Anayasa Hukuku – Yasama — Test 5

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak

Anayasa'nın 87. maddesi TBMM'nin görev ve yetkilerini sayarken kanun koyma, bütçe ve kesin hesap, para basılması ve savaş ilanı ile antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmayı belirtir. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma ise Anayasa'nın 104. maddesi uyarınca yürütmeye, yani Cumhurbaşkanına ait bir yetkidir.

Doğru cevap: A — Üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu

Anayasa'nın 87. maddesi genel ve özel af ilanına karar verilmesini üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuna bağlamıştır. Salt çoğunluk kanunların yeniden kabulü gibi hâllerde, üçte iki çoğunluk ise Yüce Divana sevk gibi başka kararlarda aranan yeter sayılardır.

Doğru cevap: B — Üç yüz altmış

Üye tamsayısının beşte üçü, 600 üye bakımından 360'tır; bu nedenle genel af için en az 360 kabul oyu gerekir. 301 salt çoğunluğu, 400 ise üçte iki çoğunluğu ifade eder ve af kararı için yeterli değildir.

Doğru cevap: D — Bu suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz

Anayasa'nın 169. maddesi ormanları yakmak, yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçların genel ve özel af kapsamına alınamayacağını hükme bağlar. Bu nedenle nitelikli çoğunlukla dahi af mümkün değildir; Cumhurbaşkanının sürekli hastalık, sakatlık ve kocama hâlindeki bireysel af yetkisi ise farklı bir kurumdur.

Doğru cevap: B — Türkiye Büyük Millet Meclisine

Anayasa'nın 87. maddesi para basılmasına karar verme yetkisini TBMM'ye vermiştir. Merkez Bankası bu karar çerçevesinde emisyon işlemlerini yürüten kurumdur; Sayıştay ise kamu mali denetimiyle görevlidir.

Doğru cevap: E — Türkiye Büyük Millet Meclisine

Anayasa'nın 92. maddesi savaş hâli ilanına ve silahlı kuvvetlerin yabancı ülkelere gönderilmesine izin verme yetkisini TBMM'ye tanımıştır. Millî Güvenlik Kurulu yalnızca istişari nitelikte karar bildirir; Bakanlık ve Genelkurmay ise bu konuda karar organı değildir.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanı da silahlı kuvvet kullanılmasına karar verebilir

Anayasa'nın 92. maddesi, Meclis tatilde veya ara vermede iken ülkenin ani silahlı saldırıya uğraması ve derhal karar verilmesinin kaçınılmaz olması hâlinde Cumhurbaşkanının da silahlı kuvvetlerin kullanılmasına karar verebileceğini öngörür. Bu istisnai yetki Meclis Başkanına, Millî Güvenlik Kuruluna veya Genelkurmaya tanınmamıştır.

Doğru cevap: D — TBMM antlaşmanın onaylanmasını bir kanunla uygun bulur

Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca milletlerarası antlaşmaların onaylanması TBMM'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır; onaylama işlemini ise Cumhurbaşkanı yapar. Meclisin doğrudan onaylaması, yalnızca görüş bildirmesi ya da antlaşmayı halkoyuna sunması söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — Yayımlanma ile yürürlüğe konabilir

Anayasa'nın 90. maddesi, ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenleyen ve süresi bir yılı aşmayan antlaşmaların sayılan şartlarla yayımlanma ile yürürlüğe konabileceğini öngörür; bu, uygun bulma kanunu kuralının istisnasıdır. Bu tür antlaşmalar için halkoylaması ya da Anayasa Mahkemesinin ön denetimi gibi bir usul bulunmamaktadır.

Doğru cevap: B — Milletlerarası antlaşma hükümleri

Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası, temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalarla kanunların çatışması hâlinde antlaşma hükümlerinin esas alınacağını düzenler. Bu nedenle sonraki tarihli olma ölçütü ya da bir makamın tercihi burada belirleyici değildir.

Doğru cevap: B — Meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması, yazılı soru

Anayasa'nın 98. maddesi TBMM'nin bilgi edinme ve denetim yollarını meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru olarak sayar. Gensoru, sözlü soru ve güvenoyu 2017 Anayasa değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmış olup bugün geçerli denetim araçları değildir.

Doğru cevap: E — Gensoru

Gensoru, 2017 Anayasa değişikliğiyle Anayasa'dan çıkarılmıştır; bugün Anayasa'nın 98. maddesinde sayılan denetim yolları meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı sorudur. Sözlü soru da aynı değişiklikle kaldırılmış, soru yalnızca yazılı biçimde korunmuştur.

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara

Anayasa'nın 98. maddesi yazılı sorunun milletvekillerince Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara yöneltilebileceğini düzenler. Cumhurbaşkanına soru sorulması öngörülmemiştir; yargı ve denetim organlarının başkanları da soru muhatabı değildir.

Doğru cevap: C — En geç on beş gün

Anayasa'nın 98. maddesi yazılı sorunun en geç on beş gün içinde yazılı olarak cevaplanmasını öngörür. Yedi, otuz veya altmış günlük süreler Anayasa metninde yer almadığı gibi sürenin belirsiz bırakıldığı da söylenemez.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanına yazılı soru yöneltilemez

Anayasa'nın 98. maddesi yazılı sorunun muhataplarını Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar olarak belirlemiş, Cumhurbaşkanını bu kapsamın dışında tutmuştur. Bu nedenle Meclis Başkanlığı aracılığı, grup başkanvekili veya Genel Kurul kararı gibi yollarla da Cumhurbaşkanına soru yöneltilemez.