Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 242 soru kitap sırasına göre 17 teste bölünmüştür; bu sayfa 8. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay6 orta6 zor
Buzulların taşıyıp yığdığı, boyları birbirinden farklı ve köşeli taşlardan oluşan birikim şekline ne ad verilir?
Doğru cevap: D — Moren
Moren, buzulun taşıdığı ve eridiği yerde bıraktığı boylanmamış, köşeli malzeme yığınıdır. Sirk, hörgüç kaya ve buzul vadisi buzul aşındırmasının ürünleri olduğundan birikim şekli olarak gösterilemez.
Türkiye'de buzul aşındırma şekillerinin yalnızca Ağrı, Cilo, Kaçkar ve Aladağlar gibi kütlelerin doruk kesimlerinde görülmesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Kalıcı kar sınırının ancak bu yükseltilerde aşıldığının
Buzul şekilleri ancak karın yaz boyunca erimediği yükseltilerde gelişebilir; Türkiye'de bu sınır çok yüksekte kaldığından buzul izleri yalnızca en yüksek doruklarla sınırlıdır. Bu kütlelerin bir bölümü volkanik, bir bölümü kıvrım kökenli olduğundan kayaç türü belirleyici değildir.
Türkiye'de rüzgâr aşındırma şekillerinin çok sınırlı alanlarda görülmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Ülkenin çoğunda nem ve bitki örtüsünün rüzgârı etkisizleştirmesiyle
Rüzgâr aşındırması, bitki örtüsünden yoksun ve çok kurak alanlarda etkilidir; Türkiye'de nem ve bitki örtüsü yüzeyi koruduğu için bu şekiller ancak Karapınar gibi dar alanlarda gelişir. Ülkenin tamamında yağışın çok az olduğu savı doğru değildir, çünkü Karadeniz kıyısı çok yağışlıdır.
Rüzgârın taşıdığı kumları hilal biçiminde yığmasıyla oluşan şekle ne ad verilir?
Doğru cevap: A — Barkan
Barkan, tek yönlü rüzgârların kumları hilal biçiminde biriktirmesiyle oluşan bir rüzgâr biriktirme şeklidir. Moren buzul, lagün kıyı, traverten ise karstik birikim şekli olduğundan rüzgârla ilişkilendirilemez.
Konya'nın Karapınar çevresinde kum hareketlerini durdurmak amacıyla geniş ağaçlandırma çalışmaları yapılması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: D — Bitki örtüsü zayıf kurak alanda rüzgâr erozyonunun artmasıyla
Karapınar çevresi az yağışlı ve bitki örtüsünden yoksun olduğundan rüzgâr, ince malzemeyi kolayca taşır ve kum örtüsü hareket eder; ağaçlandırma bu süreci yavaşlatır. Bölge iç kesimde bulunduğundan dalga aşındırması, buzul erimesi gibi süreçler söz konusu değildir.
Türkiye'nin ortalama yükseltisi ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E — Ortalama yükselti 1000 metrenin üzerindedir
Türkiye'nin ortalama yükseltisi 1000 metrenin üzerinde olup Avrupa ortalamasının belirgin biçimde üstündedir. Ayrıca yükselti batıdan doğuya doğru azalmaz, tam tersine artar; en yüksek bölge Doğu Anadolu'dur.
Türkiye'de 1000 metrenin üzerindeki alanların ülke yüzölçümünün yarıdan fazlasını kaplaması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: B — Ülkenin ortalama yükseltisinin dünya ortalamasının üzerinde olduğunun
Yüksek alanların bu denli geniş yer tutması, ülkenin ortalama yükseltisinin yüksek olduğunu doğrudan ortaya koyar. Bu durum ovaların geniş olduğunu değil, tam tersine düzlüklerin sınırlı kaldığını gösterir; ayrıca yükselti farkları iklim çeşitliliğini artırır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yer şekillerinin engebeli olmasının sonuçları arasında gösterilemez?
Doğru cevap: B — Ulaşım ağının kısa ve düşük maliyetli olması
Engebeli arazide yollar dolambaçlı geçirilir, tünel ve viyadük gerektiği için maliyet artar; ulaşımın kısa ve ucuz olması engebenin değil düzlüğün sonucudur. Alan farkı, yüksek su gücü, şiddetli erozyon ve yerel iklim çeşitliliği ise engebenin doğrudan sonuçlarıdır.
