D)Meclisin güvenoyuna bağlı olarak göreve başlar
- E)Yargı organı tarafından atanır
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Başkanlık sisteminde yürütme tek başlıdır ve başkan aynı anda devlet başkanı ile hükümet başkanı sıfatını taşır. Yürütmenin iki başlı olması ve güvenoyuyla göreve başlaması parlamenter sisteme özgüdür; bu nedenle o seçenekler yanlıştır.
Kolay · Test 5
Soru 63Parlamenter sistemin ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yürütmenin iki başlı bir yapıya sahip olması
- B)Yürütmenin tek kişide toplanmış olması
- C)Devlet başkanının hükümetin de başı olması
- D)Yasama organının hükümeti denetleyememesi
- E)Bakanların yasama organına karşı sorumsuz olması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Parlamenter sistemde yürütme; siyasi bakımdan sorumsuz devlet başkanı ile parlamentoya karşı sorumlu hükümetten oluşan iki başlı bir yapıdadır. Yürütmenin tek kişide toplanması ve devlet başkanının aynı zamanda hükümet başkanı olması başkanlık sisteminin özellikleridir.
Orta · Test 5
12.Başkanlık ve yarı başkanlık sistemleri
Başkanlıkta yürütme tek başlıdır: halkın belirli süre için seçtiği başkan hem devlet hem hükûmet başkanıdır, bakanlar ona karşı sorumludur, yasama başkanı düşüremez, başkan meclisi feshedemez (sert ayrılık; ABD, Brezilya). Yarı başkanlıkta halkın seçtiği gerçek yetkili cumhurbaşkanının yanında parlamentoya karşı sorumlu bir başbakan ve hükûmet de bulunur; yürütme iki başlıdır (Fransa, Rusya).
Sınav ipucu: Yarı başkanlığı başkanlıktan ayıran unsur parlamentoya sorumlu hükûmettir; cumhurbaşkanı ile meclis çoğunluğu farklı partiden olunca "kohabitasyon" doğar.
Soru 69Hükümet sistemleri ile örnek ülkeler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Parlamenter sistem - Amerika Birleşik Devletleri
- B)Başkanlık sistemi - Birleşik Krallık
- C)Başkanlık sistemi - Amerika Birleşik Devletleri
- D)Meclis hükümeti sistemi - Birleşik Krallık
- E)Yarı başkanlık sistemi - Almanya
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Başkanlık sisteminin klasik örneği Amerika Birleşik Devletleri, parlamenter sistemin klasik örneği ise Birleşik Krallık'tır. Almanya da parlamenter sistemle yönetildiğinden yarı başkanlıkla eşleştirilmesi yanlıştır; yarı başkanlığın tipik örneği Fransa'dır.
Kolay · Test 5
Soru 70Halk tarafından seçilen ve gerçek yürütme yetkileri bulunan bir devlet başkanının yanında, parlamentoya karşı sorumlu bir hükümetin de yer aldığı sistem hangisidir?
- A)Başkanlık sistemi
- B)Meclis hükümeti sistemi
- C)Klasik parlamenter sistem
- D)Yarı başkanlık sistemi
- E)Konfederal sistem
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Yarı başkanlık sisteminde halkça seçilen ve etkin yetkileri olan devlet başkanı ile parlamentonun güvenine dayanan hükümet birlikte bulunur; Fransa bu sistemin tipik örneğidir. Başkanlık sisteminde parlamentoya karşı sorumlu ayrı bir hükümet bulunmadığından bu seçenek tarife uymaz.
Orta · Test 5
Soru 71Yarı başkanlık sistemini başkanlık sisteminden ayıran temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Devlet başkanının halk tarafından seçilmesi
- B)Yargı bağımsızlığının anayasada güvenceye alınması
- C)Hükümetin parlamentoya karşı sorumlu olması
- D)Yasama organının tek meclisten oluşması
- E)Devlet başkanının görev süresinin anayasada belirlenmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Her iki sistemde de devlet başkanı halkça seçilir; ayrım, yarı başkanlıkta ayrıca parlamentoya karşı sorumlu bir hükümetin bulunması, yani yürütmenin iki başlı olmasıdır. Devlet başkanının halkça seçilmesi ortak özellik olduğundan ayırt edici ölçüt sayılamaz.
Zor · Test 5
13.Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi (2017)
16 Nisan 2017 halkoylamasıyla kabul edildi, 24 Haziran 2018 seçimleriyle tam yürürlüğe girdi. Yürütme tek başlıdır: Cumhurbaşkanı hem devlet hem hükûmet başkanıdır; Başbakanlık, Bakanlar Kurulu, gensoru ve güvenoyu kaldırıldı. Bakanları Cumhurbaşkanı atar ve görevden alır; bakanlar yalnız ona karşı sorumludur, milletvekili bakan atanırsa üyeliği düşer. TBMM denetimi: meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması, yazılı soru.
Sınav ipucu: Geri gönderilen kanun ancak üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301) aynen kabul edilirse yayımlanır; bütçe kanun teklifini Cumhurbaşkanı sunar.
Soru 74Türkiye'de hâlen yürürlükte olan hükümet sistemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi
- B)Klasik parlamenter sistem
- C)Meclis hükümeti (konvansiyonel) sistem
- D)Yarı başkanlık sistemi
- E)Rasyonelleştirilmiş parlamenter sistem
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 yılında kabul edilen anayasa değişikliğiyle Türkiye'de cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiş, bu sistem 2018 genel seçimlerinin ardından uygulanmaya başlanmıştır. Parlamenter sistem bu değişiklikten önceki döneme ait olduğu için güncel sistemi göstermez.
Kolay · Test 5
Soru 83Yürürlükteki sistemde bir milletvekilinin bakan olarak atanması hâlinde hangi sonuç doğar?
- A)Milletvekilliği ile bakanlığı birlikte yürütür
- B)Milletvekilliği bakanlık süresince askıya alınır
- C)Yeniden seçilinceye kadar milletvekilliği devam eder
- D)Bakanlık görevi TBMM onayına bağlı hâle gelir
- E)Milletvekilliği sona erer
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama ve yürütme görevleri birlikte yürütülemez; milletvekili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanırsa milletvekilliği sona erer. Parlamenter sistemde bakanların aynı zamanda milletvekili olabilmesi mümkündü; bu nedenle iki görevin birlikte yürütülmesini öngören seçenek güncel sisteme uymaz.
