Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 6

Doğru cevap: E — Kararname yürütme yetkisine ilişkin özerk bir düzenleme alanına sahiptir

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi Anayasa'nın 104. maddesinden doğan ve yürütme yetkisine ilişkin özerk bir düzenleme alanına dayanır; yönetmelik ise kanun ve kararnamenin uygulanmasına hizmet eder. Danıştay incelemesi kaldırılan tüzüklere özgüydü; yönetmeliklerin denetimi ise idari yargıda yapılır.

Doğru cevap: D — İdari yargının yüksek mahkemesi olan Danıştay

Anayasa'nın 150. maddesi, kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin iptali istemiyle doğrudan dava açma hakkını yalnızca Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere tanır; bu nedenle A, B, C ve E'deki süjeler sayıma dâhildir. Danıştayın ise doğrudan iptal davası açma yetkisi yoktur; yüksek mahkemeler bir normun Anayasa'ya aykırılığını ancak baktıkları davada 152. maddedeki itiraz yoluna başvurarak ileri sürebilir.

Doğru cevap: C — Resmî Gazete'de yayımından başlayarak altmış gün

Anayasa'nın 151. maddesi, iptal davasının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altmış gün içinde açılabileceğini düzenler; bu süre kanunlar gibi Cumhurbaşkanlığı kararnameleri için de geçerlidir. On, otuz ve doksan günlük süreler ile bir yıllık süre Anayasa metninde yer almaz.

Doğru cevap: B — Danıştay

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı kararlarına ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmeliklere karşı açılan iptal davalarına ilk derece mahkemesi sıfatıyla Danıştay bakar. Anayasa Mahkemesi bu işlemleri denetlemez; genel görevli idare mahkemeleri de bu davalarda yetkili değildir.

Doğru cevap: B — İdarenin iç işleyişine ilişkin yol gösterici bir düzenlemedir

Cumhurbaşkanlığı genelgeleri, idarenin iç işleyişine ilişkin yol gösterici nitelikteki işlemlerdir; kararname gibi kanun düzeyinde etki doğurmaz. Anayasa'nın 148. maddesindeki norm denetimi yalnızca kanun, kararname ve İçtüzükle sınırlıdır; genelgeyle temel hak sınırlaması da mümkün değildir.

Doğru cevap: A — Kanun hükmünde kararname için önceden bir yetki kanunu gerekirdi

Mülga 91. maddeye göre kanun hükmünde kararname çıkarabilmek için TBMM'nin çıkardığı bir yetki kanunu gerekiyordu; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ise yetkisini doğrudan Anayasa'nın 104. maddesinden alır. Olağan kararnameler Meclis onayına sunulmaz ve Danıştay incelemesine de tabi değildir.

Doğru cevap: D — Tüzük — Anayasa m.115 (yürürlükte)

Tüzükleri düzenleyen 115. madde 2017 değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır; bu nedenle tüzüğü yürürlükteki bir işlem gibi gösteren eşleştirme yanlıştır. Kararname 104., yönetmelik 124., olağanüstü hâl kararnamesi 119. ve kamu tüzelkişiliği 123. maddede düzenlenmiştir.

Doğru cevap: D — Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü

Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü, yasama organının kendi çalışma düzenini belirleyen bir yasama işlemidir ve yürütmenin düzenleyici işlemi değildir. Kararname, yönetmelik, tebliğ ve genelge ise idarenin ya da Cumhurbaşkanının düzenleyici işlem türleridir.

Doğru cevap: A — Kararname genel ve soyut kural koyar, karar çoğunlukla bireysel işlem niteliği taşır

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi genel, soyut ve sürekli kural koyan bir düzenleyici işlemken Cumhurbaşkanı kararları çoğunlukla atama gibi bireysel nitelikli işlemlerdir. Anayasa'nın 148. maddesindeki norm denetimi yalnızca kararnameleri kapsar; olağan dönemde her ikisi de Meclis onayına sunulmaz.

Doğru cevap: E — Konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya aykırıdır

Anayasa'nın 104/17 hükmü kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılmasını yasakladığından böyle bir kararname konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya aykırıdır ve Anayasa Mahkemesince iptal edilebilir. Kararnamenin kanunu ilga etmesi mümkün değildir; Meclis onayı da olağan kararnameler için öngörülmemiştir.

Doğru cevap: A — Gerekli değildir; karşı imza kuralı kaldırılmıştır

1982 Anayasası'nın 2017 öncesindeki 105. maddesi, Cumhurbaşkanının tek başına yapabileceği işlemler dışındaki bütün kararlarının Başbakan ve ilgili bakanlarca da imzalanmasını, yani karşı imzayı öngörüyordu. 6771 sayılı Kanunla Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılınca karşı imza kuralı da sistemden çıkmıştır. Bugün 104. madde uyarınca Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yalnızca Cumhurbaşkanının imzasıyla çıkarılır ve Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer. Bu nedenle bakanın veya Cumhurbaşkanı yardımcısının imzasını arayan seçenekler yürürlükten kalkmış düzene aittir; Meclis Başkanının ya da Danıştay Başkanının imzası ise hiçbir dönemde aranmamıştır.

Doğru cevap: E — Memurların ve diğer kamu görevlilerinin aylık ve ödeneklerinin saptanması

Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrası, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ile aylık ve ödeneklerinin kanunla düzenleneceğini emreder; 104. maddenin onyedinci fıkrası ise Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağını belirtir. Buna karşılık Devlet Denetleme Kurulunun işleyişi 108. maddede, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı ve görevleri ise 118. maddede açıkça Cumhurbaşkanlığı kararnamesine bırakılmıştır; Cumhurbaşkanlığı teşkilatı ile politika kurullarının kuruluş ve çalışma usulleri de yürütme yetkisine ilişkin konular olduğundan kararnameyle düzenlenebilir.

Doğru cevap: D — Olağanüstü hâl kararnamesi temel hakları da düzenleyebilir ve Meclis onayına sunulur

Anayasa'nın 119. maddesi, olağanüstü hâl kararnamelerinin 104/17'deki konu sınırlamalarına tabi olmaksızın çıkarılabileceğini ve aynı gün Meclisin onayına sunulacağını öngörür. Olağan dönem kararnameleri Meclis onayına sunulmaz; 148. madde uyarınca olağanüstü hâl kararnameleri ise Anayasa Mahkemesinde dava konusu yapılamaz.

Doğru cevap: C — Olağan dönemde Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur

Olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Meclis onayına sunulmaz; onay usulü yalnızca 119. maddedeki olağanüstü hâl kararnameleri için öngörülmüştür. Diğer şıklar 104. ve 148. maddelerin lafzına uygundur: kararname yürütme alanında çıkarılır, yayımlanır ve iptal davasına konu olabilir.

Doğru cevap: A — Tüzükler Danıştay incelemesinden geçirilirdi, bugün tüzük çıkarılamamaktadır

Mülga 115. madde uyarınca tüzükler Bakanlar Kurulunca çıkarılır ve Danıştay incelemesinden geçirilirdi; 2017 değişikliğiyle hem tüzük hem de kanun hükmünde kararname kaldırılmıştır. Yönetmelik 124. maddede korunmuş, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ise 2007'de değil 2017'de sisteme girmiştir.