Ege kıyılarında doğal limanların ve turistik koyların Akdeniz kıyılarına göre daha fazla olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: C — Ege'de dağların denize dik uzanıp kıyıyı girintili hâle getirmesiyle
Ege'de dağlar denize dik uzandığından aralarındaki çöküntü alanları sular altında kalmış, çok sayıda körfez, koy ve yarımada oluşmuştur; bu da doğal liman ve turizm potansiyelini artırır. Akdeniz'de dağlar kıyıya paralel uzandığı için kıyı sadedir ve korunaklı koy sayısı azdır.
Karadeniz kıyılarında falezlerin yaygın olmasına karşılık Ege kıyılarında kumsalların daha geniş yer kaplaması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Karadeniz'de dağların kıyıya dik inmesi, Ege'de kıyının alçak olmasıyla
Falez oluşumu için dalgaların dik ve yüksek bir kıyıya çarpması gerekir; Karadeniz'de dağların kıyıya dik inmesi bu koşulu sağlar. Ege'de ise batmış vadiler ve alçak koylarda dalgalar malzemeyi biriktirdiğinden kumsal gelişimi daha yaygındır.
Türkiye'de delta ovalarının denize doğru sürekli ilerlemesinin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru cevap: C — Bu kıyılarda doğal liman koşullarının iyileşmesi
Delta ilerlemesi kıyıyı sığlaştırıp alüvyonla doldurduğu için limanlar işlevini yitirir; nitekim Ege'deki antik limanlar bu nedenle terk edilmiştir. Tarım alanının genişlemesi, kıyı çizgisinin değişmesi, bataklık oluşumu ve yerleşmelerin içeride kalması ise deltanın gerçek sonuçlarıdır.
Türkiye akarsularının hidroelektrik potansiyelinin yüksek olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: E — Akarsuların yüksek ve engebeli arazide hızlı akması
Yüksek ve engebeli arazide akarsu yatak eğimi büyük olduğundan akış hızlanır ve enerji üretim potansiyeli artar. Türkiye akarsuları kısa boylu ve düzensiz rejimlidir; bol alüvyon taşımaları ise baraj göllerinin dolmasına yol açtığı için bir üstünlük sayılmaz.
Muğla'nın Fethiye ve Marmaris çevresinde kıyının çok sayıda koy ve körfezle girintili çıkıntılı bir görünüm kazanması hangi kıyı tipiyle açıklanır?
Doğru cevap: E — Ria kıyı tipiyle
Güneybatı Anadolu'da denize dik uzanan vadilerin sular altında kalmasıyla ria tipi kıyılar oluşmuş, kıyı çizgisi bu nedenle çok girintili hâle gelmiştir. Boyuna kıyıda dağlar kıyıya paralel uzandığından kıyı sade görünür; bu nedenle bu tanıma uymaz.
Türkiye'de nüfusun kıyı ovaları ve çöküntü alanlarında yoğunlaşmasına karşılık dağlık yörelerde seyrek kalması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: D — Yer şekillerinin nüfusun dağılışında belirleyici etken olduğunun
Düz ve alçak alanların tarım, ulaşım ve yerleşme için elverişli olması nüfusu buralara çekmiş, yüksek ve engebeli yöreler seyrek nüfuslu kalmıştır; bu da yer şekillerinin belirleyiciliğini gösterir. Sanayinin ve tarım alanlarının dağlık alanlarda toplandığı savı ise gözlenen dağılışla çelişir.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yer şekillerinin çeşitli olmasının bir sonucu olarak gösterilemez?
Doğru cevap: A — Ülkenin her yerinde aynı tarım ürünlerinin yetiştirilmesi
Yer şekillerinin çeşitliliği iklim, toprak ve yükselti koşullarını değiştirdiğinden her yerde aynı ürünün yetişmesi olanaksızdır; tam tersine ürün çeşitliliği artar. İklim farklılaşması, bitki örtüsü değişimi ve farklı yerleşme biçimleri ise bu çeşitliliğin doğrudan sonuçlarıdır.
