Türk – İslam Devletleri

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

1. 1.İslam tarihi kesiti: Dört Halife, Emeviler ve Abbasilerin Türk politikası

   Hicret (622) ile Medine'de devlet kuruldu; Bedir (624) ilk zafer, Hudeybiye (628) Mekkelilerin Müslümanları resmen tanımasıdır. Hz. Ebubekir Kur'an'ı kitaplaştırdı; Hz. Ömer il, divan, düzenli ordu ve hicri takvimi getirdi; Hz. Osman Kur'an'ı çoğalttı, ilk donanmayı kurdu; Hz. Ali döneminde Cemel ve Sıffin iç savaşları çıktı. Emeviler Arap olmayanları "mevali" sayıp Türklerle savaştı; Abbasiler Türkleri orduya aldı, avasım şehirlerine yerleştirdi, Mutasım Samarra'yı kurdurdu. Tolunoğulları (868) Mısır'daki ilk Türk-İslam devletidir.

   Sınav ipucu: Emevi = mevali = gecikme; Abbasi = hoşgörü, avasım, Samarra = hızlanma. Halifelik Muaviye ile saltanata dönüştü.

   Soru 1Hz. Muhammed ve Mekkeli Müslümanlar 622 yılında Medine'ye göç etmiş, kısa süre sonra kentte yaşayan farklı topluluklarla ortak bir yaşam düzeni oluşturulmuştur. Hicret olarak adlandırılan bu olayın aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı söylenebilir?

   1. A)Kur'an ayetlerinin çoğaltılarak farklı merkezlere gönderilmesine
   2. B)Medine'de siyasi bir birliğin ve devlet düzeninin temellerinin atılmasına
   3. C)Halifeliğin babadan oğula geçen bir makam hâline gelmesine
   4. D)İslam Devleti'nde düzenli bir donanmanın kurulmasına
   5. E)Divan teşkilatının kurularak hazine kayıtlarının tutulmasına

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Hicret'ten sonra Medine'de yapılan düzenlemelerle Müslümanlar ilk kez siyasi bir topluluk olarak örgütlenmiş ve İslam Devleti'nin temelleri atılmıştır. Kur'an'ın çoğaltılması Hz. Osman, divan teşkilatı ise Hz. Ömer Dönemi'ne ait gelişmelerdir; bu nedenle A ve E doğru değildir.

   Kolay · Test 1

   Soru 13Muaviye'nin ölümünden önce oğlunu veliaht ilan etmesiyle birlikte halifelik, babadan oğula geçen bir makam hâline gelmiştir. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   1. A)Fetih hareketlerinin sona erdiğinin
   2. B)Arapçanın resmî dil olmaktan çıkarıldığının
   3. C)Mevali politikasının tamamen terk edildiğinin
   4. D)Halifeliğin saltanata dönüştüğünün
   5. E)Divan teşkilatının kaldırıldığının

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Yönetimin veraset yoluyla el değiştirmeye başlaması, halifeliğin saltanat niteliği kazandığını gösterir. Emeviler Dönemi'nde Arapça resmî dil olarak benimsenmiş ve mevali politikası sürdürülmüştür; bu nedenle B ve C yanlıştır.

   Orta · Test 1

   Soru 2624 yılında yapılan Bedir Savaşı sonunda esir alınanlardan okuma yazma bilenlerin, belirli sayıda Müslümana okuma yazma öğretmesi karşılığında serbest bırakıldığı bilinmektedir. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   1. A)Ganimetlerin savaşa katılan herkes arasında eşit paylaştırıldığının
   2. B)Mekkelilerle siyasi eşitliğin karşılıklı olarak tanındığının
   3. C)Ordunun tamamen ücretli askerlerden oluşturulduğunun
   4. D)Eğitime ve okuryazarlığın yaygınlaşmasına önem verildiğinin
   5. E)Ticaret yollarının denetim altına alınmak istendiğinin

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Esirlerin fidye yerine okuma yazma öğretmesi, toplumda eğitimin ne kadar değerli görüldüğünü ortaya koyar. Mekkelilerin Müslümanları siyasi taraf olarak tanıması Hudeybiye Antlaşması'yla gerçekleşmiştir; bu yüzden B seçeneği Bedir Savaşı ile ilişkilendirilemez.

   Orta · Test 1

2. 2.Talas Savaşı (751) ve Türklerin İslamiyet'e girişi

   Abbasi–Çin savaşını Karlukların Abbasi tarafına geçmesi belirledi: Çin'in batıya ilerleyişi durdu, Türk-Arap yakınlaşması başladı, Türkler kitleler hâlinde İslamiyet'e girdi, kâğıt yapımı Semerkant üzerinden Avrupa'ya yayıldı. Geçişi Gök Tanrı inancının tek tanrılı yapısı, ahiret inancı, cihat–gaza benzerliği ve Abbasi hoşgörüsü kolaylaştırdı. İdil (Volga) Bulgarlarında Almış Han, Hazarlara karşı Abbasi desteği için heyet istedi; X. yüzyıl başında İslamiyet devlet dini oldu, devleti Moğollar yıktı.

   Sınav ipucu: "Kolaylaştıran etken değildir" sorusunda çeldirici Emevi baskısıdır. Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devleti Karahanlılardır.

   Soru 16Aşağıdakilerden hangisi 751 yılında yapılan Talas Savaşı'nın sonuçlarından biri değildir?

   1. A)Orta Asya'nın Çin egemenliğine girmesinin önlenmesi
   2. B)Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması
   3. C)Kâğıt üretiminin İslam dünyasında yaygınlaşması
   4. D)Türklerle Araplar arasındaki ilişkilerin olumlu yönde değişmesi
   5. E)Türklerin İslamiyet'i kabul sürecinin hızlanması

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Anadolu'nun kapıları 1071 Malazgirt Savaşı ile Türklere açılmıştır; bu sonuç Talas Savaşı ile ilgili değildir. Orta Asya'nın Çin egemenliğinden korunması, kâğıdın yayılması ve Türk-Arap yakınlaşması Talas'ın bilinen sonuçlarıdır.

   Orta · Test 2

   Soru 17Talas Savaşı'nda Abbasi ordusunun yanında yer alarak savaşın sonucunda belirleyici olan Türk boyu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Karluklar
   2. B)Kıpçaklar
   3. C)Peçenekler
   4. D)Uzlar
   5. E)Bulgarlar

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. 751 Talas Savaşı'nda Karluklar, Çin (Tang) safından ayrılıp Abbasilerin yanına geçmiş ve Çin ordusunun yenilgiye uğratılmasında belirleyici rol oynamıştır. Kıpçaklar, Peçenekler ve Uzlar ise bu tarihte Talas bölgesinden uzaktaydı: Kıpçaklar İrtiş çevresinde Kimek birliği içinde, Peçenekler Aral–Seyhun ile İdil–Yayık arasındaki sahada, Uzlar (Oğuzların bir kolu) Seyhun havzasında bulunuyordu; bu nedenle savaşta rol almamışlardır. Bu boyların Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlara göçü çok daha sonra, IX-XI. yüzyıllarda gerçekleşmiştir. Bulgarlar da bu dönemde Tuna ve İdil boylarında olduklarından Talas'la ilgileri yoktur.

   Kolay · Test 2

   Soru 46İdil (Volga) Bulgarlarının hükümdarı Almış Han Dönemi'nde Abbasi halifesinden bir heyet istenmiş ve X. yüzyılın başlarında İslamiyet devlet düzeyinde kabul edilmiştir. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   1. A)İdil Bulgarlarının Orta Asya'ya göç ettiğinin
   2. B)Abbasilerin Volga boylarını fethettiğinin
   3. C)Türklerin İslamiyet'i benimsemesinin Karahanlılarla sınırlı kalmadığının
   4. D)İdil Bulgarlarının Bizans'a bağlandığının
   5. E)Abbasi halifeliğinin merkezinin İdil boylarına taşındığının

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. İdil Bulgarları, Karahanlılarla yaklaşık aynı dönemde İslamiyet'i benimseyen Türk devletlerinden biridir; bu da kabul sürecinin tek bir bölgeyle sınırlı olmadığını gösterir. Abbasiler bölgeyi fethetmemiş, yalnızca bir heyet göndermiştir; bu nedenle B yanlıştır.

