Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 3

Doğru cevap: B — Batman - Adıyaman - Diyarbakır

Türkiye'de petrol üretimi, Arap platformunun uzantısındaki tortul yapıya bağlı olarak Batman, Adıyaman, Diyarbakır ve Siirt çevresinde toplanmıştır. Zonguldak taş kömürü, Manisa ve Kütahya linyit, Rize ise çay üretimiyle anılır. Eskişehir ve Balıkesir bor yataklarıyla öne çıkar.

Doğru cevap: D — Çevredeki petrol kuyularına, yani hammadde kaynağına yakınlık

Batman rafinerisi, Güneydoğu Anadolu'daki petrol kuyularının hemen yanında kurulmuş olup hammaddeye yönelik kuruluş yerine örnektir. İzmit, Aliağa ve Kırıkkale rafinerileri ise tüketim merkezlerine ve ulaşım bağlantılarına göre konumlanmıştır. Batman iç kesimde yer aldığından liman bağlantısı, nüfusu bakımından da en büyük pazar olması söz konusu değildir.

Doğru cevap: A — Doğal gaz

Doğal gaz, milyonlarca yılda oluşan ve tüketildikçe azalan fosil kökenli bir kaynaktır; bu nedenle yenilenemez sayılır. Rüzgâr, jeotermal, güneş ve dalga ise doğal süreçlerle sürekli yenilenen kaynaklardır. Fosil kaynakların bir diğer farkı da yanma sırasında sera gazı salımına yol açmasıdır.

Doğru cevap: C — Bu yörelerde kırık hatlarının ve genç tektonik hareketlerin yaygın olması

Büyük Menderes ve Gediz grabenleri boyunca uzanan kırık hatları, yer altındaki suyun derinlerdeki sıcak kütlelerle ısınıp yüzeye ulaşmasına olanak verir; jeotermal alanların bu yörelerde toplanması bu yapıyla ilgilidir. Yağış miktarı ya da nüfus yoğunluğu kaynağın sıcaklığını belirlemez. Kalkerli arazi karstik şekillerin oluşumunda etkilidir, jeotermal ısının kaynağı değildir.

Doğru cevap: E — Rüzgârın yıl boyunca sürekli, düzenli ve yeterli hızda esmesi

Rüzgâr santrallerinin verimi rüzgârın hızına ve sürekliliğine bağlıdır; Ege ve Marmara kıyılarındaki bu alanlar açık, engelsiz ve sürekli rüzgâr alan konumlarıyla öne çıkar. Yüksek ve engebeli dağlık kütleler rüzgârın önünü kestiği için avantaj sağlamaz. Sıcaklık, tuzluluk ve yağış değerleri türbin verimini belirleyen ölçütler değildir.

Doğru cevap: E — Güneydoğu Anadolu

Güneydoğu Anadolu, güneşlenme süresinin uzun ve bulutluluğun az olması nedeniyle ışınım değerlerinin en yüksek olduğu bölgedir. Karadeniz kıyıları yıl boyu nemli ve bulutlu olduğundan güneşlenme süresi kısadır. Marmara da nem ve bulutluluk nedeniyle güneydeki bölgelerin gerisinde kalır.

Doğru cevap: C — Bu akarsuların akım gücünün ve yatak eğiminin yüksek olması

Hidroelektrik üretiminde suyun düşü yüksekliği ve akım miktarı belirleyicidir; engebeli araziden geçen Fırat, Dicle ve Çoruh bu iki koşulu bir arada sağlar. Yaz aylarında kuruyan bir akarsudan düzenli enerji üretilemeyeceği için o seçenek geçersizdir. Eğimin fazlalığı ulaşımı kolaylaştırmaz, tersine akarsu ulaşımını olanaksız kılar.

