Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 241 soru kitap sırasına göre 17 teste bölünmüştür; bu sayfa 10. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay7 orta5 zor
Mengücekliler Beyliği aşağıdaki yörelerin hangisinde kurulmuştur?
Doğru cevap: A — Erzincan, Kemah ve Divriği
Mengücekliler Erzincan merkezli kurulmuş; Kemah ve Divriği çevresinde hüküm sürmüştür. Diyarbakır ve Mardin Artukluların merkezleri olduğundan C seçeneği bu beylikle eşleştirilemez.
Anadolu'ya gelen Türk beyleri, ele geçirdikleri şehirlerde cami, medrese, hamam ve kervansaray gibi yapılar inşa ettirip bunların giderlerini karşılamak üzere vakıflar kurmuştur. Bu uygulamanın öncelikle aşağıdakilerden hangisini amaçladığı söylenebilir?
Doğru cevap: C — Fethedilen yerleri kalıcı bir Türk-İslam yurduna dönüştürmeyi
Kalıcı yapılar ve bunları yaşatan vakıflar, fethedilen toprakların yerleşik bir yurt hâline getirilmek istendiğini gösterir. Moğol tehlikesi Anadolu için XIII. yüzyılın olayıdır; ilk beylikler dönemiyle bağdaşmadığı için E seçeneği doğru olamaz.
Aşağıda bazı beylikler ve egemen oldukları merkezler verilmiştir: • Saltuklular — Erzurum • Mengücekliler — Erzincan • Danişmentliler — Sivas • Artuklular — Mardin Bu tabloya bakılarak Anadolu'daki ilk Türk beylikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B — Ağırlıklı olarak Doğu ve Orta Anadolu'da yoğunlaştıkları
Tabloda verilen merkezlerden Erzurum ve Erzincan Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Sivas İç Anadolu Bölgesi'nde, Mardin ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır. Merkezlerin çoğunluğu Doğu ve Orta Anadolu'da toplandığından, bu beyliklerin ağırlıklı olarak Anadolu'nun doğu ve iç kesimlerinde yoğunlaştığı söylenebilir; bu nedenle doğru cevap B'dir. Sayılan merkezlerin hiçbiri deniz kıyısında bulunmadığı için A seçeneği tabloyla doğrudan çelişir; tabloda donanma (C), ortak başkent (D) veya Batı Anadolu'daki siyasi gelişmelere (E) ilişkin bir veri bulunmadığından bu seçenekler de elenir.
Çaka Beyliği İzmir merkezli olarak kurulmuş ve donanma oluşturarak Ege adalarına seferler düzenlemiştir. Buna karşılık Saltuklular, Mengücekliler ve Danişmentliler kara içlerinde varlık göstermiştir. Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Beyliklerin kurulduğu coğrafi konumların farklı olması
Denize kıyısı olan bir merkezde kurulan beyliğin donanmaya yönelmesi, iç bölgedekilerin kara gücüne dayanması doğrudan coğrafi konumla açıklanır. Çaka Bey Bizans'a karşı mücadele etmiş bir beydir; bu nedenle E seçeneğindeki ittifak iddiası tarihsel gerçeğe aykırıdır.
Anadolu Selçuklu Devleti, XII. yüzyılın sonlarından başlayarak Danişmentliler ve Saltuklular gibi beyliklerin topraklarını kendi sınırlarına katmıştır. Bu gelişmenin Anadolu açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Anadolu'da siyasi birliğin büyük ölçüde sağlanması
Bağımsız beyliklerin tek bir devletin çatısı altında toplanması Anadolu'da siyasi birliği güçlendirmiştir. I. Haçlı Seferi 1096'da, yani bu birleşmelerden önce başladığı için D seçeneği kronolojik olarak uygun değildir.
Aşağıdakilerden hangisi Malazgirt Savaşı'nın sonuçları arasında gösterilemez?
Doğru cevap: B — İstanbul'un Türkler tarafından fethedilmesi
İstanbul'un fethi 1453'te Osmanlı Devleti tarafından gerçekleştirilmiştir; Malazgirt'in doğrudan sonucu değildir. Anadolu'nun Türklere açılması, beyliklerin kurulması ve Bizans'ın zayıflaması ise savaşın bilinen sonuçlarındandır.
Danişmentliler, I. Haçlı Seferi yıllarında ve hemen ardından Anadolu'ya giren Haçlı kuvvetleriyle mücadele etmiş; Malatya yakınlarında kazandıkları bir çarpışmada Haçlı komutanlarından birini esir almışlardır. Bu bilgiye göre Danişmentliler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Anadolu'nun savunmasında etkin rol oynadıkları
Haçlı kuvvetleriyle savaşıp komutanlarından birini esir almaları, beyliğin Anadolu savunmasında etkili bir güç olduğunu gösterir. Metinde mücadeleden söz edildiği için B seçeneğindeki ittifak iddiası bilgiyle doğrudan çelişir.