   Orta · Test 4

3. 3.Karahanlılar (840–1212)

   Uygur Devleti yıkılınca Karluk, Yağma ve Çiğil boylarınca kuruldu; merkez Balasagun, sonra Kaşgar. Satuk Buğra Han İslamiyet'i kabul edip Abdülkerim adını aldı; devlet Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devleti oldu. Halkı ve yöneticisi Türk olduğundan Türkçe devlet dili kaldı; ribatlar, Semerkant'ta ilk medrese ve hastane bu döneme aittir. 1042'de Doğu-Batı diye bölündü; Doğu'ya Karahitaylar, Batı'ya Harzemşahlar son verdi.

   Sınav ipucu: Ayırt edici üçlü: ilk Müslüman Türk devleti, Türkçe devlet dili, Türk-İslam sentezinin ilk örneği.

   Soru 31İslamiyet'i kabul ederek Abdülkerim adını alan ve Karahanlılarda İslamiyet'in yayılmasında öncü rol oynayan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Sebük Tigin
   2. B)Alp Tigin
   3. C)Satuk Buğra Han
   4. D)Tuğrul Bey
   5. E)Almış Han

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Satuk Buğra Han, İslamiyet'i kabul eden ilk Karahanlı hükümdarıdır ve Abdülkerim adını almıştır. Alp Tigin ile Sebük Tigin Gaznelilerin kuruluşunda rol oynamış, Almış Han ise İdil Bulgarlarının hükümdarıdır.

   Kolay · Test 3

   Soru 170Haçlı orduları Anadolu'dan geçerken şehirleri yağmalamış, tarım alanlarına zarar vermiş; bu durum bölgedeki üretim ve ticareti olumsuz etkilemiştir. Buna göre Haçlı Seferleri'nin Anadolu'ya etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   1. A)Anadolu'da nüfusun hızla arttığı
   2. B)Anadolu'da yeni ticaret yollarının açıldığı
   3. C)Anadolu'nun ekonomik açıdan zarar gördüğü
   4. D)Bizans'ın Anadolu'yu bütünüyle geri aldığı
   5. E)Anadolu'daki beyliklerin ortadan kalktığı

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Yağma ve tahribatın üretimi ve ticareti olumsuz etkilemesi, doğrudan ekonomik bir zararı ifade eder. Metinde Bizans'ın toprak kazanımından söz edilmediği için D seçeneği verilen bilgiden çıkarılamaz.

   Orta · Test 12

   Soru 33Karahanlılar, ticaret yolları üzerinde tüccarların konaklaması için ribat adı verilen yapılar inşa etmiş ve buralarda kervanların güvenliğini sağlamıştır. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Göçebe toplulukları askere almak
   2. B)Ülkedeki medreselerin sayısını artırmak
   3. C)Hindistan'a düzenlenecek seferlere hazırlanmak
   4. D)Ticareti geliştirmek ve yolların güvenliğini sağlamak
   5. E)Başkenti savunmak için surlar oluşturmak

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Ribat ve kervansaraylar tüccarların güvenli biçimde konaklamasını sağlayarak ticaretin canlanmasına hizmet etmiştir. Bu yapıların eğitim ya da savunma amaçlı olmadığı, doğrudan ticaret yolları üzerinde konumlandırılmalarından anlaşılır.

   Orta · Test 3

4. 4.Karahanlı sahası Türkçe eserler: Kutadgu Bilig, Divanü Lugati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık, Divan-ı Hikmet

   Kutadgu Bilig ("mutluluk veren bilgi", 1069–70): Yusuf Has Hacip'in Tabgaç Buğra Han'a sunduğu ilk Türkçe siyasetname; Kün Togdı (kanun), Ay Toldı (saadet), Ögdülmiş (akıl), Odgurmış (akıbet) dört sembolik kişisiyle yöneticilere öğüt verir. Divanü Lugati't-Türk: Kaşgarlı Mahmud'un Araplara Türkçe öğretmek için yazdığı ilk Türkçe sözlük; ilk Türk dünyası haritasını içerir. Atabetü'l-Hakayık: Edip Ahmet Yükneki, ahlak-öğüt. Divan-ı Hikmet: Ahmet Yesevi, tasavvuf.

   Sınav ipucu: "Sözlük, harita" = Kaşgarlı; "öğüt, dört kişi" = Yusuf Has Hacip; "tasavvuf" = Yesevi; "ahlak" = Yükneki.

   Soru 93Aşağıdaki eser - yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

   1. A)Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacib
   2. B)Divanü Lugati't-Türk - Kaşgarlı Mahmud
   3. C)Divan-ı Hikmet - Ahmet Yesevi
   4. D)Siyasetname - Nizamülmülk
   5. E)Atabetü'l-Hakayık - Kaşgarlı Mahmud

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmış bir ahlak ve öğüt kitabıdır; Kaşgarlı Mahmud'a ait olan eser Divanü Lugati't-Türk'tür. Diğer dört eşleştirme doğrudur.

   Orta · Test 7

   Soru 51Karahanlılar Dönemi'nde yazılan Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Kaşgarlı Mahmud
   2. B)Ahmet Yesevi
   3. C)Yusuf Has Hacib
   4. D)Edip Ahmet Yükneki
   5. E)Nizamülmülk

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından yazılmış ve Karahanlı hükümdarına sunulmuştur. Kaşgarlı Mahmud Divanü Lugati't-Türk'ün, Edip Ahmet Yükneki Atabetü'l-Hakayık'ın, Ahmet Yesevi ise Divan-ı Hikmet'in yazarıdır.

   Kolay · Test 4

   Soru 90Karahanlılar Dönemi'nde yazılan ve Türk-İslam edebiyatının ilk büyük eseri kabul edilen Kutadgu Bilig'in yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Kaşgarlı Mahmud
   2. B)Yusuf Has Hacib
   3. C)Ahmet Yesevi
   4. D)Edip Ahmet Yükneki
   5. E)Nizamülmülk

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından yazılmış ve Karahanlı hükümdarına sunulmuştur. Kaşgarlı Mahmud Divanü Lugati't-Türk'ün, Edip Ahmet Yükneki Atabetü'l-Hakayık'ın, Ahmet Yesevi Divan-ı Hikmet'in, Nizamülmülk ise Siyasetname'nin yazarıdır.

   Kolay · Test 6

5. 5.Gazneliler (963–1187) ve Gazneli Mahmud

   Samanoğullarının komutanı Alp Tigin'in Gazne'de attığı temel üzerinde kuruldu. Gazneli Mahmud, Abbasi halifesinin verdiği "sultan" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarıdır; Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek İslamiyet'in Kuzey Hindistan'da yayılmasını sağladı. Firdevsî Şehname'yi ona sundu. Çok uluslu yapı (Türk, Fars, Hint, Afgan) ve Farsça resmî dil millî bir taban bırakmadı; Dandanakan (1040) yenilgisiyle gerileyen devlete Gurlular son verdi.

   Sınav ipucu: Sultan unvanı = halifenin siyasi gücü tanıması. Hindistan seferlerinin amacı Türkleştirme değil, İslam'ı yaymadır.

   Soru 45Gazneli sarayında çok sayıda şair ve bilim insanı himaye edilmiş; Firdevsî'nin ünlü eseri Şehname Gazneli Mahmud'a sunulmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   1. A)Hükümdarların bilim ve edebiyat çalışmalarını desteklediğinin
   2. B)Devlette Türkçenin tek edebiyat dili olduğunun
   3. C)Saray dışında hiçbir eğitim kurumunun bulunmadığının
   4. D)Hindistan seferlerinin tamamen durdurulduğunun
   5. E)Devletin ticaretten hiç gelir elde etmediğinin

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Şair ve bilim insanlarının sarayda himaye edilmesi, hükümdarların ilim ve sanata verdiği desteği gösterir. Şehname Farsça bir eser olduğundan, Türkçenin tek edebiyat dili olduğunu savunan B seçeneği verilen bilgiyle çelişir.

