Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi — Test 4

Doğru cevap: B — Yönetimde istikrar güçlenirken küçük partilerin temsili zayıflar

Çoğunluk sisteminde bir seçim çevresinde en çok oyu alan aday ya da liste kazandığı için büyük partiler avantajlı olur; bu da yönetimde istikrarı güçlendirirken temsilde adaleti zayıflatır. Oyların sandalyelere oranlı biçimde yansıması ve küçük partilerin temsili nispi temsil sisteminin özelliğidir.

Doğru cevap: C — Partilerin oy oranına yakın biçimde temsil edilmesi

Nispi temsilde sandalyeler partilerin aldığı oy oranına göre dağıtıldığından temsilde adalet güçlenir. Ancak bu sistem meclisteki parti sayısını artırma eğilimindedir ve tek partili hükümeti garanti etmez; istikrar üstünlüğü çoğunluk sistemine aittir.

Doğru cevap: E — Listeli çoğunluk sistemine

Bir seçim çevresindeki bütün sandalyelerin en çok oyu alan listeye verilmesi, çoğunluk sisteminin listeli biçimidir. Nispi temsilde ise sandalyeler partiler arasında oy oranlarına göre paylaştırıldığından, kazanan listenin tamamını alması söz konusu olmaz.

Doğru cevap: C — Barajın altında kalan partilerin temsil dışı kalması

Baraj, belirlenen oranın altında oy alan partilerin sandalye dağıtımına katılmamasına yol açar; bu da istikrar arayışı adına temsilde adaleti sınırlar. Barajın bütün partilerin oy oranınca temsilini sağlaması mümkün değildir, çünkü baraj tam da bunun istisnasını oluşturur.

Doğru cevap: D — Yüzde 7

2022 yılında Seçim Kanunu'nda yapılan değişiklikle ülke barajı yüzde 10'dan yüzde 7'ye indirilmiştir; yürürlükteki oran yüzde 7'dir. Yüzde 10 oranı bu değişiklikten önceki dönemi yansıttığı için güncel uygulamayı göstermez.

Doğru cevap: D — Önceden izin almaksızın kurulurlar

Anayasaya göre siyasi partiler önceden izin almaksızın kurulur ve anayasa ile kanunlar çerçevesinde faaliyetlerini sürdürür; parti kurmak bir izin değil bildirim usulüne tabidir. Bu nedenle idari makamların ya da yargı organlarının ön iznini arayan seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: D — Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, Anayasa Mahkemesi karara bağlar

Siyasi parti kapatma davası yalnızca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından açılabilir; davayı görüp karara bağlama yetkisi ise Anayasa Mahkemesine aittir. Yüksek Seçim Kurulu seçimlerin yönetimiyle, Danıştay ise idari yargıyla görevli olduğundan bu makamların kapatma davasında yetkisi yoktur.

Doğru cevap: B — Kapatma yerine devlet yardımından yoksun bırakma kararı verebilir

Anayasa, kapatma yaptırımının ağırlığı karşısında Mahkemeye, eylemlerin ağırlığına göre partiyi devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakma seçeneği tanımıştır; kapatma kararı ise üçte iki oy çoğunluğunu gerektirir. Kararın TBMM onayına sunulması ya da salt çoğunlukla verilmesi söz konusu olmadığından diğer seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: C — Anayasa Mahkemesince

Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesine verilmiştir; Mahkeme bu denetimde Sayıştaydan yardım alır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının görevi partilerin kuruluş ve faaliyet denetimiyle kapatma davası açmakla sınırlıdır, mali denetim organı değildir.

Doğru cevap: E — Hukuk devleti

Hukuk devletinde devletin bütün organları hukukla bağlıdır ve bu bağlılık bağımsız mahkemelerce denetlenir. Sosyal devlet ilkesi devletin ekonomik ve sosyal alandaki ödevleriyle, üniter ve federal devlet ise devletin yapısıyla ilgili olduğundan tarife karşılık gelmez.

Doğru cevap: B — Hukuk devleti ilkesinin

İdarenin işlemlerine karşı yargı yolunun açık olması, idarenin hukuka bağlılığını sağlayan yargısal denetim güvencesidir ve hukuk devleti ilkesinin en tipik görünümüdür. Sosyal devlet ilkesi ise kamu hizmetleri ve sosyal adaletle ilgilidir; yargısal denetim güvencesini doğrudan açıklamaz.

Doğru cevap: C — Yargı kararlarının yürütmece seçilerek uygulanması

Hukuk devleti, yargı kararlarının bütün organları bağlaması ve gecikmeksizin uygulanması esasına dayanır; yürütmenin kararları seçerek uygulaması bu ilkeyle bağdaşmaz. Suçta ve cezada kanunilik, anayasaya uygunluk denetimi, idarenin mali sorumluluğu ve kazanılmış haklara saygı ise hukuk devletinin tanınmış gerekleridir.

Doğru cevap: E — Kanuni idare ilkesini

İdarenin ancak kanunun verdiği yetkiye dayanarak işlem yapabilmesi kanuni idare (idarenin kanuniliği) ilkesidir ve hukuk devletinin temel unsurlarındandır. Yerinden yönetim, yetki genişliği ve idari vesayet ise idarenin örgütlenme ve denetim biçimlerine ilişkin kavramlardır; yetkinin kaynağını açıklamaz.

Doğru cevap: A — Azınlıkta kalanların haklarının ve muhalefet özgürlüğünün korunması

Çoğulcu demokraside çoğunluk ilkesi, azınlıkta kalanların hak ve özgürlüklerinin korunmasıyla birlikte anlam kazanır; aksi hâlde çoğunluğun sınırsız iktidarı ortaya çıkar. Muhalefetin kısıtlanması ya da temel hakların çoğunluk kararıyla kaldırılması demokrasinin değil, çoğunlukçu bir sapmanın göstergesidir.

Doğru cevap: A — Milletvekilinin seçmenlerinden aldığı talimatla bağlı olmaması

Milletvekilinin bütün milleti temsil etmesi, emredici vekâlet yasağının kabul edildiği anlamına gelir; vekil, seçmenlerinden aldığı talimatlarla hukuken bağlı değildir ve seçmenlerce görevden alınamaz. Bu nedenle talimatla bağlılık ve seçmen kararıyla azil seçenekleri temsilî demokrasi anlayışıyla çelişir.