Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Vatandaşlık dersinin Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 120 soru kitap sırasına göre 8 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
7 kolay7 orta1 zor
Halkın, kendisini yönetecek olanları belirlediği ve siyasal iktidarın kaynağını halk iradesinin oluşturduğu yönetim biçimi hangisidir?
Doğru cevap: D — Demokrasi
Demokraside egemenliğin kaynağı halktır ve yönetenler halkın iradesiyle belirlenir. Oligarşide iktidar dar bir zümrede, mutlak monarşide tek kişide toplanır; teokraside ise iktidarın kaynağı halk değil dinsel iradedir.
Halkın, yönetime ilişkin kararları temsilciler aracılığıyla değil bizzat kendisinin aldığı demokrasi türü hangisidir?
Doğru cevap: D — Doğrudan demokrasi
Doğrudan demokraside halk, kararları aracısız biçimde kendisi alır; tarihte küçük nüfuslu site devletlerinde uygulanmıştır. Temsilî demokraside kararlar halkın seçtiği temsilciler tarafından alınır, yarı doğrudan demokraside ise temsil esas olmakla birlikte halk bazı konularda doğrudan karara katılır.
Temsilî demokrasi ile doğrudan demokrasi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi temsilî demokrasinin ayırt edici özelliğidir?
Doğru cevap: A — Kararların halkın seçtiği temsilciler eliyle alınması
Temsilî demokraside halk, iradesini belirli süreler için seçtiği temsilciler aracılığıyla kullanır; bu nedenle seçim vazgeçilmez bir kurumdur. Kararların halk tarafından bizzat oylanması ve halk toplantılarının yasama işlevi görmesi doğrudan demokrasinin özellikleridir.
Aşağıdakilerden hangisi yarı doğrudan demokrasinin araçlarından biri değildir?
Doğru cevap: A — Gensoru
Yarı doğrudan demokrasinin araçları referandum (halkoylaması), halk vetosu ve halk girişimidir; bunlar halkın karar sürecine doğrudan katılmasını sağlar. Gensoru ise halkın değil, parlamentonun hükümeti denetleme yollarından biridir ve yarı doğrudan demokrasi aracı sayılmaz.
Bir kanunun ya da anayasa değişikliğinin yürürlüğe girebilmesi için halkın oyuna sunulması hangi kurumu ifade eder?
Doğru cevap: E — Referandum
Referandum (halkoylaması), bir metnin kabulünün doğrudan halk oyuna sunulmasıdır. Halk vetosu yürürlükteki bir metnin kaldırılması için, halk girişimi ise yeni bir düzenleme önerilmesi için kullanıldığından bu kavramlarla karıştırılmamalıdır.
Yürürlükte bulunan bir kanunun, belirli sayıda seçmenin talebiyle halkoyuna sunulup yürürlükten kaldırılabilmesine olanak tanıyan kurum hangisidir?
Doğru cevap: D — Halk vetosu
Halk vetosu, hâlihazırda yürürlükte olan bir düzenlemenin halkın istemiyle oylanarak ortadan kaldırılmasını sağlar. Halk girişimi ise yeni bir kanun ya da anayasa değişikliği önerisinin halk tarafından gündeme getirilmesidir; iki kurumun yönü birbirinin tersidir.
Belirli sayıda seçmenin imzasıyla bir kanun ya da anayasa değişikliği önerisinin yasama organının önüne getirilmesini sağlayan yarı doğrudan demokrasi aracı hangisidir?
Doğru cevap: A — Halk girişimi
Halk girişimi (inisiyatif), seçmenlerin belirli bir sayıya ulaşan imzayla doğrudan düzenleme önerisi sunmasıdır. Halk vetosu mevcut bir düzenlemeyi kaldırmaya yönelirken, referandum önüne getirilen metnin oylanmasıdır; güvenoyu ise parlamento ile hükümet arasındaki ilişkiye aittir.