   Zor · Test 3

   Soru 39Gazneli Mahmud, Abbasi halifesi tarafından kendisine gönderilen sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olarak bilinir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

   1. A)Gaznelilerin halifelik makamını ele geçirdiğinin
   2. B)Abbasilerin siyasi bakımdan güçlendiğinin
   3. C)Gaznelilerin Karahanlılarla birleştiğinin
   4. D)Hindistan seferlerinin sona erdirildiğinin
   5. E)Gaznelilerin İslam dünyasında saygın bir konum kazandığının

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Halife tarafından sultan unvanının verilmesi, Gaznelilerin İslam dünyasındaki itibarını ve siyasi ağırlığını gösterir. Halifelik makamı Abbasilerde kaldığı için A seçeneği yanlıştır; unvanın verilmesi halifenin siyasi gücünün arttığı anlamına da gelmez.

   Orta · Test 3

   Soru 53Aşağıdakilerden hangisi Gazneliler ile ilgili doğru bir bilgi değildir?

   1. A)Devletin merkezi Gazne kentidir
   2. B)Gazneli Mahmud sultan unvanını kullanmıştır
   3. C)Hindistan'a çok sayıda sefer düzenlenmiştir
   4. D)Türkçe devletin resmî dili olarak kullanılmıştır
   5. E)Dandanakan Savaşı'nda Selçuklulara yenilmişlerdir

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Gaznelilerde resmî dil Farsça olmuş, Türkçe devlet dili hâline getirilmemiştir; Türkçeyi devlet dili yapan devlet Karahanlılardır. Gazne'nin merkez oluşu, sultan unvanı, Hindistan seferleri ve Dandanakan yenilgisi doğru bilgilerdir.

   Orta · Test 4

6. 6.Büyük Selçuklu'nun kuruluşu: Dandanakan (1040), Pasinler (1048), Bağdat (1055)

   Oğuzların Kınık boyundan Tuğrul ve Çağrı Beyler 1040 Dandanakan'da Gazneli Mesud'u yenince devlet resmen kuruldu; Tuğrul Bey ilk sultan oldu, Gazneliler çöküş sürecine girdi. 1048 Pasinler, Bizans'a karşı ilk büyük savaş ve zaferdir. 1055'te Bağdat'a giren Tuğrul Bey, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtardı; halife ona "Doğu'nun ve Batı'nın sultanı" unvanını verdi. Siyasi liderlik Selçuklulara geçti, halife dinî önder kaldı.

   Sınav ipucu: Dandanakan'ın sonuçlarında "Gaznelilerin yıkılması" yoktur. Bağdat seferi "halifelik ile sultanlığın ayrılması" olarak sorulur.

   Soru 68Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girerek Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtarmış, buna karşılık halife tarafından kendisine sultanlık unvanı verilmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?

   1. A)Abbasi halifeliğinin ortadan kaldırılmasına
   2. B)Selçukluların İslam dünyasının siyasi koruyuculuğunu üstlenmesine
   3. C)Selçuklu başkentinin kalıcı olarak Bağdat'a taşınmasına
   4. D)Halifenin dinî yetkilerini tümüyle sultana devretmesine
   5. E)Fatimilerin Bağdat'ı ele geçirmesine

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Halifenin himaye edilmesi ve sultanlık unvanının verilmesi, Selçukluları İslam dünyasının siyasi koruyucusu konumuna getirmiştir. Halifelik kaldırılmamış, dinî yetkiler halifede kalmıştır; Selçuklu başkenti de Bağdat yapılmamıştır.

   Orta · Test 5

   Soru 84Aşağıdakilerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti ile ilgili olarak söylenemez?

   1. A)Dandanakan Savaşı'ndan sonra resmen kurulmuştur.
   2. B)Tuğrul Bey Bağdat'a girerek halifeyi himayesine almıştır.
   3. C)Alparslan Dönemi'nde Malazgirt zaferi kazanılmıştır.
   4. D)Kuruluşundan yıkılışına kadar başkenti Bağdat olmuştur.
   5. E)Melikşah Dönemi'nde en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

   Çözümü göster

   Doğru cevap: D. Büyük Selçukluların başkenti önce Nişabur, ardından Rey ve İsfahan olmuştur; Bağdat hiçbir zaman Selçuklu başkenti değildir, halifeliğin merkezidir. Diğer seçeneklerdeki kuruluş, halifenin himayesi, Malazgirt zaferi ve Melikşah Dönemi'ndeki genişleme bilgileri doğrudur.

   Orta · Test 6

   Soru 421040 yılında yapılan Dandanakan Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?

   1. A)Karahanlılar - Gazneliler
   2. B)Gazneliler - Selçuklular
   3. C)Selçuklular - Bizans
   4. D)Abbasiler - Çin
   5. E)Harzemşahlar - Anadolu Selçukluları

   Çözümü göster

   Doğru cevap: B. Dandanakan Savaşı 1040'ta Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılmış ve Selçukluların zaferiyle sonuçlanmıştır. Selçuklu-Bizans karşılaşmaları Pasinler ve Malazgirt, Abbasi-Çin karşılaşması ise Talas Savaşı'dır.

   Kolay · Test 3

7. 7.Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071)

   Sultan Alparslan, Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i yendi; Bizans ordusundaki Peçenek ve Uz Türklerinin saf değiştirmesi sonucu etkiledi, Diyojen esir alındı. Antlaşma Diyojen tahttan indirilince uygulanamadı; Alparslan komutanlarına Anadolu'nun fethini emretti. Sonuçları: Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, Türkleşme başladı, Danişmentli, Saltuklu, Mengücekli ve Artuklu beylikleri kuruldu; Bizans'ın Avrupa'dan yardım istemesi Haçlı Seferlerine zemin hazırladı.

   Sınav ipucu: "Türk yurdu oldu / kesinleşti" Miryokefalon'un sonucudur; Malazgirt kapıyı açtı. "Bizans yıkıldı" çeldiricidir.

   Soru 67Malazgirt Savaşı'nda Sultan Alparslan'ın karşısında yer alan ve savaş sonunda esir düşen Bizans imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)I. Aleksios
   2. B)Herakleios
   3. C)Justinianos
   4. D)I. Konstantinos
   5. E)Romen Diyojen

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusuna İmparator Romen Diyojen komuta etmiş ve savaş sonunda esir düşmüştür. Herakleios, Justinianos ve I. Konstantinos çok daha erken dönemlerin imparatorlarıdır; I. Aleksios ise Malazgirt'ten sonraki yıllarda tahta çıkmıştır.

   Kolay · Test 5

   Soru 641071 yılında yapılan Malazgirt Savaşı hangi iki güç arasında gerçekleşmiştir?

   1. A)Selçuklular - Gazneliler
   2. B)Selçuklular - Karahitaylar
   3. C)Abbasiler - Çin
   4. D)Harzemşahlar - Anadolu Selçukluları
   5. E)Selçuklular - Bizans

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Malazgirt Savaşı 1071'de Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans ordusu arasında yapılmıştır. Selçuklu-Gazneli karşılaşması Dandanakan, Selçuklu-Karahitay karşılaşması Katvan, Abbasi-Çin karşılaşması ise Talas Savaşı'dır.

   Kolay · Test 5

   Soru 77I. Pasinler Savaşı ile Bizans'a karşı ilk büyük başarı elde edilmiştir. II. Malazgirt Savaşı Anadolu'nun kapılarını Türklere açmıştır. III. Katvan Savaşı Selçukluların doğudaki gücünü sarsmıştır. Yukarıdaki savaşların kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)I - III - II
   2. B)II - I - III
   3. C)III - I - II
   4. D)II - III - I
   5. E)I - II - III

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Pasinler 1048, Malazgirt 1071, Katvan ise 1141 yılında yapılmıştır; bu nedenle doğru sıralama I - II - III biçimindedir. Katvan'ı öne alan ya da Malazgirt'i Pasinler'den önce gösteren seçenekler bu tarihlerle çelişir.

   Zor · Test 6

8. 8.Melikşah dönemi: Nizamülmülk, Nizamiye Medreseleri, Siyasetname, Celali Takvimi, Batınilik

   Melikşah (1072–1092) döneminde sınırlar en geniş hâline ulaştı. Nizamülmülk'ün öncülüğünde ilki Bağdat'ta açılan Nizamiye Medreseleri, Batıniliğe karşı Sünni düşünceyi güçlendirmek, memur yetiştirmek ve bilimi korumak için kuruldu; eğitim ücretsiz ve burslu, dili Arapçaydı, matematik ve astronomi de okutuldu. Nizamülmülk Siyasetname'de sultana öğütler verdi; Ömer Hayyam'ın bulunduğu heyet Celali Takvimi'ni hazırladı. Hasan Sabbah'ın Alamut merkezli Batıni fedaileri Nizamülmülk'ü 1092'de öldürdü.