Orta · Test 6
Soru 731921 Anayasası döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin hem yasama hem yürütme yetkisini kullanması, hangi hükümet sisteminin benimsendiğini gösterir?
- A)Meclis hükümeti sisteminin
- B)Parlamenter sistemin
- C)Başkanlık sisteminin
- D)Yarı başkanlık sisteminin
- E)Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 1921 Anayasası kuvvetler birliğini benimsemiş, yasama ve yürütme yetkilerini TBMM'de toplayarak meclis hükümeti sistemini kurmuştur. Parlamenter sistem yürütmenin ayrı ve sorumlu bir hükümetten oluşmasını gerektirdiğinden, bu dönem için parlamenter sistemden söz edilemez.
Orta · Test 5
14.Cumhurbaşkanı'nın seçimi, seçimlerin yenilenmesi ve meclis soruşturması
Cumhurbaşkanı 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim görmüş vatandaşlar arasından halkça beş yıl için, en fazla iki defa seçilir; ilk oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa en çok oy alan iki aday ikinci oylamaya gider. İki seçim aynı gün yapılır; TBMM üye tamsayısının beşte üçüyle (360) ya da Cumhurbaşkanı tek başına seçimleri birlikte yenileyebilir. Meclis soruşturması: salt çoğunlukla (301) önerge, beşte üçle (360) açılma, üçte ikiyle (400) Yüce Divan'a sevk.
Sınav ipucu: TBMM, Cumhurbaşkanı'nın ikinci döneminde seçimleri yenilerse Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.
Soru 84Cumhurbaşkanı hakkında meclis soruşturması açılması süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Soruşturma açılması için üye tamsayısının salt çoğunluğu yeterlidir
- B)Yüce Divana sevk kararı salt çoğunlukla alınır
- C)Soruşturma önergesi tek bir milletvekilince verilebilir
- D)Soruşturma açılmasına beşte üç çoğunlukla karar verilir
- E)Soruşturmayı Anayasa Mahkemesi resen başlatır
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle istenir, soruşturma açılmasına beşte üç çoğunlukla karar verilir ve Yüce Divana sevk için üçte iki çoğunluk aranır. Bu nedenle Yüce Divana sevkin salt çoğunlukla alınacağını ya da önergenin tek milletvekilince verilebileceğini söyleyen seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 6
Soru 77Cumhurbaşkanının seçimi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)TBMM tarafından yedi yıllığına seçilir
- B)Halk tarafından dört yıllığına seçilir ve sınırsız kez seçilebilir
- C)TBMM tarafından beş yıllığına ve tek dönem için seçilir
- D)Anayasa Mahkemesince belirlenen adaylar arasından seçilir
- E)Halk tarafından beş yıllığına seçilir; en çok iki kez seçilebilir
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Yürürlükteki düzenlemeye göre Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından beş yıllık süre için seçilir ve bir kimse kural olarak en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Yedi yıllık süre ve TBMM tarafından seçim, 2007 değişikliği öncesindeki döneme ait olduğundan güncel değildir.
Orta · Test 6
Soru 79Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde seçimlerin yenilenmesi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)TBMM ya da Cumhurbaşkanı kararıyla seçimler birlikte yenilenir
- B)Yalnızca Cumhurbaşkanı yalnızca meclis seçimlerini yenileyebilir
- C)Yalnızca TBMM yalnızca cumhurbaşkanlığı seçimini yenileyebilir
- D)Seçimlerin yenilenmesine Anayasa Mahkemesi karar verir
- E)Seçimlerin yenilenmesi hiçbir biçimde mümkün değildir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Seçimlerin yenilenmesine TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ya da Cumhurbaşkanının kararıyla gidilebilir; her iki hâlde de TBMM ve cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte yenilenir. Yalnızca bir organın seçiminin yenilenmesi mümkün olmadığı için diğer seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 6
15.2017 ile kaldırılan ve değişen kurumlar
TBMM 550'den 600 üyeye çıktı, seçilme yaşı 25'ten 18'e indi, seçim dönemi beş yıl oldu. Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılıp askerî yargıya son verildi. HSYK 13 üyeli Hâkimler ve Savcılar Kurulu'na dönüştü; Anayasa Mahkemesi 17'den 15 üyeye indi. Sıkıyönetim kaldırıldı, tek olağanüstü yönetim usulü olağanüstü hâl kaldı; kanun hükmünde kararnamenin yerini Cumhurbaşkanlığı kararnamesi aldı.
Sınav ipucu: Bireysel başvuru (2010) ve Cumhurbaşkanı'nın halkça seçilmesi (2007) 2017'nin yeniliği değildir.
Soru 782017 anayasa değişikliğiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ilişkin olarak yapılan düzenlemelerden hangisi doğrudur?
- A)Üye tamsayısı 600'e, seçim dönemi beş yıla çıkarılmıştır
- B)Üye tamsayısı 450'ye indirilmiştir
- C)Seçim dönemi üç yıla indirilmiştir
- D)İkinci meclis olarak Cumhuriyet Senatosu yeniden kurulmuştur
- E)Milletvekili seçilme yaşı otuz beşe yükseltilmiştir
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 değişikliğiyle milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarılmış, seçim dönemi dört yıldan beş yıla uzatılmış ve milletvekili seçilme yaşı on sekize indirilmiştir. Senato kurulması söz konusu olmamıştır; çift meclis uygulaması yalnızca 1961 Anayasası döneminde görülmüştür.
Orta · Test 6
Soru 1182017 anayasa değişikliğiyle getirilen düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A)Kanun hükmünde kararname yetkisinin genişletilmesi
- B)Başbakanlık ve Bakanlar Kurulunun kaldırılması
- C)Milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması
- D)Milletvekili seçilme yaşının on sekize indirilmesi
- E)Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname yetkisi genişletilmemiş, tamamen kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması, milletvekili sayısının ve seçilme yaşının değişmesi ile Cumhurbaşkanı yardımcılığının kurulması ise bu değişikliğin sonuçlarıdır.
