Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi — Test 5

Doğru cevap: B — Kuvvetler ayrılığı

Kuvvetler ayrılığı, devlet yetkilerinin tek elde toplanmasını önlemek amacıyla yasama, yürütme ve yargının ayrı organlara bırakılmasını ifade eder. Kuvvetler birliğinde ise bu yetkiler tek bir organda toplanır; idarenin bütünlüğü ve yerinden yönetim ise idarenin örgütlenmesine ilişkin kavramlardır.

Doğru cevap: B — Meclis hükümeti sistemi

Meclis hükümeti sistemi kuvvetler birliğine dayanır; yürütme meclisin içinden çıkar ve doğrudan meclise tabidir. Başkanlık sistemi sert kuvvetler ayrılığına, parlamenter sistem ise yumuşak kuvvetler ayrılığına dayandığından bu tarife uymaz.

Doğru cevap: A — Yürütmenin iki başlı bir yapıya sahip olması

Parlamenter sistemde yürütme; siyasi bakımdan sorumsuz devlet başkanı ile parlamentoya karşı sorumlu hükümetten oluşan iki başlı bir yapıdadır. Yürütmenin tek kişide toplanması ve devlet başkanının aynı zamanda hükümet başkanı olması başkanlık sisteminin özellikleridir.

Doğru cevap: D — Parlamentonun güvenine sahip olması

Parlamenter sistemin temel kuralı hükümetin parlamentonun güvenine dayanmasıdır; güven kaybedilirse hükümet düşer. Hükümetin halk tarafından doğrudan seçilmesi ya da yargı organlarından güvenoyu alması bu sistemin işleyişinde yer almaz.

Doğru cevap: B — Parlamenter sistemin

Yasama ile yürütmenin birbirinin görevine son verebilmesi, organların karşılıklı bağımlılığına dayanan yumuşak kuvvetler ayrılığının, yani parlamenter sistemin işaretidir. Başkanlık sisteminde organların görev süreleri sabittir ve birbirlerinin varlığına son veremezler; meclis hükümetinde ise fesih yetkisi bulunmaz.

Doğru cevap: C — Tek başlıdır; başkan hem devlet hem hükümet başkanıdır

Başkanlık sisteminde yürütme tek başlıdır ve başkan aynı anda devlet başkanı ile hükümet başkanı sıfatını taşır. Yürütmenin iki başlı olması ve güvenoyuyla göreve başlaması parlamenter sisteme özgüdür; bu nedenle o seçenekler yanlıştır.

Doğru cevap: D — Yürütmenin başının doğrudan halk tarafından seçilmesi

Başkanlık sisteminde yürütmenin başı halk tarafından ayrı bir seçimle belirlenir ve göreve gelmek için yasama organının güvenine ihtiyaç duymaz. Kanun yapma yetkisi, yargı bağımsızlığı ve düzenli seçimler her iki sistemde de bulunduğundan ayırt edici ölçüt olamaz.

Doğru cevap: E — Sert kuvvetler ayrılığının

Başkanlık sisteminde organlar ayrı seçimlerle göreve gelir ve görev süreleri boyunca birbirlerinin varlığına son veremez; bu katı ayrılık sert kuvvetler ayrılığı olarak adlandırılır. Parlamenter sistemdeki güvensizlik oyu ve fesih mekanizmaları ise yumuşak kuvvetler ayrılığının göstergesidir.

Doğru cevap: C — Başkanlık sistemi - Amerika Birleşik Devletleri

Başkanlık sisteminin klasik örneği Amerika Birleşik Devletleri, parlamenter sistemin klasik örneği ise Birleşik Krallık'tır. Almanya da parlamenter sistemle yönetildiğinden yarı başkanlıkla eşleştirilmesi yanlıştır; yarı başkanlığın tipik örneği Fransa'dır.

Doğru cevap: D — Yarı başkanlık sistemi

Yarı başkanlık sisteminde halkça seçilen ve etkin yetkileri olan devlet başkanı ile parlamentonun güvenine dayanan hükümet birlikte bulunur; Fransa bu sistemin tipik örneğidir. Başkanlık sisteminde parlamentoya karşı sorumlu ayrı bir hükümet bulunmadığından bu seçenek tarife uymaz.

Doğru cevap: C — Hükümetin parlamentoya karşı sorumlu olması

Her iki sistemde de devlet başkanı halkça seçilir; ayrım, yarı başkanlıkta ayrıca parlamentoya karşı sorumlu bir hükümetin bulunması, yani yürütmenin iki başlı olmasıdır. Devlet başkanının halkça seçilmesi ortak özellik olduğundan ayırt edici ölçüt sayılamaz.

Doğru cevap: A — Yürütme görevlileri meclis tarafından seçilir

Meclis hükümeti sisteminde yürütme görevlileri meclisçe seçilir ve meclise karşı sorumludur; meclisin feshi söz konusu değildir. Bu nedenle yürütmeye fesih yetkisi tanıyan ya da kesin bir kuvvetler ayrılığı öngören seçenekler bu sistemle bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — Meclis hükümeti sisteminin

1921 Anayasası kuvvetler birliğini benimsemiş, yasama ve yürütme yetkilerini TBMM'de toplayarak meclis hükümeti sistemini kurmuştur. Parlamenter sistem yürütmenin ayrı ve sorumlu bir hükümetten oluşmasını gerektirdiğinden, bu dönem için parlamenter sistemden söz edilemez.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi

2017 yılında kabul edilen anayasa değişikliğiyle Türkiye'de cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiş, bu sistem 2018 genel seçimlerinin ardından uygulanmaya başlanmıştır. Parlamenter sistem bu değişiklikten önceki döneme ait olduğu için güncel sistemi göstermez.

Doğru cevap: E — Bakanlar Kurulu

2017 değişikliğiyle başbakanlık, Bakanlar Kurulu ve kanun hükmünde kararname kaldırılmış; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplanmıştır. Anayasa Mahkemesi, Yüksek Seçim Kurulu, TBMM ve Sayıştay varlıklarını sürdürdüğünden bu seçenekler yanlıştır.