Türkiye'de anayasa değişikliklerinin belirli koşullarda halkoyuna sunulabilmesi, demokrasi türleri bakımından hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: C — Temsilî demokrasinin yarı doğrudan araçlarla tamamlandığının
Türkiye'de yasama yetkisi TBMM'ye aittir; ancak anayasa değişikliklerinde öngörülen halkoylaması, temsilî sisteme eklenen bir yarı doğrudan demokrasi aracıdır. Bu durum doğrudan demokrasiye geçildiği ya da yasama yetkisinin halka devredildiği anlamına gelmez.
Demokrasinin millî egemenlik ilkesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: A — Egemenliğin kaynağı millettir, bir zümreye bırakılamaz
Millî egemenlik ilkesine göre egemenliğin sahibi millettir; anayasal organlar bu yetkiyi millet adına kullanır, sahiplenmez. Egemenliğin bir organa ya da partiye devredilmesi, egemenliğin devredilemezlik niteliğine aykırı olduğundan diğer seçenekler yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de uygulanan seçim ilkelerinden biri değildir?
Doğru cevap: B — İki dereceli seçim
Anayasaya göre seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy ve açık sayım-döküm esaslarına göre yapılır. İki dereceli seçim, seçmenlerin önce ikinci seçmenleri belirlediği eski uygulamadır ve yürürlükteki ilkelerle bağdaşmaz.
Seçimlerde oyların gizli verilmesi, buna karşılık sayım ve dökümün açık yapılması ilkesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Seçmeni baskıdan korumak ve sonuçları denetlenebilir kılmak
Gizli oy, seçmenin tercihini baskı ve etki altında kalmadan kullanmasını güvence altına alır; açık sayım ve döküm ise sonuçların herkesin gözü önünde denetlenmesini sağlar. Seçmenin tercihinin kamuoyuna duyurulması gizlilik ilkesinin doğrudan zıddıdır; bu nedenle o seçenek yanlıştır.
Seçme hakkının kullanılmasında servet, öğrenim durumu, cinsiyet ya da vergi ödeme gibi şartların aranmaması hangi seçim ilkesinin sonucudur?
Doğru cevap: B — Genel oy ilkesinin
Genel oy ilkesi, belirli yaşa ulaşmış ve hukuken engeli bulunmayan bütün vatandaşların ayrım yapılmaksızın oy kullanabilmesini ifade eder. Eşit oy ilkesi ise oy kullanma hakkına sahip olanların oylarının aynı ağırlıkta sayılmasıyla ilgilidir; bu iki ilke birbirinden farklıdır.
Bir ülkede belirli meslek gruplarına ikişer, diğer seçmenlere birer oy hakkı tanınması hangi seçim ilkesine aykırıdır?
Doğru cevap: C — Eşit oy ilkesine
Eşit oy ilkesi her seçmenin bir oya sahip olmasını ve bütün oyların aynı değeri taşımasını gerektirir; bazı gruplara çok oy tanınması bu ilkenin ihlalidir. Genel oy ilkesi ise kimlerin oy kullanabileceğiyle ilgilidir; örnekte herkes oy kullanabildiğinden ihlal edilen ilke genel oy değildir.
Seçmenlerin oylarını herhangi bir baskı, tehdit ya da zorlama altında kalmadan kullanabilmesini güvence altına alan ilke hangisidir?
Doğru cevap: E — Serbest oy ilkesi
Serbest oy ilkesi, seçmenin iradesini özgürce açıklayabilmesini ve oy vermeye zorlanamamasını ifade eder. Tek dereceli seçim ilkesi ise seçmenlerin temsilcilerini aracı seçmenler olmaksızın doğrudan belirlemesiyle ilgilidir; iki ilke farklı güvencelere hizmet eder.
Türkiye'de seçimlerin başlamasından bitimine kadar düzen içinde yönetilmesi ve denetlenmesi görevi hangi organa aittir?
Doğru cevap: B — Yüksek Seçim Kuruluna
Anayasa gereği seçimlerin yönetim ve denetimi yargı organlarının gözetiminde yürütülür ve bu görev Yüksek Seçim Kuruluna verilmiştir. Anayasa Mahkemesi kanunların anayasaya uygunluğunu denetler; seçimlerin yönetimi görev alanına girmez.