Orta · Test 8
Soru 752017 anayasa değişikliğiyle Türk anayasa düzeninden kaldırılan kurumlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A)Yüksek Seçim Kurulu
- B)Anayasa Mahkemesi
- C)Türkiye Büyük Millet Meclisi
- D)Sayıştay
- E)Bakanlar Kurulu
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 2017 değişikliğiyle başbakanlık, Bakanlar Kurulu ve kanun hükmünde kararname kaldırılmış; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplanmıştır. Anayasa Mahkemesi, Yüksek Seçim Kurulu, TBMM ve Sayıştay varlıklarını sürdürdüğünden bu seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 5
16.Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
Cumhurbaşkanı yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarır. Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar kararnameyle düzenlenemez (sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir); münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ve kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz. Kararname ile kanun çelişirse kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz olur. Denetimini Anayasa Mahkemesi yapar.
Sınav ipucu: Olağanüstü hâl kararnamesi aynı gün TBMM onayına sunulur, üç ayda görüşülmezse kalkar ve Anayasa Mahkemesi'nde denetlenemez.
Soru 81Bir konuda hem Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hem de kanun hükmü bulunması ve bunların birbiriyle çelişmesi hâlinde hangi kural uygulanır?
- A)Kararname hükmü uygulanır
- B)Sonraki tarihli metin uygulanır
- C)Uygulanacak metni Cumhurbaşkanı belirler
- D)Uygulanacak metni Yargıtay belirler
- E)Kanun hükmü uygulanır
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Anayasa gereği kararname ile kanun arasında çelişme bulunduğunda kanun hükmü uygulanır; ayrıca aynı konuda kanun çıkarılması hâlinde kararname hükümsüz hâle gelir. Bu nedenle sonraki tarihli metnin ya da yürütmenin tercihinin esas alınacağını söyleyen seçenekler yanlıştır.
Zor · Test 6
Soru 80Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Anayasada kanunla düzenlenmesi öngörülen konuları da düzenleyebilir
- B)Temel haklar ve kişi hakları bu kararnamelerle düzenlenemez
- C)Yargısal denetime kapalı düzenleyici işlemlerdir
- D)Yürürlüğe girmesi TBMM'nin onayına bağlıdır
- E)Kanunların yerine geçerek onları yürürlükten kaldırabilir
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir; temel haklar ile kişi hak ve ödevleri bu yolla düzenlenemez ve anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kararname çıkarılamaz. Ayrıca bu kararnameler Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğundan yargı denetimine kapalı oldukları söylenemez.
Orta · Test 6
Soru 1182017 anayasa değişikliğiyle getirilen düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- A)Kanun hükmünde kararname yetkisinin genişletilmesi
- B)Başbakanlık ve Bakanlar Kurulunun kaldırılması
- C)Milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması
- D)Milletvekili seçilme yaşının on sekize indirilmesi
- E)Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamının kurulması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname yetkisi genişletilmemiş, tamamen kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması, milletvekili sayısının ve seçilme yaşının değişmesi ile Cumhurbaşkanı yardımcılığının kurulması ise bu değişikliğin sonuçlarıdır.
Orta · Test 8
17.Anayasa türleri ve kurucu iktidar
Yazılı anayasa tek belgede toplanır (ilk: 1787 ABD), yazısız anayasa teamüle dayanır (İngiltere). Katı anayasa kanunlardan zor usulle değişir, yumuşak anayasa kanun gibi değişir. Çerçeve anayasa temel ilkeleri koyar, kazuistik anayasa ayrıntı düzenler; hükümdarın bağışladığı ferman, hükümdar–halk uzlaşması misak, kurucu organın yaptığı halk anayasasıdır. Hiçbir pozitif hukuk kuralıyla bağlı olmadan yeni anayasa yapan güç aslî kurucu iktidar, mevcut anayasayı öngörülen usulle değiştiren güç tali kurucu iktidardır.
Sınav ipucu: 1876 "padişahın ihsanı" olduğundan ferman anayasadır; 1921 tek yumuşak ve çerçeve anayasamızdır; 1982 katı ve kazuistiktir.
Soru 1041921 Anayasası'nın değiştirilmesi için özel bir usul öngörülmemiş olması hangi sonucu doğurur?
- A)Anayasanın yumuşak anayasa niteliği taşıması
- B)Anayasanın katı anayasa niteliği taşıması
- C)Anayasanın hiçbir biçimde değiştirilememesi
- D)Anayasa değişikliklerinin halkoyuna sunulmasının zorunlu olması
- E)Anayasanın yalnızca yargı kararıyla değiştirilebilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Adi kanunlarla aynı usulle değiştirilebilen anayasalar yumuşak anayasa olarak adlandırılır; 1921 Anayasası bu niteliktedir. Katı anayasalarda ise değişiklik için nitelikli çoğunluk ya da halkoylaması gibi ağırlaştırılmış usuller aranır; 1924, 1961 ve 1982 anayasaları bu gruptadır.
Orta · Test 7
Soru 123Bir ülkede mevcut anayasal düzen tümüyle ortadan kalktıktan sonra, yürürlükteki hiçbir pozitif hukuk kuralıyla bağlı olmaksızın yeni bir anayasa yapan iktidar için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Talî (türev) kurucu iktidar
- B)Aslî kurucu iktidar
- C)Kurulmuş iktidar
- D)Olağanüstü hâl yetkisi
- E)Yasama yetkisi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Aslî kurucu iktidar, bir hukuk boşluğunda (devrim, savaş, bağımsızlık gibi bir kopuş sonrasında) yeni bir anayasa yapan ve pozitif hukukla bağlı olmayan iktidardır. Talî kurucu iktidar ise yürürlükteki anayasanın kendi öngördüğü usulle (1982 Anayasası bakımından m.175) sınırlı biçimde değişiklik yapan iktidar olduğundan A yanlıştır; talî kurucu iktidar m.4'teki değiştirilemez hükümlerle de bağlıdır. Kurulmuş iktidarlar anayasanın kurduğu yasama, yürütme ve yargı organlarıdır; anayasa yapmazlar, anayasadan yetki alırlar, bu yüzden C ve E de yanlıştır. Olağanüstü hâl yetkisi ise anayasa içinde düzenlenmiş geçici bir yürütme yetkisidir, anayasa yapma kudreti değildir. Cevap B.
Kolay · Test 9
Soru 991876 Kanun-i Esasi'nin padişah tarafından ihsan edilmiş bir anayasa sayılması hangi sonuca işaret eder?