   Sınav ipucu: Nizamiye'nin amaçları arasında "Türkçeyi bilim dili yapmak" yoktur. Siyasetname Farsçadır; Türkçe siyasetname Kutadgu Bilig'dir.

   Soru 71Büyük Selçuklu Devleti'nde Hasan Sabbah'ın önderliğindeki Batıniler, Alamut Kalesi'ni merkez edinerek devlet adamlarına yönelik suikastlar düzenlemiş; vezir Nizamülmülk de bu suikastlardan birinde hayatını kaybetmiştir. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

   1. A)Batınilerin Selçuklu ordusunu Malazgirt'te yenilgiye uğrattığına
   2. B)Devletin iç güvenlik sorunlarıyla uğraşmak zorunda kaldığına
   3. C)Hareketin merkezî otoriteyi hedef aldığına
   4. D)Üst düzey yöneticilerin can güvenliğinin tehdit altında olduğuna
   5. E)Kalelerin bu hareket tarafından üs olarak kullanıldığına

   Çözümü göster

   Doğru cevap: A. Malazgirt Savaşı Bizans'a karşı kazanılmış bir zaferdir; Batınilerle ilgisi yoktur, dolayısıyla metinden böyle bir sonuç çıkarılamaz. Metinde geçen suikastlar ve Alamut Kalesi bilgisi ise iç güvenlik sorununu, merkezî otoritenin hedef alındığını ve kalelerin üs olarak kullanıldığını doğrudan destekler.

   Zor · Test 5

   Soru 75Melikşah Dönemi'nde ülke sınırları en geniş hâline ulaşmış, Nizamiye Medreseleri yaygınlaştırılmış ve dönemin bilginlerince Celali takvimi hazırlanmıştır. Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?

   1. A)Devletin ekonomik olarak çöküş içinde olduğunun
   2. B)Bilimsel çalışmaların yasaklandığının
   3. C)Siyasi güç ile bilim ve eğitimin birlikte geliştiğinin
   4. D)Merkezî otoritenin bu dönemde zayıfladığının
   5. E)Devletin sınırlarının hızla daraldığının

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Sınırların genişlemesiyle medrese ve takvim çalışmalarının aynı dönemde görülmesi, siyasi gücün bilim ve eğitim faaliyetleriyle desteklendiğini gösterir. Verilen bilgiler ekonomik çöküş, otorite zayıflaması ya da bilimin yasaklanması gibi yorumları desteklemez; sınırların daralması da metinle çelişir.

   Orta · Test 5

   Soru 108Bağdat'ta açılan ilk Nizamiye Medresesi'nin kurulmasına öncülük eden Selçuklu devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. A)Melikşah
   2. B)Tuğrul Bey
   3. C)Kaşgarlı Mahmud
   4. D)Ahmet Yesevi
   5. E)Nizamülmülk

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Nizamiye Medreseleri, adını da aldığı vezir Nizamülmülk'ün öncülüğünde kurulmuştur. Tuğrul Bey ve Melikşah sultandır; Kaşgarlı Mahmud dil bilgini, Ahmet Yesevi ise tasavvuf düşüncesiyle tanınan bir şairdir.

   Kolay · Test 8

9. 9.Taht kavgaları, atabeylikler ve Büyük Selçuklu'nun dağılması (Katvan 1141 – 1157)

   "Ülke hanedanın ortak malıdır" anlayışı ve belirsiz veraset her sultan ölümünde taht kavgası doğurdu; Melikşah sonrası Fetret devleti sarstı. Eyaletlere gönderilen meliklerin yanındaki atabeyler merkez zayıflayınca bağımsızlaştı. Sultan Sencer 1141 Katvan'da Karahitaylara yenildi; Maveraünnehir kaybedildi, Harzemşahlar yükseldi. Sencer'in 1157'de ölümüyle devlet dağıldı; Irak, Kirman, Suriye ve Türkiye Selçukluları doğdu. Harzemşahlar ise Moğol istilası ve Yassı Çemen yenilgisinin ardından 1231'de yıkıldı.

   Sınav ipucu: "Parçalanmayla ortaya çıkan devlet değildir" sorusunda Gazneliler ve Karahanlılar çeldiricidir.

   Soru 721141 yılında yapılan Katvan Savaşı'nda Sultan Sencer hangi güce karşı yenilgiye uğramıştır?

   1. A)Bizans
   2. B)Gazneliler
   3. C)Harzemşahlar
   4. D)Fatimiler
   5. E)Karahitaylar

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Katvan Savaşı 1141'de Sultan Sencer ile Karahitaylar arasında yapılmış ve Selçuklular yenilmiştir. Gaznelilerle yapılan savaş Dandanakan, Bizans'la yapılanlar Pasinler ve Malazgirt'tir; Harzemşahlar ise bu dönemde Selçuklulara bağlı bir yönetimdi.

   Orta · Test 5

   Soru 801230 yılında yapılan Yassı Çemen Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?

   1. A)Büyük Selçuklular - Gazneliler
   2. B)Harzemşahlar - Moğollar
   3. C)Türkiye Selçukluları - Harzemşahlar
   4. D)Bizans - Türkiye Selçukluları
   5. E)Karahitaylar - Büyük Selçuklular

   Çözümü göster

   Doğru cevap: C. Yassı Çemen Savaşı 1230'da Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad ile Celaleddin Harzemşah arasında yapılmış ve Harzemşahlar yenilmiştir. Karahitay-Selçuklu karşılaşması Katvan, Gazneli-Selçuklu karşılaşması ise Dandanakan Savaşı'dır.

   Orta · Test 6

   Soru 641071 yılında yapılan Malazgirt Savaşı hangi iki güç arasında gerçekleşmiştir?

   1. A)Selçuklular - Gazneliler
   2. B)Selçuklular - Karahitaylar
   3. C)Abbasiler - Çin
   4. D)Harzemşahlar - Anadolu Selçukluları
   5. E)Selçuklular - Bizans

   Çözümü göster

   Doğru cevap: E. Malazgirt Savaşı 1071'de Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans ordusu arasında yapılmıştır. Selçuklu-Gazneli karşılaşması Dandanakan, Selçuklu-Karahitay karşılaşması Katvan, Abbasi-Çin karşılaşması ise Talas Savaşı'dır.

   Kolay · Test 5

10. 10.Büyük Selçuklu divanları ve yargı

    Vezirin başkanlık ettiği Divan-ı Saltanat en üsttedir. Divan-ı İstifa mali işler (müstevfi), Divan-ı Tuğra yazışmalar ve fermanlara tuğra çekme (tuğraî), Divan-ı İşraf mali-idari teftiş (müşrif), Divan-ı Arz ordunun maaş ve ikta işleri (arız). Şer'i davalara kadılar, örfi davalara emir-i dad, askerî davalara kadıasker bakar; en yüksek mahkeme sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim'dir. Anadolu Selçuklularında ikta kayıtlarını tutan Divan-ı Pervane eklenir.

    Sınav ipucu: İşraf = denetim, İstifa = maliye, Tuğra = yazışma, Arz = asker; Pervane yalnız Anadolu Selçuklu'dadır.

    Soru 244Aşağıdaki divan – görev eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Divan-ı İstifa — Devletin mali işlerinin yürütülmesi
    2. B)Divan-ı İşraf — Mali ve idari işlerin denetlenmesi
    3. C)Divan-ı Arz — Ordunun kayıt ve ihtiyaçlarının düzenlenmesi
    4. D)Divan-ı Tuğra — Şer'i davaların karara bağlanması
    5. E)Divan-ı Mezalim — Halkın şikâyetlerinin yüksek mahkemede görülmesi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Divan-ı Tuğra (Divan-ı İnşa), devletin iç ve dış yazışmalarını yürüten ve fermanlara sultanın tuğrasını çeken birimdir; şer'i davalara bakan makam ise kadılıktır, örfi davalara da emir-i dad bakardı. Divan-ı İstifa maliyeden, Divan-ı İşraf ise mali ve idari işlemlerin usule uygunluğunu denetlemekten sorumlu olduğu için A ve B doğru eşleştirmelerdir. Divan-ı Mezalim, sultanın ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında toplanan ve haksızlığa uğrayanların başvurduğu en yüksek mahkeme niteliğindedir. Cevap D.