Doğru cevap: B — Petrol ve gaz alımının artıp dışa bağımlılığın yükselmesi

Sanayileşme ve kentleşmeyle birlikte artan talep yurt içi üretimle karşılanamadığında petrol ve doğal gaz ithalatı büyür, bu da dışa bağımlılığı ve cari açığı yükseltir. Artan talep karşısında santrallerin kapatılması ya da fosil yakıt kullanımının sona ermesi beklenemez. Tam tersine bu tablo, yenilenebilir kaynaklara yönelimi hızlandırır.

Doğru cevap: D — Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı

Bakü-Tiflis-Ceyhan hattı, Hazar bölgesindeki ham petrolü Ceyhan'daki terminale ulaştırır. Mavi Akım, TANAP, Batı Hattı ve Türk Akımı ise doğal gaz taşıyan hatlardır. Türkiye bu hatlar sayesinde kaynak ülkelerle tüketici pazarlar arasında bir enerji koridoru konumundadır.

Doğru cevap: A — Üçüncü ülkelerden geçmeden doğrudan bağlantı kurulmak istenmesiyle

Mavi Akım, gazı Rusya'dan doğrudan Türkiye'ye ulaştırarak aradaki ülkelerden geçiş ve buna bağlı riskleri ortadan kaldırmak amacıyla deniz tabanından döşenmiştir. Boru hatlarının karada döşenmesi teknik olarak olanaklıdır; nitekim Batı Hattı karadan gelir. Samsun bir üretim merkezi değil, hattın karaya çıkış noktasıdır.

Doğru cevap: A — Kaynak ülkeler ile tüketici pazarlar arasındaki köprü konumunu

Türkiye, zengin kaynaklara sahip Orta Doğu, Hazar ve Rusya ile talebin yoğun olduğu Avrupa arasında yer aldığından boru hatlarıyla bir enerji koridoru işlevi görür. Bu durum ülkenin kendi rezervlerinin büyüklüğüyle ilgili değildir; Türkiye'nin petrol üretimi tüketiminin küçük bir bölümünü karşılar. Boru hatlarının tarımsal çeşitlilik ya da cevher tenörüyle de bağlantısı yoktur.

Doğru cevap: D — Mersin

Akkuyu Nükleer Güç Santrali Mersin'de, Akdeniz kıyısında yer alır ve soğutma suyunu denizden sağlar. Sinop, ikinci santral için gündeme gelen ancak henüz aynı aşamaya ulaşmamış bir alandır. Zonguldak taş kömürü, Muğla ise linyite dayalı termik santralleriyle tanınır.

Doğru cevap: E — Isıtma giderlerinin ve fosil yakıt tüketiminin azalmasına

Doğrudan ısı olarak kullanılan jeotermal su, seralarda ve konutlarda kömür ya da doğal gaz yakılmasını azaltır; böylece hem gider hem de hava kirliliği düşer. Seracılıkta üretilen ürünler tahılla sınırlı olmayıp ağırlıklı olarak sebze ve çiçektir. Isıtmada jeotermal kullanılması elektrik tüketimini bütünüyle ortadan kaldırmaz.

Doğru cevap: B — I. Doğal gaz - II. Jeotermal - III. Hidroelektrik

Doğal gaz fosil kökenlidir ve Türkiye'nin tüketiminin önemli bölümü ithalatla karşılanır; jeotermal, yer altındaki sıcak sulardan; hidroelektrik ise akarsuların düşü gücünden elde edilir. Jeotermalin fosil kökenli sayıldığı seçenekler yanlıştır, çünkü bu kaynak yerin iç ısısına dayanır. Hidroelektriğin sıcak sularla ilişkilendirilmesi de kaynağın tanımına aykırıdır.

Doğru cevap: C — Hidroelektrik enerji

Hidroelektrik enerji, su döngüsüyle sürekli yenilenen akarsu akımına dayandığı için yenilenebilir kaynaklar arasında yer alır. Linyit, taş kömürü ve petrol fosil kaynaklardır ve tüketildikçe azalır. Nükleer enerjinin hammaddesi olan uranyum da tükenebilir bir yer altı kaynağıdır.