- A)Egemenliğin millete geçtiğine
- B)Padişahın yetkilerinin tamamen kaldırıldığına
- C)Anayasanın halkoylamasıyla kabul edildiğine
- D)Meclisin padişahı görevden alabildiğine
- E)Egemenliğin kaynağının padişahta kaldığına
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Kanun-i Esasi bir kurucu meclis ya da halkoylaması ürünü olmayıp padişahın iradesiyle yürürlüğe konulmuştur; bu da egemenliğin kaynağının padişahta kaldığını gösterir. Nitekim padişah meclisi tatil etme gibi yetkilerini korumuş, meclise padişahı görevden alma yetkisi tanınmamıştır.
Zor · Test 7
18.Sened-i İttifak (1808)
II. Mahmut döneminde Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'nın öncülüğünde merkezî yönetim ile ayanlar arasında imzalanan karşılıklı belgedir: ayanlar padişahın otoritesini tanıdı, padişah ayanların varlığını ve haklarını kabul etti. Padişahın yetkilerinin ilk kez sınırlandırıldığı, anayasal nitelikli ilk Osmanlı belgesidir; Magna Carta'ya benzetilir.
Sınav ipucu: İki taraflı sözleşme niteliği merkezî otoritenin ayanlar karşısında zayıfladığını gösterir; belge uygulanamamıştır.
Soru 90Türk anayasa tarihinde padişahın yetkilerinin ilk kez sınırlandırıldığı belge hangisidir?
- A)Tanzimat Fermanı
- B)Islahat Fermanı
- C)Kanun-i Esasi
- D)Sened-i İttifak
- E)Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında imzalanmış ve padişahın yetkilerini ilk kez sınırlandırmıştır. Tanzimat Fermanı 1839'da, üstelik padişahın tek taraflı iradesiyle ilan edildiğinden ilk sınırlandırma belgesi değildir.
Kolay · Test 6
Soru 120Osmanlı-Türk anayasal belgeleri ile bunların getirdiği yenilikler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A)Sened-i İttifak — padişahın yetkilerinin bir belgeyle ilk kez sınırlandırılması
- B)Tanzimat Fermanı — can, mal ve namus güvenliğinin padişahça güvence altına alınması
- C)Islahat Fermanı — gayrimüslim tebaaya Müslüman tebaayla eşit haklar tanınması
- D)Kanun-i Esasi — hükümetin padişaha değil parlamentoya karşı sorumlu kılınması
- E)1909 değişiklikleri — padişahın sürgüne gönderme yetkisinin kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1876 Kanun-i Esasi'de Heyet-i Vükelâ (hükümet) padişah tarafından atanıyor ve yalnızca padişaha karşı sorumlu tutuluyordu; hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumluluğu 1909 değişiklikleriyle getirilmiştir. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır ve aranan cevaptır. E doğrudur; padişaha sakıncalı gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkisi veren 113. madde hükmü 1909'da kaldırılmıştır. A doğrudur; 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı biçimde düzenlenmiş ve padişah otoritesini ilk kez sınırlamıştır. B ve C de doğrudur; 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini tanımış, 1856 Islahat Fermanı ise ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlemiştir. Cevap D.
Zor · Test 8
Soru 91Sened-i İttifak'ın merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı bir belge biçiminde düzenlenmesi, dönemin hangi özelliğini yansıtır?
- A)Halk egemenliğinin benimsenmiş olduğunu
- B)Meclisli yönetime geçilmiş olduğunu
- C)Yargı bağımsızlığının sağlandığını
- D)Merkezî otoritenin zayıflamış olduğunu
- E)Vergi yükünün tamamen kaldırıldığını
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Padişahın taşradaki ayanlarla belge imzalamak zorunda kalması, merkezî otoritenin zayıfladığını ve yerel güçlerin siyasal ağırlık kazandığını gösterir. Sened-i İttifak halk egemenliğine ya da meclisli yönetime dair bir düzenleme içermediğinden bu seçenekler yanlıştır.
Orta · Test 7
19.Tanzimat Fermanı (1839, Gülhane Hatt-ı Hümayunu)
Abdülmecid döneminde Mustafa Reşid Paşa'nın Gülhane'de okuduğu fermandır. Bütün tebaaya din ayrımı gözetmeden can, mal ve namus güvencesi, gelire göre vergi, askerliğin süreye bağlanması, müsadere yasağı ve yargılanmadan ceza verilmemesi ilkelerini getirdi. Padişah kendi iradesiyle kanuna bağlı kalacağına söz verdi; kanun üstünlüğü düşüncesinin ilk adımıdır.
Sınav ipucu: Tanzimat tek taraflı ve iç dinamiklerle ilan edildi; anayasa değildir, meclis kurmaz.
Soru 92Gülhane Hattı Hümâyunu olarak da bilinen Tanzimat Fermanı hangi yılda ilan edilmiştir?
- A)1808
- B)1839
- C)1856
- D)1876
- E)1921
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Tanzimat Fermanı 1839 yılında ilan edilmiştir. 1808 Sened-i İttifak'ın, 1856 Islahat Fermanı'nın, 1876 ise Kanun-i Esasi'nin tarihidir; bu nedenle diğer seçenekler farklı belgelere aittir.
Kolay · Test 7
Soru 120Osmanlı-Türk anayasal belgeleri ile bunların getirdiği yenilikler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A)Sened-i İttifak — padişahın yetkilerinin bir belgeyle ilk kez sınırlandırılması
- B)Tanzimat Fermanı — can, mal ve namus güvenliğinin padişahça güvence altına alınması
- C)Islahat Fermanı — gayrimüslim tebaaya Müslüman tebaayla eşit haklar tanınması
- D)Kanun-i Esasi — hükümetin padişaha değil parlamentoya karşı sorumlu kılınması
- E)1909 değişiklikleri — padişahın sürgüne gönderme yetkisinin kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1876 Kanun-i Esasi'de Heyet-i Vükelâ (hükümet) padişah tarafından atanıyor ve yalnızca padişaha karşı sorumlu tutuluyordu; hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumluluğu 1909 değişiklikleriyle getirilmiştir. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır ve aranan cevaptır. E doğrudur; padişaha sakıncalı gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkisi veren 113. madde hükmü 1909'da kaldırılmıştır. A doğrudur; 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı biçimde düzenlenmiş ve padişah otoritesini ilk kez sınırlamıştır. B ve C de doğrudur; 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini tanımış, 1856 Islahat Fermanı ise ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlemiştir. Cevap D.
