Atatürkçülük ve Atatürk İlkeleri — Test 4

Doğru cevap: B — Devletçilik

Devletçilik, özel sektörün gücünün yetmediği büyük yatırımların devlet eliyle gerçekleştirilmesini öngören ekonomik ilkedir. Halkçılık toplumsal eşitliği, milliyetçilik ise millî kültür ve bağımsızlığı konu aldığından bu tanımı karşılamaz.

Doğru cevap: C — 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, liberal politikaların sınırlarını göstermiş ve devletin ekonomiye doğrudan girmesini hızlandırmıştır. Balkan Antantı ve Sadabat Paktı ise dış politikada barışı hedefleyen antlaşmalar olduğundan ekonomik model değişikliğinin nedeni değildir.

Doğru cevap: B — Devletçilik

Sanayileşmenin devlet eliyle planlanıp yürütülmesi, devletçilik ilkesinin en somut uygulamasıdır. Halkçılık toplumsal eşitliği, laiklik ise din ve devlet işlerinin ayrılmasını konu aldığından planlı sanayileşmeyi açıklamaz.

Doğru cevap: A — Devletin sanayi ve madencilikte doğrudan yatırımcı olduğu

Bu bankaların kuruluşu, sanayi ve madencilik yatırımlarının devlet eliyle yürütüldüğünü gösterdiğinden devletçilik ilkesinin uygulamasıdır. Özel mülkiyetin kaldırılması devletçilikle bağdaşmaz; devletçilik özel girişimi yasaklamayan bir modeldir.

Doğru cevap: C — Karma ekonomi

Devlet yatırımlarının özel girişimle birlikte yürütüldüğü bu modele karma ekonomi denir ve Türk devletçiliğinin ayırt edici yönüdür. Özel mülkiyeti ortadan kaldıran kollektif düzenler ise Atatürkçü devletçilik anlayışıyla bağdaşmaz.

Doğru cevap: C — Özel sektörde sermaye ve teknik eleman yetersizliği

Özel girişimin yeterli sermaye ve nitelikli iş gücüne sahip olmaması, devletin ekonomiye doğrudan girmesini yani devletçiliği zorunlu kılmıştır. Yatırımın yasaklanması gibi bir durum söz konusu değildir; aksine dönemin kanunları özel girişimi teşvik etmiştir.

Doğru cevap: C — Tekke ve zaviyelerin kapatılması

Tekke ve zaviyelerin kapatılması din ve devlet işlerinin ayrılmasına yönelik olduğundan laiklik ilkesiyle ilgilidir. Diğer uygulamalar sanayi ve madencilik yatırımlarının devlet eliyle yürütülmesini sağladığı için devletçilik kapsamındadır.

Doğru cevap: D — Devletçilik

Büyük sermaye gerektiren ağır sanayi yatırımlarının devlet tarafından üstlenilmesi devletçilik ilkesinin uygulamasıdır. Cumhuriyetçilik yönetim biçimini, laiklik ise din ve devlet işlerinin ayrılmasını konu aldığından bu yatırımların gerekçesi olamaz.

Doğru cevap: A — Bölgeler arası gelişmişlik farkının azaltılmak istendiği

Yatırımların ülke geneline yayılması, kalkınmanın dengeli olmasını amaçladığından devletçiliğin sosyal boyutunu gösterir ve halkçılıkla da uyumludur. Tarımdan vazgeçilmesi ya da ithalatın yasaklanması dönemin ekonomi politikasında yer almayan yargılardır.

Doğru cevap: C — Türk Dil Kurumu

Türk Dil Kurumu, millî kültürün geliştirilmesi amacıyla kurulduğundan milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir. Diğer kuruluşlar sanayi, madencilik ve denizcilik yatırımlarını devlet eliyle yürütmek üzere kurulmuş olup devletçilik kapsamındadır.

Doğru cevap: E — Halkçılıkla bağlantılı sosyal amaçlar da taşıdığı

Fabrikaların çevresinde eğitim ve sağlık birimlerinin açılması, devletçiliğin üretimin yanında toplumsal refahı da hedeflediğini gösterir; bu yönüyle ilke halkçılıkla bütünleşir. Özel mülkiyetin kaldırılması ise Türk devletçiliğinin benimsemediği bir uygulamadır.

Doğru cevap: D — Anayasada

Atatürk ilkeleri toplam altı tanedir: cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık. Devletçilik de bu altı ilkeden biridir. 5 Şubat 1937'de kabul edilen 3115 sayılı Kanun'la 1924 Anayasası'nın 2. maddesi değiştirilmiş ve altı ilkenin tamamı devletin nitelikleri arasında sayılmıştır. İzmir İktisat Kongresi 1923'te toplanmış bir ekonomi kongresi, Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927 tarihli bir sanayi teşvik düzenlemesi, Misak-ı Millî 1920 tarihli bir siyasi karar metni, Lozan ise 1923'te imzalanmış uluslararası bir antlaşma olduğundan ilkelerin anayasallaşmasıyla ilgili değildir.

Doğru cevap: B — Devlet yatırımlarının sosyal adaleti desteklemesi

Devlet eliyle yapılan yatırımlar istihdam ve refah artışı sağlayarak halkçılığın sosyal adalet hedefini destekler; bu da ilkelerin bütünlüğünü gösterir. Halkçılık dış politikayla değil toplumsal eşitlikle ilgili olduğundan diğer yargılar geçersizdir.

Doğru cevap: A — II. Dünya Savaşı'nın çıkması

II. Dünya Savaşı'nın yarattığı olağanüstü koşullar planın uygulanmasını engellemiştir. Devletçilikten vazgeçilmesi ya da kapitülasyonların yeniden tanınması söz konusu olmadığından diğer seçenekler dönemin gerçekleriyle bağdaşmaz.

Doğru cevap: D — Tamamlayıcı bir ekonomi modeli olduğunu

Devletçilik, özel sektörün giremediği alanlarda devreye giren tamamlayıcı bir modeldir; bu yönüyle karma ekonominin temelini oluşturur. Özel girişimin kalıcı biçimde yasaklanması Türk devletçiliğinde hiçbir zaman söz konusu olmamıştır.