    Zor · Test 17

    Soru 98Büyük Selçuklularda devletin iç ve dış yazışmalarını yürüten, çıkarılan fermanlara hükümdarın tuğrasını çeken divan aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Divan-ı İstifa
    2. B)Divan-ı İşraf
    3. C)Divan-ı Arz
    4. D)Divan-ı Mezalim
    5. E)Divan-ı Tuğra

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Yazışmaları hazırlayan ve belgelere hükümdarın tuğrasını çeken kurum Divan-ı Tuğra'dır. Divan-ı İstifa maliyeyi, Divan-ı İşraf denetimi, Divan-ı Arz orduyu ilgilendirir; Divan-ı Mezalim ise bir yargı organıdır.

    Orta · Test 7

    Soru 116Büyük Selçuklularda devlet işlerinin görüşüldüğü en yüksek divan ile bu divana başkanlık eden görevli aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

    1. A)Divan-ı Arz - kadı
    2. B)Divan-ı İşraf - atabey
    3. C)Divan-ı İstifa - emir-i dad
    4. D)Divan-ı Saltanat - vezir
    5. E)Divan-ı Tuğra - müstevfi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Devlet işlerinin görüşüldüğü en yüksek kurul Divan-ı Saltanat'tır ve sultan adına vezir başkanlık eder. Müstevfi Divan-ı İstifa'nın, kadı şer'i mahkemenin, emir-i dad örfi davaların görevlisidir; atabey ise şehzade eğitiminden sorumludur.

    Kolay · Test 8

11. 11.İkta sistemi ve Selçuklu ordusu

    İktada toprağın mülkiyeti devlette kalır; vergi geliri hizmet karşılığı komutan ve askerlere bırakılır, ikta sahibi bu gelirle atlı asker besler. Sonuç: hazineden para çıkmadan büyük ordu, boş kalmayan toprak, taşrada güvenlik; Osmanlı tımarının kaynağıdır. Ordu: sarayda yetiştirilen, doğrudan sultana bağlı, maaşı hazineden ödenen gulaman-ı saray; en kalabalık bölüm olan ikta askerleri (sipahiler); uçlardaki Türkmenler; Anadolu Selçuklularında ücretli askerler.

    Sınav ipucu: "Doğrudan sultana bağlı, hazineden maaşlı" = gulam; "en kalabalık, toprak gelirinden beslenen" = ikta askeri.

    Soru 105Selçuklu ordusunda saraya bağlı gulamlar, iktalardan beslenen askerler ve sınır boylarındaki Türkmen kuvvetleri birlikte yer alıyordu. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    1. A)Ordunun tek bir kaynaktan beslendiğinin
    2. B)Askerî örgütlenmede farklı kaynaklardan yararlanıldığının
    3. C)Ordunun tamamen ücretli yabancılardan oluştuğunun
    4. D)Ordu ile merkezî yönetim arasında bağ bulunmadığının
    5. E)Askerlik hizmetinin tümüyle gönüllülüğe bırakıldığının

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Farklı kökenden ve farklı gelir kaynaklarından beslenen birliklerin bir arada bulunması, askerî örgütlenmenin çok kaynaklı olduğunu gösterir. Gulamların doğrudan sultana bağlı olması ordunun merkezle bağının güçlü olduğunu ortaya koyduğundan, bağın bulunmadığı ya da tek kaynak kullanıldığı söylenemez.

    Orta · Test 7

    Soru 226Anadolu Selçuklu ordusunda sultana bağlı hassa birlikleri, ikta sahiplerinin beslediği askerler, uç bölgelerdeki Türkmenler ve gerektiğinde ücretli askerler yer almıştır. Bu yapıya bakılarak ordu için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    1. A)Farklı kaynaklardan beslendiği
    2. B)Uç bölgelerin savunmada rol aldığı
    3. C)Tamamen ücretli askerlerden oluştuğu
    4. D)İkta sisteminin askerî işlev taşıdığı
    5. E)Merkeze bağlı birliklerin bulunduğu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Metinde hassa birlikleri, ikta askerleri ve Türkmenler de sayıldığından ordunun tamamen ücretli askerlerden oluştuğu söylenemez; ücretliler yalnızca gerektiğinde başvurulan bir unsurdur. Sayılan farklı unsurlar A ve D seçeneklerini doğrular niteliktedir.

    Zor · Test 16

    Soru 103Büyük Selçuklu ordusunun en kalabalık bölümünü oluşturan askerler aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Saraya bağlı gulamlar
    2. B)Ücretli yabancı askerler
    3. C)Donanma askerleri
    4. D)Şehirlerdeki esnaf birlikleri
    5. E)İkta askerleri

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Ordunun en kalabalık bölümünü, ikta sahiplerinin gelirleriyle beslediği ikta askerleri oluşturuyordu. Gulamlar sayıca daha sınırlı bir seçkin birlikti; Selçuklularda güçlü bir donanma bulunmuyordu ve esnaf birlikleri askerî bir sınıf değildi.

    Orta · Test 7

12. 12.Kümbet, darüşşifa, kervansaray, vakıf: Türk-İslam kurumları

    Kümbet silindirik ya da çok köşeli gövdeli, konik çatılı anıt mezardır; kubbeli olanı türbedir. Darüşşifa (şifahane, bimarhane) hastaların tedavi edildiği ve hekim yetiştirilen kurumdur; Kayseri Gevher Nesibe, Sivas Keykavus ve Divriği darüşşifaları öne çıkar. Ribat ve kervansaraylar konaklama, medreseler eğitim, imaretler yemek sağlar. Hepsinin giderleri vakıflarla karşılanır; vakıf, sosyal hizmetleri yürüten ve şehirleşmeyi destekleyen temel kurumdur.

    Sınav ipucu: "Giderleri vakıflarla karşılanan" = sosyal devlet / hayırseverlik; anıt mezar sorusunun cevabı kümbettir.

    Soru 114Türk-İslam mimarisinde önemli kişiler için yaptırılan, genellikle silindirik veya çok köşeli gövdeli ve konik çatılı anıt mezarlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Ribat
    2. B)Darüşşifa
    3. C)Kümbet
    4. D)Bedesten
    5. E)İmarethane

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Konik ya da piramit çatılı anıt mezar yapılarına kümbet denir ve bunlar Türk-İslam mimarisinin özgün örneklerindendir. Ribat yol üzerindeki konaklama ve korunma yapısı, darüşşifa hastane, bedesten kapalı ticaret yapısı, imarethane ise aşevidir.

    Orta · Test 8

    Soru 110İlk Türk-İslam devletlerinde cami, medrese, darüşşifa, kervansaray ve imarethanelerin giderleri vakıflar aracılığıyla karşılanmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    1. A)Bu yapıların yalnızca ticari kâr amacıyla işletildiğinin
    2. B)Sosyal hizmetlerin sürekliliğini sağlayan bir düzen kurulduğunun
    3. C)Devletin sosyal alana hiç kaynak ayırmadığının
    4. D)Şehirlerde eğitim kurumu bulunmadığının
    5. E)Ticaretin tamamen devlet tekelinde olduğunun

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Vakıf sistemi, bu kurumların gelirlerini kalıcı biçimde güvence altına alarak hizmetlerin sürekliliğini sağlamıştır. Vakıf yapıları kâr amacı gütmez ve hizmetlerin çoğu ücretsizdir; medreselerin varlığı da şehirlerde eğitim kurumu bulunmadığı yorumunu çürütür.

    Orta · Test 8

    Soru 234Anadolu Selçuklu Dönemi'nde tüccarların konaklaması, güvenliği ve ihtiyaçlarının karşılanması için yol güzergâhlarında yapılan yapılar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kervansaraylar
    2. B)Darüşşifalar
    3. C)Medreseler
    4. D)Kümbetler
    5. E)Tersaneler

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Yol güzergâhlarında konaklama ve güvenlik sağlayan yapılar kervansaray ve hanlardır. Darüşşifalar hastane, kümbetler ise anıt mezar işlevi taşıdığından B ve D seçenekleri bu tanımı karşılamaz.