Zor · Test 8
Soru 93Tanzimat Fermanı'nın getirdiği düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
- A)Padişahın yetkilerinin bir meclise devredilmesi
- B)Egemenliğin millete ait olduğunun ilan edilmesi
- C)Seçimle oluşan bir yasama organının kurulması
- D)Kanunların anayasaya uygunluğunun denetlenmesi
- E)Can, mal ve namus güvenliğinin güvence altına alınması
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliği ile vergide adalet ve kanun üstünlüğü gibi ilkeleri benimseyerek hukuk devletine geçişin ilk adımlarını atmıştır. Seçimle oluşan yasama organı ilk kez 1876 Kanun-i Esasi ile kurulduğundan, meclise ilişkin seçenekler bu ferman bakımından doğru değildir.
Orta · Test 7
20.Islahat Fermanı (1856)
Kırım Savaşı sonrasında, Paris Konferansı öncesinde Avrupa devletlerinin baskısıyla Abdülmecid tarafından ilan edildi. Gayrimüslimlere Müslümanlarla eşitlik sağlamaya yönelik düzenlemeler getirdi: devlet memurluğu ve askerî okullara giriş, askerlik yükümlülüğü (bedelle muafiyet), cizyenin kaldırılması, mahkemede tanıklık, il meclislerine katılma. Amaç Osmanlı'nın Avrupa devletler topluluğuna kabulüydü.
Sınav ipucu: Tanzimat herkese can-mal-namus güvencesi, Islahat özellikle gayrimüslim hakları üzerine kuruludur; Islahat dış baskı sonucudur.
Soru 951856 tarihli Islahat Fermanı özellikle hangi konuya ilişkin düzenlemeler getirmiştir?
- A)Gayrimüslimlerin Müslümanlarla eşitliğine
- B)Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olmasına
- C)Anayasa Mahkemesinin kurulmasına
- D)Meclisin iki kanattan oluşmasına
- E)Cumhuriyetin ilan edilmesine
Çözümü göster
Doğru cevap: A. Islahat Fermanı, özellikle gayrimüslim tebaanın hukuki ve toplumsal alanda Müslümanlarla eşit hâle getirilmesine yönelik düzenlemeler içerir. Millî egemenlik ilkesi Türk anayasa tarihine ilk kez 1921 Anayasası ile girdiğinden o seçenek bu fermanla ilgili değildir.
Kolay · Test 7
Soru 120Osmanlı-Türk anayasal belgeleri ile bunların getirdiği yenilikler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A)Sened-i İttifak — padişahın yetkilerinin bir belgeyle ilk kez sınırlandırılması
- B)Tanzimat Fermanı — can, mal ve namus güvenliğinin padişahça güvence altına alınması
- C)Islahat Fermanı — gayrimüslim tebaaya Müslüman tebaayla eşit haklar tanınması
- D)Kanun-i Esasi — hükümetin padişaha değil parlamentoya karşı sorumlu kılınması
- E)1909 değişiklikleri — padişahın sürgüne gönderme yetkisinin kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1876 Kanun-i Esasi'de Heyet-i Vükelâ (hükümet) padişah tarafından atanıyor ve yalnızca padişaha karşı sorumlu tutuluyordu; hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumluluğu 1909 değişiklikleriyle getirilmiştir. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır ve aranan cevaptır. E doğrudur; padişaha sakıncalı gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkisi veren 113. madde hükmü 1909'da kaldırılmıştır. A doğrudur; 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı biçimde düzenlenmiş ve padişah otoritesini ilk kez sınırlamıştır. B ve C de doğrudur; 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini tanımış, 1856 Islahat Fermanı ise ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlemiştir. Cevap D.
Zor · Test 8
Soru 96Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı karşılaştırıldığında Islahat Fermanı'nın öne çıkan yönü aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Padişahın yetkilerine herhangi bir sınır getirmemesi
- B)Seçimle gelen bir meclis kurması
- C)Ağırlıklı olarak gayrimüslimlere yönelik olması
- D)Kuvvetler ayrılığını benimsemesi
- E)Egemenliğin kaynağını değiştirmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: C. Tanzimat Fermanı tebaanın tamamına yönelik genel güvenceler getirirken, Islahat Fermanı ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin eşitliğine ilişkin düzenlemeler içerir. Her iki ferman da meclis kurmamış ve egemenliğin kaynağını değiştirmemiş olduğundan bu seçenekler ayırt edici olamaz.
Orta · Test 7
21.Kanun-i Esasi (1876) ve 1909 değişiklikleri
23 Aralık 1876'da II. Abdülhamid'in ilan ettiği ilk Osmanlı anayasasıdır. Meclis-i Umumî iki kanatlıdır: padişahın ömür boyu atadığı Heyet-i Ayan ve halkın iki dereceli seçtiği Heyet-i Mebusan. Egemenlik padişahtadır: mutlak veto, fesih ve sürgün (113. madde) yetkileri vardır, hükûmet padişaha karşı sorumludur; 1878'de meclis tatil edildi. 1909 değişiklikleriyle sürgün yetkisi kalktı, veto güçleştirici oldu, fesih Ayan onayına bağlandı, hükûmet meclise karşı sorumlu oldu, sansür yasaklandı.
Sınav ipucu: "Padişah ihsanı" olduğu için ferman anayasadır; parlamenter monarşiye 1876'da değil 1909'da geçildi.
Soru 120Osmanlı-Türk anayasal belgeleri ile bunların getirdiği yenilikler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A)Sened-i İttifak — padişahın yetkilerinin bir belgeyle ilk kez sınırlandırılması
- B)Tanzimat Fermanı — can, mal ve namus güvenliğinin padişahça güvence altına alınması
- C)Islahat Fermanı — gayrimüslim tebaaya Müslüman tebaayla eşit haklar tanınması
- D)Kanun-i Esasi — hükümetin padişaha değil parlamentoya karşı sorumlu kılınması
- E)1909 değişiklikleri — padişahın sürgüne gönderme yetkisinin kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1876 Kanun-i Esasi'de Heyet-i Vükelâ (hükümet) padişah tarafından atanıyor ve yalnızca padişaha karşı sorumlu tutuluyordu; hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumluluğu 1909 değişiklikleriyle getirilmiştir. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır ve aranan cevaptır. E doğrudur; padişaha sakıncalı gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkisi veren 113. madde hükmü 1909'da kaldırılmıştır. A doğrudur; 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı biçimde düzenlenmiş ve padişah otoritesini ilk kez sınırlamıştır. B ve C de doğrudur; 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini tanımış, 1856 Islahat Fermanı ise ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlemiştir. Cevap D.
