Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 4

Doğru cevap: C — Yakılan kömürün kükürt oranının yüksek olması

Linyitin bünyesindeki kükürt yanma sırasında kükürt oksitlerine dönüşür; bu gazlar atmosferdeki nemle birleşerek asit yağmurlarına ve hava kirliliğine yol açar. Filtre kullanımı bu salımı azaltmak için zorunludur. Damarların kıvrımlı olması üretim maliyetiyle ilgili bir özelliktir, kirlilikle doğrudan bağlantılı değildir.

Doğru cevap: B — Başka kaynaklarla desteklenip depolama kurulmasını

Rüzgâr esmediğinde ya da güneş ışınımı azaldığında üretim düştüğü için sistemin sürekliliği ancak başka santrallerle ve depolama çözümleriyle sağlanabilir. Güneş enerjisi gece üretilemeyeceğinden 'yalnızca gece üretim' seçeneği kendi içinde çelişkilidir. Üretimin değişken olması, kaynağın doğal süreçlerle yenilendiği gerçeğini de değiştirmez.

Doğru cevap: E — Elektrik üretiminde ithal doğal gazın payının artırılması

Doğal gazın büyük bölümü ithal edildiğinden elektrik üretiminde bu kaynağın payını artırmak dışa bağımlılığı azaltmaz, tersine pekiştirir. Yerli linyit, rüzgâr, güneş ve jeotermal kullanımı ile enerji verimliliği ise ithalat gereksinimini düşürür. Bu nedenle bağımlılığı azaltmaya katkısı en düşük seçenek ithal gaz payının artırılmasıdır.

Doğru cevap: A — Kızıldere (Denizli)

Büyük Menderes grabenindeki Kızıldere, Denizli sınırları içinde yer alan ve Türkiye'de jeotermal elektrik üretiminin ilk kez gerçekleştirildiği sahadır. Bandırma rüzgâr, Çayırhan linyit, Keban ise hidroelektrik ile anılır. Hamitabat doğal gaza dayalı üretimiyle bilinir.

Doğru cevap: D — Atıklar değerlendirilirken kirliliğin de azalması

Biyokütle üretimi, çürümeye bırakıldığında kirliliğe yol açan bitkisel ve hayvansal atıkların enerjiye dönüştürülmesini sağlar; ayrıca artan madde gübre olarak kullanılabilir. Bu süreç hayvancılığı sona erdirmez, tersine kırsal üretimle bütünleşir. Fosil rezervlerin artması ya da akarsu debisinin yükselmesi ise biyokütleyle ilgisi olmayan sonuçlardır.

Doğru cevap: D — Tüketim alanlarına ve ulaşım bağlantılarına yakınlık

İzmit ve Aliağa büyük limanlara ve sanayi yığılma alanlarına, Kırıkkale ise İç Anadolu'nun tüketim merkezlerine ve boru hattı bağlantısına yakınlığıyla seçilmiştir. Bu üç rafineri işlediği ham petrolün önemli bölümünü dışarıdan aldığından kuyu yakınlığı belirleyici değildir; hammaddeye yönelik örnek Batman'dır. Kömür havzalarıyla da doğrudan bir bağlantıları yoktur.

Doğru cevap: A — Kerkük-Yumurtalık Boru Hattı - doğal gaz

Kerkük-Yumurtalık hattı, Irak'ın Kerkük bölgesindeki ham petrolü Ceyhan'daki Yumurtalık terminaline taşır; doğal gaz hattı değildir. Bakü-Tiflis-Ceyhan da ham petrol taşır ve bu eşleştirme doğrudur. Mavi Akım, TANAP ve Batı Hattı ise doğal gaz taşıyan hatlar olduğundan bu eşleştirmelerde bir yanlışlık yoktur.