    Kolay · Test 16

13. 13.Anadolu'daki ilk Türk beylikleri (Malazgirt sonrası)

    Saltuklular (Erzurum) ilk kurulan beyliktir; Danişmentliler (Sivas, Tokat, Amasya, Kayseri, Malatya) en güçlüsüdür, Haçlılarla savaşıp Antakya prensi Bohemond'u esir aldı. Mengücekliler Erzincan-Kemah-Divriği, Artuklular Diyarbakır-Mardin-Hasankeyf yöresinde kuruldu; Artuklular en uzun yaşayan beyliktir. İzmir'de Çaka Bey ilk Türk donanmasını kurup Midilli, Sakız ve Rodos'a sefer yaptı; damadı I. Kılıç Arslan tarafından öldürüldü. Danişmentli, Saltuklu ve Mengüceklilere Anadolu Selçukluları son verdi.

    Sınav ipucu: Saltuk–Erzurum, Mengücek–Erzincan/Divriği, Danişment–Sivas, Artuk–Mardin/Diyarbakır, Çaka–İzmir; Karamanoğulları ilk beylik değildir.

    Soru 147Aşağıdaki beylik – merkez eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Saltuklular – Erzurum
    2. B)Danişmentliler – Sivas
    3. C)Mengücekliler – Erzincan
    4. D)Artuklular – İzmir
    5. E)Çaka Beyliği – İzmir

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Artuklular Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf yöresinde kurulmuş bir Güneydoğu Anadolu beyliğidir; İzmir ise Çaka Beyliği'nin egemenlik alanıdır. Diğer eşleştirmeler tarihsel olarak doğrudur.

    Orta · Test 10

    Soru 143Aşağıda bazı eserler ve bulundukları iller verilmiştir: • Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası — Sivas • Malabadi Köprüsü — Batman • Üç Kümbetler — Erzurum Bu eserleri yaptıran beylikler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    1. A)Danişmentliler – Saltuklular – Artuklular
    2. B)Artuklular – Mengücekliler – Danişmentliler
    3. C)Saltuklular – Danişmentliler – Mengücekliler
    4. D)Mengücekliler – Artuklular – Saltuklular
    5. E)Çaka Beyliği – Artuklular – Danişmentliler

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Mengücekliler'e, Malabadi Köprüsü Artuklular'a, Erzurum'daki Üç Kümbetler ise Saltuklular'a aittir. Çaka Beyliği İzmir çevresinde kısa süre varlık göstermiş ve bu tür anıtsal yapılar bırakmamıştır; bu nedenle E seçeneği yanlıştır.

    Zor · Test 10

    Soru 121Aşağıdaki Anadolu'daki ilk Türk beyliklerinden hangisi Sivas, Tokat ve Amasya yöresinde kurulmuştur?

    1. A)Saltuklular
    2. B)Danişmentliler
    3. C)Mengücekliler
    4. D)Artuklular
    5. E)Çaka Beyliği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Danişmentliler Sivas merkezli kurulmuş; Tokat, Amasya, Kayseri ve Malatya çevresinde egemenlik kurmuştur. Saltuklular Erzurum, Mengücekliler Erzincan yöresinde kurulduğu için A ve C seçenekleri bu bölgeyle örtüşmez.

    Kolay · Test 9

14. 14.İlk beyliklerin eserleri ve Anadolu'nun Türkleşmesi

    Danişmentlilerin Niksar Yağıbasan Medresesi Anadolu'nun ilk medresesidir. Mengüceklilerin Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, bitişik cami-hastane yapısı ve taş işçiliğiyle ünlüdür. Artukluların Malabadi Köprüsü (Batman Çayı) geniş tek kemerlidir; Artuklu sarayında Cizreli el-Cezerî su gücüyle çalışan otomatik makineler tasarladı. Saltuklulardan Erzurum'da Ulu Cami, Tepsi Minare ve Üç Kümbetler kaldı. Yerleşen Türkmen boyları köylere Kayı, Kınık, Avşar, Bayat gibi adlarını verdi; bölgenin dili Türkçeleşti.

    Sınav ipucu: Divriği–Mengücekli–Sivas, Malabadi–Artuklu–Batman, Üç Kümbetler–Saltuklu–Erzurum, Yağıbasan–Danişmentli–Tokat. Boy adlı köyler Türkleşmenin kanıtıdır.

    Soru 143Aşağıda bazı eserler ve bulundukları iller verilmiştir: • Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası — Sivas • Malabadi Köprüsü — Batman • Üç Kümbetler — Erzurum Bu eserleri yaptıran beylikler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

    1. A)Danişmentliler – Saltuklular – Artuklular
    2. B)Artuklular – Mengücekliler – Danişmentliler
    3. C)Saltuklular – Danişmentliler – Mengücekliler
    4. D)Mengücekliler – Artuklular – Saltuklular
    5. E)Çaka Beyliği – Artuklular – Danişmentliler

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası Mengücekliler'e, Malabadi Köprüsü Artuklular'a, Erzurum'daki Üç Kümbetler ise Saltuklular'a aittir. Çaka Beyliği İzmir çevresinde kısa süre varlık göstermiş ve bu tür anıtsal yapılar bırakmamıştır; bu nedenle E seçeneği yanlıştır.

    Zor · Test 10

    Soru 126Malazgirt'ten sonra Anadolu'ya gelen Türkmen boyları, yerleştikleri köy ve yaylalara kendi boy ve oymak adlarını vermiştir. Günümüzde Anadolu'da Kayı, Kınık, Avşar ve Bayat gibi adlar taşıyan çok sayıda yerleşim bulunmaktadır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?

    1. A)Anadolu'nun yoğun bir Türkmen iskânıyla yurt hâline getirildiğinin
    2. B)Anadolu'da tarımsal üretimin bütünüyle terk edildiğinin
    3. C)Türklerin Anadolu'da yalnızca geçici askerî üsler kurmakla yetindiğinin
    4. D)Bizans'ın Anadolu'daki nüfusunu artırmayı başardığının
    5. E)Beyliklerin kısa sürede merkezî bir devlete dönüştüğünün

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Boy adlarının yer adına dönüşmesi, gelen nüfusun geçici değil kalıcı biçimde yerleştiğini gösterir. Yalnızca askerî üs kurulsaydı köy ve yayla adlarının bu ölçüde değişmesi beklenmezdi; bu nedenle C seçeneği verilen bilgiyle çelişir.

    Orta · Test 9

    Soru 1201071'de kazanılan Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türkmen boyları Anadolu'ya kitleler hâlinde girmiş, kısa süre içinde Doğu ve Orta Anadolu'da birbirinden bağımsız Türk beylikleri kurulmuştur. Bu bilgiye dayanarak Malazgirt Savaşı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelme sürecini başlattığı
    2. B)Bizans'ın Balkanlardaki topraklarını tamamen yitirmesine yol açtığı
    3. C)Anadolu'da siyasi birliğin hemen sağlanmasını sağladığı
    4. D)Haçlı Seferleri'nin tamamen sona ermesine neden olduğu
    5. E)Türklerin ilk kez İslamiyet'i kabul etmesini sağladığı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Metinde savaştan sonra Türkmen göçlerinin hızlandığı ve beyliklerin kurulduğu belirtildiği için Malazgirt, Anadolu'nun Türkleşme sürecini başlatan olaydır. Metinde beyliklerin birbirinden bağımsız kurulduğu söylendiğinden C yanlıştır; Türklerin İslamiyet'i kabulü Malazgirt'ten yüzyıllar öncesine dayandığı için E de doğru olamaz.

    Kolay · Test 8

15. 15.Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu (1075), I. Kılıç Arslan ve I. Mesud

    Kutalmışoğlu Süleyman Şah 1075'te İznik'i alarak devleti kurdu; İznik tercihi fetih yönünün batı olduğunu gösterir. Antakya'yı aldıktan sonra Suriye Selçuklu meliki Tutuş ile mücadelede öldü. I. Kılıç Arslan Çaka Bey'i ortadan kaldırdı; I. Haçlı Seferi'nde İznik kaybedilince (1097) başkenti Konya'ya taşıdı; Büyük Selçuklularla mücadelede Habur Çayı'nda boğuldu. I. Mesud II. Haçlı ordularını yıprattı ve ilk Anadolu Selçuklu parasını bastırdı.

    Sınav ipucu: "Başkentin İznik'ten Konya'ya taşınması" doğrudan I. Haçlı Seferi'nin sonucudur.