Zor · Test 8
Soru 1001909 yılında Kanun-i Esasi'de yapılan değişikliklerden hangisi doğrudur?
- A)Meclis-i Mebusan'ın tamamen kaldırılması
- B)Hükümetin meclise karşı sorumlu hâle getirilmesi
- C)Padişahın sürgün yetkisinin genişletilmesi
- D)Anayasa Mahkemesinin kurulması ve denetime başlaması
- E)Saltanatın kaldırılıp cumhuriyetin ilan edilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1909 değişiklikleriyle hükümet meclise karşı sorumlu hâle getirilmiş, padişahın sürgün yetkisi kaldırılmış ve mutlak veto yetkisi geciktirici vetoya dönüştürülmüştür. Saltanat 1922'de, Anayasa Mahkemesi ise 1961 Anayasası ile kurulduğundan bu seçenekler 1909 değişiklikleriyle ilgili değildir.
Orta · Test 7
Soru 97Osmanlı Devleti'nin ve Türk anayasa tarihinin ilk anayasası hangisidir?
- A)Sened-i İttifak
- B)Kanun-i Esasi
- C)Tanzimat Fermanı
- D)Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
- E)Islahat Fermanı
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1876 tarihli Kanun-i Esasi, yazılı ve sistemli biçimde devlet düzenini kuran ilk Türk anayasasıdır. Sened-i İttifak ve fermanlar anayasal gelişmelerin hazırlayıcısı olmakla birlikte anayasa niteliği taşımaz.
Kolay · Test 7
22.1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ve meclis hükûmeti
20 Ocak 1921'de I. TBMM'nin kabul ettiği kısa (çerçeve) anayasadır. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesini ilk kez getirdi; yasama ve yürütmeyi TBMM'de topladı: meclis hükûmeti sisteminde yürütme meclisin bir komisyonu gibi çalışır, bakanları meclis tek tek seçer, ayrı devlet başkanı yoktur (bugün İsviçre). Yargı ve temel haklara ilişkin hüküm koymadı, değiştirilme usulü öngörmedi (tek yumuşak anayasamız). 29 Ekim 1923 değişikliğiyle Cumhuriyet ilan edildi, Cumhurbaşkanlığı ve Başvekil eliyle kabine getirildi, devletin dini İslam hükmü eklendi.
Sınav ipucu: "Türkiye Devleti" adı ilk kez burada geçer; halkoyuna sunulmadı. Meclis hükûmeti yasama lehine kuvvetler birliğidir.
Soru 1241921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda 29 Ekim 1923'te yapılan değişiklikle getirilen düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğunun yazılması ve Cumhurbaşkanlığı makamının kurulması
- B)Saltanatın kaldırılarak padişahlık makamına ilişkin bütün hükümlerin metinden çıkarılması
- C)Halifeliğin kaldırılması ve din işlerinin yürütülmesinin ayrı bir başkanlığa bırakılması
- D)Yasama organının Mebusan ve Ayan olmak üzere iki meclis biçiminde örgütlenmesi
- E)Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının anayasa düzeyinde tanınması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 29 Ekim 1923 tarihli değişiklikle 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun 1. maddesine 'Türkiye Devleti'nin şekl-i hükûmeti Cumhuriyettir' hükmü eklenmiş, ayrıca Cumhurbaşkanlığı makamı kurularak Cumhurbaşkanının TBMM üyeleri arasından seçileceği ve Başvekili tayin edeceği düzenlenmiştir. Saltanat, bu değişiklikten önce 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmıştır, dolayısıyla B bu değişikliğin getirdiği bir yenilik değildir. Halifelik ise 3 Mart 1924 tarihli ayrı bir kanunla kaldırıldığından C de yanlıştır. Çift meclisli yapı Osmanlı Kanun-i Esasi'sinin özelliğidir, 1921 düzeninde tek meclis vardır; kadınlara seçme ve seçilme hakkı da 1934 yılında 1924 Anayasası döneminde tanınmıştır. Cevap A.
Orta · Test 9
Soru 731921 Anayasası döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin hem yasama hem yürütme yetkisini kullanması, hangi hükümet sisteminin benimsendiğini gösterir?
- A)Meclis hükümeti sisteminin
- B)Parlamenter sistemin
- C)Başkanlık sisteminin
- D)Yarı başkanlık sisteminin
- E)Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 1921 Anayasası kuvvetler birliğini benimsemiş, yasama ve yürütme yetkilerini TBMM'de toplayarak meclis hükümeti sistemini kurmuştur. Parlamenter sistem yürütmenin ayrı ve sorumlu bir hükümetten oluşmasını gerektirdiğinden, bu dönem için parlamenter sistemden söz edilemez.
Orta · Test 5
Soru 26Türkiye'de cumhuriyetin ilan edildiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?
- A)23 Nisan 1920
- B)20 Ocak 1921
- C)1 Kasım 1922
- D)3 Mart 1924
- E)29 Ekim 1923
Çözümü göster
Doğru cevap: E. Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te 1921 Anayasası'nda yapılan değişiklikle ilan edilmiştir. 23 Nisan 1920 TBMM'nin açılışı, 1 Kasım 1922 saltanatın kaldırılması, 3 Mart 1924 ise hilafetin kaldırılması tarihidir; bunlar cumhuriyetin ilanı değildir.
Kolay · Test 2
23.1924 Anayasası
20 Nisan 1924'te II. TBMM kabul etti. Yasama ve yürütme TBMM'de toplanır ama yürütme Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullanılır (kuvvetler birliği–görev ayrılığı, karma yapı); yargı bağımsız mahkemelerindir. Tek meclislidir; Cumhurbaşkanı TBMM'ce üyeleri arasından bir dönem için seçilir; hükûmet meclise karşı sorumludur, meclisi feshedemez. Çoğunlukçu demokrasi; Anayasa Mahkemesi ve sosyal haklar yok; katı (teklif üçte bir, kabul üçte iki; cumhuriyet maddesi değiştirilemez).
Sınav ipucu: 1928'de devletin dini hükmü çıkarıldı, 1934'te kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkı, 1937'de laiklik dâhil altı ok girdi.
