Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 13

Doğru cevap: A — Van Gölü

Van Gölü, yaklaşık 3700 kilometrekarelik alanıyla Türkiye'nin en büyük gölüdür ve suları sodalıdır. Tuz Gölü alan bakımından ikinci sırada yer alsa da çok sığ olduğundan yaz aylarında yüzeyi büyük ölçüde küçülür.

Doğru cevap: E — Beyşehir Gölü

Beyşehir Gölü, Göller Yöresi'nde yer alan ve dışarıya akışı bulunan en büyük tatlı su gölüdür; Konya Ovası'nın sulanmasında kullanılır. Van, Tuz, Burdur ve Acıgöl ise kapalı havzalarda bulundukları için tuzlu ya da acı sulu göllerdir.

Doğru cevap: B — Suyunun aşırı tuzlu ve gölün çok sığ olması

Tuz Gölü kapalı havzada, yağışı az ve buharlaşması fazla bir alanda yer aldığından suyu aşırı tuzludur; sığ olması nedeniyle yazın buharlaşan sudan geriye kalın tuz tabakaları kalır. Gölün bol akarsuyla beslenmesi ya da çevresinin yağışlı olması bu tuz birikimini değil, tersine tuzluluğun azalmasını sağlardı.

Doğru cevap: D — Heyelan set gölleri

Tortum, Sera ve Abant, yamaçlardan kayan kütlelerin vadinin önünü kapatmasıyla oluşmuş heyelan set gölleridir. Bu göllerin bulunduğu alanlarda eğim fazla, yağış bol ve geçirimsiz killi-marnlı tabakalar yaygın olduğu için heyelan sık görülür.

Doğru cevap: C — Kıyı set gölleri

Bu göller, deniz kıyısındaki koy ve körfezlerin dalga ve akıntıların biriktirdiği kum setleriyle denizden ayrılmasıyla oluşmuş kıyı set (lagün) gölleridir. Genellikle sığ olan bu göllerden Terkos ve Büyükçekmece İstanbul'un su gereksiniminde kullanılır.

Doğru cevap: C — Akarsu alüvyonlarının eski körfezlerin önünü kapatması

Bafa ve Köyceğiz, akarsuların denize taşıdığı alüvyonların eski körfezlerin ağzını kapatmasıyla oluşmuş alüvyal set gölleridir. Volkanik set gölleri lav akıntılarıyla, heyelan set gölleri ise kayan kütlelerle oluştuğundan bu iki gölün oluşumuyla ilgileri yoktur.

Doğru cevap: B — Eskiden bir deniz körfezi olduğunun

Bafa, Büyük Menderes'in alüvyonlarıyla denizden ayrılmış eski bir körfez olduğundan tuzlu deniz suyunun izlerini hâlâ taşır. Volkanik ya da buzul kökenli olsaydı suyunun kaynağı deniz olmayacağı için bu tuzluluk açıklanamazdı.

Doğru cevap: E — Karstik göller

Salda ve Kestel, Batı Toroslar'daki kalkerli arazide erime sonucu oluşan çukurlukların suyla dolmasıyla meydana gelmiş karstik göllerdir. Karstik göller genellikle küçük alanlı ancak derindir; bu yönleriyle geniş ve sığ kıyı set göllerinden ayrılır.

Doğru cevap: A — Tektonik çukurlukların ve kalkerli arazinin bir arada bulunması

Göller Yöresi'nde hem tektonik hareketlerle oluşmuş çanaklar hem de kolayca eriyen kalkerli araziler bulunduğu için Beyşehir ve Eğirdir gibi tektonik göllerle Salda ve Kestel gibi karstik göller bir arada görülür. Yörede yaygın bir volkanizma ya da buzul aşındırması söz konusu değildir.

Doğru cevap: D — Volkanik faaliyetlerle

Nemrut ve Meke gölleri, volkanik faaliyetler sonucu oluşmuş çanaklarda yer aldıkları için volkanik kökenli göller arasında sayılır. Kalker erimesiyle oluşan göller karstik, kayan kütlelerin oluşturduğu göller ise heyelan set gölleridir.

Doğru cevap: D — Fazla sularını bir akarsuyla dışarı boşaltmalarıyla

Dışarıya akışı olan göllerde sular sürekli yenilendiği için tuz birikemez ve göl tatlı kalır. Kapalı havzadaki Van, Tuz ve Burdur'da ise çıkış bulunmadığından buharlaşmayla tuz yoğunlaşır; bu nedenle yükselti ya da sığlık tatlılığı açıklamaz.

Doğru cevap: A — Kapalı havzada yer alıp dışarı akışlarının bulunmaması

Çıkışı olmayan göllerde giren suyun tamamı buharlaşmayla kaybolur, çözünmüş tuzlar ise gölde kalarak birikir; Burdur ve Acıgöl bu nedenle acı-tuzludur. Bol akarsuyla beslenip yenilenen göllerde tuzluluk artamayacağı için bu seçenek sonucu tersine çevirir.

Doğru cevap: C — Yüksek dağların doruklara yakın kesimlerinde

Sirk gölleri, Buzul Çağı'nda buzulların oyduğu çanaklarda oluştuğundan Kaçkarlar, Cilo-Sat ve Aladağlar gibi yüksek dağların doruk kesimlerinde bulunur. Delta ve graben tabanları alçak ve sıcak alanlar olduğu için buzul aşındırmasının izlerini taşımaz.

Doğru cevap: B — Atatürk Baraj Gölü

Fırat üzerindeki Atatürk Barajı'nın oluşturduğu göl, Türkiye'nin insan eliyle meydana getirilmiş en büyük su birikintisidir. Van, Tuz, Beyşehir ve Eğirdir ise doğal süreçlerle oluşmuş göller olduğundan yapay göl kapsamına girmez.

Doğru cevap: E — Çanakların oluşumunda yapısal etkenlerin belirleyici olduğunu

Göllerin belirli kuşaklarda toplanması, çanağın oluşumunda tektonik hareketler, karstlaşma ve volkanizma gibi yapısal etkenlerin belirleyici olduğunu gösterir. Yalnızca yağışa bağlı olsaydı göllerin en yağışlı bölge olan Doğu Karadeniz kıyısında toplanması gerekirdi.