Doğru cevap: E — Çok amaçlı olarak planlandıklarını

Barajlar enerji üretiminin yanında sulama, içme ve kullanma suyu sağlama, taşkınları önleme ve kimi durumlarda balıkçılık gibi işlevleri bir arada yerine getirecek biçimde planlanır. Baraj gölünde su biriktirildiği için akarsuyun doğal rejimi belirgin biçimde değişir. Barajların iç kesimlerdeki dar boğazlarda da kurulması, kıyı ovalarıyla sınırlı olmadıklarını gösterir.

Doğru cevap: C — Tüketimin büyük bölümünün ithalatla karşılanmasına

Trakya ve çevresindeki üretim ülke talebinin küçük bir bölümünü karşıladığı için doğal gazın büyük kısmı boru hatları ve sıvılaştırılmış gaz terminalleri aracılığıyla dışarıdan alınır. İthalat sürdüğünden konutlarda ve elektrik üretiminde doğal gaz kullanımı devam eder. Nitekim ithalatı olanaklı kılan da bu boru hatlarının varlığıdır.

Doğru cevap: B — Açık gün sayısının fazla, bulutluluğun az olması

Güneş enerjisi üretiminde belirleyici olan, güneşlenme süresi ve ışınım şiddetidir; bu iki değer bulutluluğun az olduğu iç ve güneydeki karasal alanlarda yüksektir. Nemli, sisli ve çok yağışlı koşullar ışınımı azalttığı için verimi düşürür. Kar yağışlı gün sayısının fazlalığı da panellerin verimini artıran bir etken değildir.

Doğru cevap: B — Yağış koşullarına bağlı olarak akarsu akımlarının değişmesi

Hidroelektrik üretim, baraj göllerine ulaşan su miktarına bağlıdır; kurak geçen yıllarda akım düştüğü için üretim de azalır, yağışlı yıllarda ise artar. Türbinlerin her yıl yenilenmesi ya da baraj yüksekliğinin sürekli değişmesi gerçekçi değildir. Akarsu yataklarının yön değiştirmesi ise kısa sürede gerçekleşen bir olay olmadığından yıllık dalgalanmayı açıklamaz.

Doğru cevap: A — Tesisin açık denize bakan kıyılarda kurulması

Dalga enerjisi, rüzgârın deniz yüzeyinde oluşturduğu dalga hareketinden elde edildiği için tesislerin açık denize bakan, dalga gücü yüksek kıyılarda kurulması gerekir. Dağ yamaçları ya da kalkerli iç alanlar bu kaynağın oluşumuna elverişli değildir. Akarsu kaynakları ise hidroelektrikle ilgilidir.

Doğru cevap: C — Kaynaklardan birinde yaşanan sorunun arz güvenliğini sarsmaması

Kaynak çeşitliliği, kuraklık, fiyat artışı ya da tedarik kesintisi gibi durumlarda üretimin tümüyle aksamasını önleyerek arz güvenliğini korur. Çeşitlilik iletim kayıplarını ortadan kaldırmaz; kayıplar hat uzunluğu ve teknik koşullarla ilgilidir. Tüketimin azalması ise ancak verimlilik önlemleriyle sağlanabilir.

Doğru cevap: D — Enerji ithalatına ayrılan kaynağın azalması

Yerli ve yenilenebilir kaynaklarla üretilen her birim enerji, dışarıdan alınan petrol ve doğal gaz gereksinimini azaltarak ithalat giderini düşürür. Bu durumun tarım ürünü satışıyla ya da cevher tenörüyle nedensel bir bağı yoktur. Akarsu havzalarının sayısı ise doğal koşullarla belirlenir, enerji politikasıyla değişmez.

Doğru cevap: E — Petrol üretimi ülke tüketiminin tamamını karşılamaktadır

Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu'daki kuyulardan sağladığı petrol, tüketimin ancak küçük bir bölümünü karşıladığından 'tamamını karşıladığı' yargısı söylenemez. Jeotermalin graben alanlarında toplanması, rüzgâr santrallerinin Ege ve Marmara kıyılarında yoğunlaşması geçerli bilgilerdir. Linyitin geniş dağılışı ve güneyde güneşlenme süresinin uzunluğu da doğrudur.