Soru 1091924 Anayasası'nda 1928 yılında devletin dinine ilişkin hükmün metinden çıkarılması ve 1937'de laiklik ilkesinin anayasaya girmesi hangi süreci gösterir?
- A)Anayasanın federal yapıya geçiş sürecini
- B)Anayasal düzenin laikleşmesi sürecini
- C)Çift meclisli düzene geçiş sürecini
- D)Anayasa yargısının kurulması sürecini
- E)Meclis hükümeti sistemine dönüş sürecini
Çözümü göster
Doğru cevap: B. Devletin dini olduğuna dair hükmün kaldırılması ve ardından laikliğin anayasal ilke hâline getirilmesi, anayasal düzenin laikleşmesini ifade eder. Bu değişiklikler devletin biçimiyle ya da yargı düzeniyle ilgili olmadığından federal yapı ve anayasa yargısı seçenekleri yanlıştır.
Zor · Test 8
Soru 106Cumhuriyet döneminin ikinci anayasası olan 1924 Anayasası hangi yılda kabul edilmiştir?
- A)1921
- B)1924
- C)1928
- D)1937
- E)1945
Çözümü göster
Doğru cevap: B. 1924 Anayasası, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adıyla 1924 yılında kabul edilmiştir. 1928 ve 1937, bu anayasada yapılan önemli değişikliklerin yıllarıdır; kabul tarihini göstermez.
Kolay · Test 8
Soru 1071924 Anayasası'nın yasama ve yürütme yetkilerini TBMM'de toplayıp yargıyı bağımsız mahkemelere bırakması hangi anlayışı yansıtır?
- A)Sert kuvvetler ayrılığı ve fren-denge anlayışını
- B)Saf meclis hükümeti sistemi anlayışını
- C)Yargı üstünlüğü anlayışını
- D)Kuvvetler birliği-görevler ayrılığı anlayışını
- E)Federal devlet örgütlenmesi anlayışını
Çözümü göster
Doğru cevap: D. 1924 Anayasası yasama ve yürütmeyi mecliste toplamakla birlikte yargıyı bağımsız mahkemelere bıraktığı için kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı formülüyle anılır. Sert kuvvetler ayrılığı organların birbirinden kesin biçimde ayrılmasını gerektirdiğinden bu anayasa için geçerli değildir.
Orta · Test 8
24.1961 Anayasası
27 Mayıs 1960 sonrası Millî Birlik Komitesi ile Temsilciler Meclisi'nden oluşan Kurucu Meclis hazırladı; 9 Temmuz 1961'de halkoyuyla kabul edilen ilk anayasamızdır. Yenilikleri: çift meclis (Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu), Anayasa Mahkemesi, sosyal devlet ve sosyal haklar, çoğulcu demokrasi, kuvvetler ayrılığı ve parlamenter sistem, Yüksek Hâkimler Kurulu, Millî Güvenlik Kurulu, Devlet Planlama Teşkilatı, özerk TRT ve üniversiteler.
Sınav ipucu: 1971–1973 değişiklikleriyle yürütme güçlendi, kanun hükmünde kararname ilk kez geldi, Devlet Güvenlik Mahkemeleri kuruldu.
Soru 1111961 Anayasası'nın yasama organı bakımından getirdiği yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Çift meclisli bir yasama yapısı kurması
- B)Tek meclisli yapının benimsenmesi
- C)Yasama yetkisinin yürütmeye devredilmesi
- D)Milletvekillerinin atamayla belirlenmesi
- E)Yasama organının kaldırılması
Çözümü göster
Doğru cevap: A. 1961 Anayasası TBMM'yi Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisten oluşacak biçimde düzenlemiştir. Tek meclisli yapı 1924 ve 1982 anayasalarının özelliği olduğundan bu seçenek 1961 için yenilik sayılmaz.
Orta · Test 8
Soru 1161961 Anayasası ile 1982 Anayasası'nın yasama organı bakımından karşılaştırılmasında hangisi doğrudur?
- A)Her iki anayasada da çift meclis benimsenmiştir
- B)1961'de tek meclis, 1982'de çift meclis benimsenmiştir
- C)1961'de çift meclis, 1982'de tek meclis benimsenmiştir
- D)Her iki anayasada da yasama organı atamayla oluşturulmuştur
- E)1982'de yasama yetkisi yürütmeye devredilmiştir
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1961 Anayasası Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan çift meclisli yapıyı, 1982 Anayasası ise TBMM'den ibaret tek meclisli yapıyı benimsemiştir. Yasama yetkisi 1982 Anayasası'nda da TBMM'ye ait olup devredilemez nitelikte olduğundan E seçeneği yanlıştır.
Orta · Test 8
Soru 110Türk anayasa tarihinde ilk kez halkoylamasına sunularak kabul edilen anayasa hangisidir?
- A)1924 Anayasası
- B)1921 Anayasası
- C)1961 Anayasası
- D)1876 Kanun-i Esasi
- E)1982 Anayasası
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1961 Anayasası, halkoyuna sunularak kabul edilen ilk Türk anayasasıdır. 1982 Anayasası da halkoylamasıyla kabul edilmiştir; ancak ilk olma özelliği 1961 Anayasası'na aittir, 1921 ve 1924 anayasaları ise meclis tarafından kabul edilmiştir.
Kolay · Test 8
25.1982 Anayasası ve değişiklik süreci
12 Eylül 1980 sonrası Millî Güvenlik Konseyi ile Danışma Meclisi'nden oluşan Kurucu Meclis hazırladı; 7 Kasım 1982 halkoylamasında yaklaşık yüzde 91 evet aldı. Yürütmeyi ve Cumhurbaşkanı'nı güçlendirdi, Senato'yu kaldırıp tek meclise döndü, temel hakları ayrıntılı sınırladı; katı ve kazuistiktir. Değişiklikler: 1987 siyasi yasaklar kalktı, 1995 seçme yaşı 18, 2004 ölüm cezası kaldırıldı, 2007 Cumhurbaşkanı halkça seçilir, 2010 bireysel başvuru, 2017 Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi.
Sınav ipucu: Değişiklik usulü: teklif üye tamsayısının üçte biri (200), kabul beşte üçü (360) gizli oy; 360–399 oyla kabulde Cumhurbaşkanı geri göndermezse zorunlu halkoyu, 400 ve üstünde isteğe bağlı halkoyu.