    Soru 149Anadolu Selçuklu Devleti'ni 1075 yılında kurarak İznik'i başkent yapan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)I. Kılıç Arslan
    2. B)Kutalmışoğlu Süleyman Şah
    3. C)I. Mesud
    4. D)II. Kılıç Arslan
    5. E)I. Alaeddin Keykubad

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah'tır ve devletin ilk merkezi İznik olmuştur. I. Kılıç Arslan Süleyman Şah'ın oğludur ve tahta 1092'de geçtiği için A seçeneği kuruluşla ilgili değildir.

    Kolay · Test 10

    Soru 159I. Haçlı Seferi sırasında Anadolu Selçuklu tahtında bulunan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Kutalmışoğlu Süleyman Şah
    2. B)I. Mesud
    3. C)II. Kılıç Arslan
    4. D)I. Kılıç Arslan
    5. E)I. Alaeddin Keykubad

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. I. Haçlı Seferi (1096-1099) sırasında Anadolu Selçuklu tahtında I. Kılıç Arslan bulunuyordu ve İznik bu dönemde kaybedilmiştir. Süleyman Şah 1086'da öldüğü için A seçeneği kronolojik olarak uygun değildir.

    Kolay · Test 11

    Soru 166Kutalmışoğlu Süleyman Şah, kurduğu devletin merkezi olarak Bizans başkentine çok yakın konumdaki İznik'i seçmiştir. Bu tercih aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

    1. A)Bizans üzerindeki baskının sürdürülmek istenmesiyle
    2. B)Moğol tehlikesinden uzaklaşılmak istenmesiyle
    3. C)Akdeniz ticaretinin denetlenmek istenmesiyle
    4. D)Haçlı Seferleri'nin sona ermiş olmasıyla
    5. E)Doğu Anadolu'daki beyliklerle birleşilmek istenmesiyle

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Başkentin Bizans'ın merkezine yakın seçilmesi, devletin batıya yönelik fetih ve baskı politikası izlediğini gösterir. Moğol tehlikesi XIII. yüzyılda ortaya çıktığı, Haçlı Seferleri ise 1096'da başladığı için B ve D seçenekleri 1075 yılıyla bağdaşmaz.

    Zor · Test 12

16. 16.Haçlı Seferleri (1096–1270)

    Nedenler: dinî (Kudüs, Kluni tarikatı), siyasi (Bizans'ın Papa'dan yardım istemesi), ekonomik-sosyal (Doğu'nun zenginliği, topraksız şövalyeler). I. Sefer amacına ulaşan tek seferdir: İznik alındı, 1099'da Kudüs'te Latin Krallığı kuruldu. II. Sefer Zengi'nin 1144'te Urfa'yı, III. Sefer Selahaddin Eyyubi'nin 1187'de Kudüs'ü almasıyla düzenlendi. IV. Sefer'de Haçlılar İstanbul'da Latin İmparatorluğu'nu kurdu. Sonuç: Papa'nın otoritesi sarsıldı, derebeylik zayıfladı, kâğıt-pusula-barut Avrupa'ya taşındı, Venedik ve Ceneviz zenginleşti.

    Sınav ipucu: "Sonuçları arasında yer almaz" sorusunda çeldirici "Papa'nın otoritesinin artması"dır; otorite azaldı.

    Soru 1611144'te Musul Atabeyi İmadeddin Zengi'nin Urfa'yı Haçlılardan geri alması üzerine Avrupa'da yeni bir sefer düzenlenmiştir. Buna göre söz konusu seferle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Kudüs'ün Haçlılar tarafından ilk kez ele geçirildiği
    2. B)İstanbul'un Haçlılar tarafından işgal edildiği
    3. C)Anadolu'da Latin İmparatorluğu'nun kurulmasını sağladığı
    4. D)Miryokefalon Savaşı ile sonuçlandığı
    5. E)Kaybedilen bir Haçlı kontluğunu geri almayı amaçladığı

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. II. Haçlı Seferi, Urfa Kontluğu'nun kaybedilmesi üzerine düzenlenmiş ancak başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Kudüs I. Haçlı Seferi'nde, İstanbul ise IV. Haçlı Seferi'nde ele geçirildiğinden A ve B seçenekleri bu seferle ilişkilendirilemez.

    Orta · Test 11

    Soru 151Aşağıdakilerden hangisi Haçlı Seferleri'nin dinî nedenleri arasında gösterilebilir?

    1. A)Kudüs'ün Hristiyanlarca kutsal sayılması
    2. B)Şövalyelerin yeni topraklar elde etmek istemesi
    3. C)Doğu'nun zenginliklerinden pay alma isteği
    4. D)Ticaret yollarının denetim altına alınmak istenmesi
    5. E)Derebeylerinin siyasi güçlerini artırma çabası

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Kudüs'ün Hristiyanlar için kutsal sayılması ve Müslümanlardan geri alınmak istenmesi seferlerin en belirgin dinî nedenidir. Şövalyelerin toprak arayışı, ticaret yolları ve Doğu'nun zenginliği ise ekonomik ve siyasi nedenler arasında yer aldığından B, C ve D bu soruda aranan nitelikte değildir.

    Kolay · Test 11

    Soru 155Selahaddin Eyyubi'nin 1187'de Kudüs'ü ele geçirmesi üzerine Avrupa'da yeni bir sefer hazırlığı başlamış; Alman, Fransız ve İngiliz kralları bu harekâta katılmıştır. Sözü edilen sefer aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)I. Haçlı Seferi
    2. B)II. Haçlı Seferi
    3. C)IV. Haçlı Seferi
    4. D)III. Haçlı Seferi
    5. E)VIII. Haçlı Seferi

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Kudüs'ün Selahaddin Eyyubi tarafından alınması üzerine düzenlenen ve üç Avrupa hükümdarının katıldığı sefer III. Haçlı Seferi'dir. IV. Haçlı Seferi ise 1204'te İstanbul'un işgaliyle sonuçlandığından C seçeneği bu tanımla örtüşmez.

    Orta · Test 11

17. 17.Miryokefalon Savaşı (1176) ve II. Kılıç Arslan

    II. Kılıç Arslan, Anadolu'yu geri almak için sefere çıkan Bizans İmparatoru Manuel Komnenos'u 1176'da ağır yenilgiye uğrattı. Bizans savunmaya çekildi, Anadolu'yu geri alma umudunu yitirdi ve Batı'dan yardım beklemeye başladı; Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti, Avrupa kaynaklarında "Türkiye" adı yaygınlaştı. II. Kılıç Arslan Danişmentlilere son verdi; ülkeyi on bir oğluna paylaştırması ise taht kavgalarına yol açtı.

    Sınav ipucu: Malazgirt–Miryokefalon ortak yönü: ikisi de Bizans'a karşı kazanıldı, Türkleşmeyi ilerletti. Malazgirt başlangıç, Miryokefalon kesinleşmedir.

    Soru 1531176 yılında yapılan Miryokefalon Savaşı aşağıdakilerden hangileri arasında gerçekleşmiştir?

    1. A)Anadolu Selçuklu Devleti – Moğollar
    2. B)Büyük Selçuklu Devleti – Bizans İmparatorluğu
    3. C)Anadolu Selçuklu Devleti – Harzemşahlar
    4. D)Osmanlı Devleti – Bizans İmparatorluğu
    5. E)Anadolu Selçuklu Devleti – Bizans İmparatorluğu

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Miryokefalon Savaşı 1176'da II. Kılıç Arslan yönetimindeki Anadolu Selçuklu ordusu ile Bizans İmparatoru Manuel Komnenos arasında yapılmıştır. Büyük Selçuklu'nun Bizans'la yaptığı savaş 1071 Malazgirt Savaşı'dır; bu nedenle B seçeneği yanlıştır.

    Kolay · Test 11

    Soru 1541176'da kazanılan Miryokefalon Savaşı'ndan sonra Bizans, Anadolu'yu Türklerden geri alma umudunu yitirmiş ve savunmaya çekilmiştir. Bu bilgiye göre savaşın en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Anadolu'nun kesin olarak Türk yurdu hâline gelmesi
    2. B)Haçlı Seferleri'nin bu tarihte başlaması
    3. C)Anadolu Selçuklu'nun Moğollara bağlanması
    4. D)İstanbul'un Latinler tarafından işgal edilmesi
    5. E)Anadolu'da ilk Türk beyliklerinin kurulması

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Bizans'ın Anadolu'yu geri alma girişiminden vazgeçmesi, Anadolu'nun Türk yurdu olduğunun kesinleşmesi anlamına gelir. Anadolu'daki ilk Türk beylikleri 1071 sonrasında kurulduğu için E seçeneği bu savaşın sonucu olamaz.