Anadolu'daki ilk Türk beylikleri, egemenlik alanlarına Türkmen boylarını yerleştirirken bir yandan da cami ve medreselerle şehirleri imar etmiştir. Buna göre bu beyliklerin izlediği politikayla ilgili aşağıdakilerden hangisi en kapsamlı değerlendirmedir?
Doğru cevap: E — Bölgeyi nüfus ve kültür açısından kalıcı biçimde dönüştürmeyi amaçladıkları
İskân ile imar faaliyetlerinin birlikte yürütülmesi, hem nüfus hem kültür bakımından kalıcı bir dönüşümün hedeflendiğini gösterir. Şehirlerin cami ve medreselerle imar edilmesi, B seçeneğindeki yalnızca göçebeliği destekleme iddiasını geçersiz kılar.
Türk tarihinde ilk donanma Çaka Bey tarafından oluşturulmuş; Çaka Bey bu donanmayla Midilli, Sakız ve Rodos gibi adalara seferler düzenlemiştir. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: C — Türklerin XI. yüzyılda Ege'de bir deniz gücü oluşturduğuna
Çaka Bey XI. yüzyılın sonlarında donanma kurup Ege adalarına sefer düzenlediğine göre Türkler bu yüzyılda Ege'de deniz gücü oluşturmuştur. Çaka Bey'in ölümünden sonra adalar Bizans'ın eline geçtiği için D seçeneğindeki kalıcılık iddiası doğru değildir.
Aşağıda bazı eserler ve bulundukları iller verilmiştir: • Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası — Sivas • Malabadi Köprüsü — Batman • Üç Kümbetler — Erzurum Bu eserleri yaptıran beylikler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: D — Mengücekliler – Artuklular – Saltuklular
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Mengücekliler'e, Malabadi Köprüsü Artuklular'a, Erzurum'daki Üç Kümbetler ise Saltuklular'a aittir. Çaka Beyliği İzmir çevresinde kısa süre varlık göstermiş ve bu tür anıtsal yapılar bırakmamıştır; bu nedenle E seçeneği yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliklerinden biri değildir?
Doğru cevap: A — Karamanoğulları
Karamanoğulları, Kösedağ Savaşı'ndan sonra XIII. yüzyılın ikinci yarısında kurulan ikinci dönem Anadolu beyliklerindendir. Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler ve Artuklular ise Malazgirt sonrasında kurulan ilk beylikler arasında yer alır.
Anadolu'ya yerleşen Türkmenler, boy adlarını, geleneklerini ve günlük yaşamlarına ait sözcükleri yeni yurtlarına taşımış; zamanla bölgenin konuşma dili değişmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?
Doğru cevap: B — Anadolu'ya yoğun ve sürekli bir Türk nüfusunun gelmesinin
Bir bölgenin konuşma dilinin değişmesi ancak kalabalık ve sürekli bir nüfus hareketiyle açıklanabilir. Yalnızca askerî fetih yapılsaydı günlük dilde bu ölçüde bir dönüşüm görülmeyeceği için A seçeneği yetersiz kalır.
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Bizans, Anadolu'daki savunma düzenini yeniden kuramamış; imparatorluk içindeki taht kavgaları da uzun süre devam etmiştir. Bu iki durumun birlikte doğurduğu sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Türk beyliklerinin Anadolu'da hızla yayılabilmesi
Savunma düzeninin çökmesi ve iç karışıklıklar, Türk beyliklerinin Anadolu'da hızla ilerlemesini kolaylaştırmıştır. Latin İmparatorluğu ise 1204'te IV. Haçlı Seferi sonucunda İstanbul'da kurulmuştur; bu nedenle E seçeneği hem yer hem zaman bakımından uygun değildir.
Aşağıdaki beylik – merkez eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: D — Artuklular – İzmir
Artuklular Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf yöresinde kurulmuş bir Güneydoğu Anadolu beyliğidir; İzmir ise Çaka Beyliği'nin egemenlik alanıdır. Diğer eşleştirmeler tarihsel olarak doğrudur.
Anadolu'daki ilk Türk beylikleri döneminde inşa edilen medrese, darüşşifa, köprü ve kervansaraylar, Anadolu Selçuklu Devleti Dönemi'nde de aynı bölgelerde artarak sürdürülmüştür. Bu süreklilik aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
Doğru cevap: E — Beyliklerin oluşturduğu birikimin devlete aktarıldığını
Aynı türden yapıların aynı bölgelerde artarak devam etmesi, beylikler döneminde oluşan kültürel ve kurumsal birikimin Anadolu Selçuklu'ya aktarıldığını gösterir. Medrese ve darüşşifa gibi sivil yapıların varlığı, C seçeneğindeki yalnızca askerî yapılara önem verildiği iddiasını çürütür.