Soru 1191982 Anayasası'na göre anayasa değişikliği teklifi ve kabulü bakımından hangisi doğrudur?
- A)Teklif tek bir milletvekilince verilir, kabul salt çoğunlukla olur
- B)Teklif Cumhurbaşkanınca verilir, kabul üçte iki çoğunlukla olur
- C)Teklif üye tamsayısının salt çoğunluğuyla verilir, kabul oy birliğiyle olur
- D)Teklif üye tamsayısının en az üçte biriyle verilir, kabul beşte üç çoğunlukla olur
- E)Teklif Anayasa Mahkemesince yapılır, kabul beşte üç çoğunlukla olur
Çözümü göster
Doğru cevap: D. Anayasa değişikliği teklifi TBMM üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla verilir ve kabulü üye tamsayısının en az beşte üç çoğunluğunun gizli oyuna bağlıdır. Teklifin tek milletvekilince ya da yargı organınca verilebileceğini söyleyen seçenekler anayasal usule aykırıdır.
Zor · Test 8
Soru 1171982 Anayasası'nda 2007 yılında yapılan değişiklikle getirilen yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
- A)Başbakanlık makamının kaldırılması
- B)Anayasa Mahkemesinin kurulması
- C)Cumhuriyet Senatosu'nun kurulması
- D)Milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması
- E)Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi
Çözümü göster
Doğru cevap: E. 2007 anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanının TBMM yerine halk tarafından, beş yıllık süre için ve en fazla iki dönem seçilmesi kabul edilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması ve milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması ise 2017 değişikliğinin sonuçlarıdır.
Orta · Test 8
Soru 1221961 Anayasası'nı hazırlayan Kurucu Meclisin oluşumu bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A)Danışma Meclisi ile Millî Güvenlik Konseyinden oluşan iki kanatlı bir yapıydı.
- B)Genel seçimle belirlenen tek meclisli bir yapıydı ve metni doğrudan kabul etti.
- C)Temsilciler Meclisi ile Millî Birlik Komitesinden oluşan iki kanatlı bir yapıydı.
- D)Görevdeki Türkiye Büyük Millet Meclisinin kendisi kurucu meclis olarak çalıştı.
- E)Yargı organlarının belirlediği uzmanlardan oluşan bir komisyon biçimindeydi.
Çözümü göster
Doğru cevap: C. 1961 Anayasası, Temsilciler Meclisi ile Millî Birlik Komitesinden oluşan Kurucu Meclis tarafından hazırlanıp kabul edilmiş, ardından 9 Temmuz 1961'de halkoyuna sunularak kabul edilmiştir; böylece Türk anayasa tarihinde halkoylamasıyla kabul edilen ilk anayasa olmuştur. A yanlıştır; Danışma Meclisi ve Millî Güvenlik Konseyinden oluşan Kurucu Meclis 1982 Anayasası'nı hazırlamıştır, iki süreç sıklıkla karıştırılır. B ve D yanlıştır; metin genel seçimle gelen bir meclis ya da olağan TBMM tarafından değil, olağanüstü bir kurucu meclis tarafından yapılmıştır. E de yanlıştır; hazırlık çalışmalarında bilim kurullarından yararlanılmış olsa da anayasayı kabul eden organ Kurucu Meclistir. Cevap C.
Orta · Test 9
Karıştırılan noktalar yan yana
| Belge / anayasa | Ayırt edici özellik |
|---|---|
| Sened-i İttifak (1808) | Ayanlarla karşılıklı sözleşme; padişahın yetkisini ilk sınırlayan belge |
| Tanzimat Fermanı (1839) | Can, mal, namus güvencesi; padişahın tek taraflı iradesi |
| Islahat Fermanı (1856) | Gayrimüslimlere eşitlik; Kırım Savaşı sonrası dış baskı |
| Kanun-i Esasi (1876) | İlk anayasa; Ayan + Mebusan; egemenlik padişahta; ferman anayasa |
| 1909 değişiklikleri | Sürgün yetkisi kalktı; hükûmet meclise sorumlu |
| 1921 Anayasası | Meclis hükûmeti; yumuşak ve çerçeve; yargı hükmü yok |
| 1924 Anayasası | Kuvvetler birliği–görev ayrılığı; tek meclis; Anayasa Mahkemesi yok |
| 1961 Anayasası | Halkoyuyla kabul edilen ilk anayasa; çift meclis; Anayasa Mahkemesi |
| 1982 Anayasası | MGK + Danışma Meclisi; tek meclis; güçlü yürütme; katı, kazuistik |
| 2017 değişikliği | Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi; TBMM 600, seçilme yaşı 18, 5 yıl |
Sık düşülen tuzaklar
- Federe devletlerin dış politikada söz sahibi olduğu sanılır; dış politika, savunma ve para federal merkeze aittir, konfederasyonda ise üye devletler dış ilişkilerini kendileri yürütür.
- Halk vetosu ile halk girişimi karıştırılır: halk vetosu yürürlükteki kanunu halkoyuyla kaldırmayı, halk girişimi seçmen imzasıyla yeni teklifi meclis önüne getirmeyi anlatır.
- "Padişahın yetkilerini ilk sınırlayan belge Tanzimat Fermanı'dır" yanlıştır; ilk sınırlama 1808 Sened-i İttifak'tır, Tanzimat'ta padişah tek taraflı olarak kendi yetkisini sınırlar.
- Kanun-i Esasi ile parlamenter sisteme geçildiği sanılır; 1876'da hükûmet padişaha karşı sorumluydu, meclise karşı sorumluluk 1909 değişikliğiyle geldi.
- Halkoyuyla kabul edilen ilk anayasa 1982 değil 1961'dir; 1921 ve 1924 anayasaları halkoyuna sunulmadı.
- 1924 Anayasası'nda yargının da TBMM'de toplandığı sanılır; 1924 yargıyı bağımsız mahkemelere bırakır, yargıdan hiç söz etmeyen anayasa 1921'dir.
- Yarı başkanlık ile başkanlık karıştırılır: başkanlıkta parlamentoya karşı sorumlu hükûmet ve başbakan yoktur; Türkiye'nin sistemi de başbakan bulunmadığı için yarı başkanlık değildir.
- 2017 sonrası "Bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında toplanır" veya "TBMM gensoruyla bakanı düşürür" ifadeleri eski sisteme aittir; bakanlar yalnız Cumhurbaşkanı'na karşı sorumludur.