    Orta · Test 11

    Soru 178Miryokefalon Savaşı'ndan sonra Avrupalı kaynaklarda Anadolu için 'Türkiye' adının kullanımı yaygınlaşmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    1. A)Anadolu'da Bizans egemenliğinin sürdüğünün
    2. B)Haçlı Seferleri'nin bu tarihte başladığının
    3. C)Anadolu'daki beyliklerin ortadan kalktığının
    4. D)Anadolu'nun Türk yurdu olarak tanındığının
    5. E)Anadolu Selçuklu'nun Moğollara bağlandığının

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yabancı kaynakların Anadolu'yu Türklerin ülkesi olarak adlandırması, bölgenin Türk yurdu kabul edildiğini gösterir. Moğol egemenliği 1243 Kösedağ Savaşı'ndan sonra başladığı için E seçeneği zaman bakımından uygun değildir.

    Orta · Test 12

18. 18.Denizlere açılma: Antalya (1207), Sinop (1214), Alaiye

    I. Gıyaseddin Keyhüsrev 1207'de Antalya'yı fethederek devleti Akdeniz'e açtı; ardından Venediklilerle ticaret antlaşması imzalandı. I. İzzeddin Keykavus 1214'te Sinop'u alarak Karadeniz'e açıldı, Trabzon Rum İmparatorluğu'nu vergiye bağladı, Kıbrıs Krallığı ile ticaret antlaşması yaptı, Sivas'ta darüşşifa kurdurdu. I. Alaeddin Keykubad Kalonoros'u fethedip Alaiye adıyla imar etti. Üç limanda da tersane kuruldu; bu, denizciliğe ve ticarete verilen önemin kanıtıdır.

    Sınav ipucu: Keyhüsrev–Antalya, Keykavus–Sinop, Keykubad–Alaiye. "Liman + tersane + antlaşma" = ticareti geliştirme amacı.

    Soru 245Anadolu Selçuklu Devleti, Antalya ve Sinop'u ele geçirerek buralarda tersaneler kurmuş; Venedik ve Kıbrıs Krallığı ile ticaret antlaşmaları imzalamış; yollar üzerine kervansaraylar yaptırmış ve soyulan tüccarların zararını devlet hazinesinden karşılamıştır. Bu bilgilerden aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

    1. A)Ticaretin devlet eliyle korunup desteklendiğine
    2. B)Hem Karadeniz'de hem Akdeniz'de etkinlik kurulmak istendiğine
    3. C)Yabancı tüccarlarla ilişkilerin yazılı kurallara bağlandığına
    4. D)Yolların güvenliğine ve konaklama düzenine önem verildiğine
    5. E)Denizcilikte Venedik'e karşı kesin bir üstünlük sağlandığına

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Verilen bilgiler Anadolu Selçuklularının ticareti koruyup geliştirme politikasını ortaya koyar: Akdeniz'de Antalya, Karadeniz'de Sinop'un alınması iki denizde de etkinlik amacını, ticaret antlaşmaları yabancı tüccarlarla ilişkilerin yazılı kurallara bağlandığını, kervansaraylar ve zararın hazineden karşılanması ise yol güvenliğine verilen önemi gösterir. Buna karşılık metinde Venedik'le yapılmış bir deniz savaşından ya da üstünlükten söz edilmemekte, tersine Venedik'le antlaşma imzalandığı belirtilmektedir; bu yüzden denizcilikte üstünlük kurulduğu sonucuna varılamaz. Zarar karşılama uygulaması bugünkü devlet sigortacılığının erken bir örneği sayıldığı için A da metinden çıkarılabilir. Cevap E.

    Zor · Test 17

    Soru 179Anadolu Selçuklu Devleti'nin Akdeniz'e açılan ilk limanı olan Antalya'yı 1207'de fetheden hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)I. Alaeddin Keykubad
    2. B)I. İzzeddin Keykavus
    3. C)I. Gıyaseddin Keyhüsrev
    4. D)II. Kılıç Arslan
    5. E)II. Gıyaseddin Keyhüsrev

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Antalya 1207'de I. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından fethedilmiş, böylece devlet Akdeniz'e açılan bir limana kavuşmuştur. I. İzzeddin Keykavus'un fethi ise Karadeniz'deki Sinop'tur; bu nedenle B seçeneği yanlıştır.

    Kolay · Test 12

    Soru 181Karadeniz kıyısındaki Sinop'u 1214'te fetheden Anadolu Selçuklu hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)I. Gıyaseddin Keyhüsrev
    2. B)I. Alaeddin Keykubad
    3. C)II. Kılıç Arslan
    4. D)II. Gıyaseddin Keyhüsrev
    5. E)I. İzzeddin Keykavus

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Sinop 1214'te I. İzzeddin Keykavus tarafından alınmış ve devlet Karadeniz'e açılan bir limana sahip olmuştur. Antalya'yı fetheden I. Gıyaseddin Keyhüsrev olduğundan A seçeneği bu fetihle karıştırılmamalıdır.

    Kolay · Test 13

19. 19.I. Alaeddin Keykubad ve Yassı Çemen Savaşı (1230)

    Keykubad (1220–1237) devletin en parlak dönemidir: Karadeniz'in kuzeyindeki Suğdak Limanı'na donanmayla sefer düzenlendi, Mengüceklilerin toprakları katıldı, Beyşehir'de av sahneli çinilerle bezeli Kubadabad Sarayı yaptırıldı. Moğollardan kaçıp Ahlat'ı alan Celaleddin Harzemşah, 1230'da Erzincan yakınlarındaki Yassı Çemen'de Selçuklu-Eyyubi ittifakına yenildi; Harzemşahlar kısa sürede yıkıldı, Anadolu ile Moğollar arasındaki tampon güç kalktı. Keykubad surları onarttı, Moğollarla iyi geçinmeye çalıştı.

    Sınav ipucu: Yassı Çemen bir zaferdir ama sonucu Moğol tehlikesinin Anadolu'ya dayanmasıdır; "zafer = güvenlik" çıkarımı tuzaktır.

    Soru 1831230 yılında yapılan Yassı Çemen Savaşı, Anadolu Selçuklu Devleti ile aşağıdakilerden hangisi arasında gerçekleşmiştir?

    1. A)Bizans İmparatorluğu
    2. B)Moğollar
    3. C)Eyyubiler
    4. D)Harzemşahlar
    5. E)Haçlılar

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yassı Çemen Savaşı 1230'da I. Alaeddin Keykubad ile Celaleddin Harzemşah arasında yapılmış ve Anadolu Selçuklu'nun zaferiyle sonuçlanmıştır. Moğollarla yapılan savaş 1243 Kösedağ Savaşı olduğundan B seçeneği yanlıştır.

    Kolay · Test 13

    Soru 242XIII. yüzyılın ilk yarısında Yassı Çemen yenilgisiyle sarsılan Harzemşahlar Devleti'nin siyasi varlığına son veren güç aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Moğollar
    2. B)Karahıtaylar
    3. C)Gazneliler
    4. D)Eyyubiler
    5. E)Memlükler

    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Harzemşahlar, 1230 Yassı Çemen Savaşı'nda Anadolu Selçuklu–Eyyubi kuvvetlerine yenildikten sonra iyice zayıflamış, Celaleddin Harzemşah'ın 1231'de ölümüyle devlet Moğol istilası karşısında dağılmıştır. Karahıtaylar, Harzemşahların ortaya çıkışından önce Katvan Savaşı'yla Büyük Selçukluları yenen güçtür; Harzemşahlar zamanla Karahıtay üstünlüğünü kırmış, onlara son veren taraf olmuştur, bu yüzden B yanlıştır. Gazneliler ise 1040 Dandanakan Savaşı'ndan sonra Horasan'ı yitirmiş ve Harzemşahlardan çok önce tarih sahnesinden çekilmiştir. Cevap A.

    Kolay · Test 17

    Soru 801230 yılında yapılan Yassı Çemen Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?

    1. A)Büyük Selçuklular - Gazneliler
    2. B)Harzemşahlar - Moğollar
    3. C)Türkiye Selçukluları - Harzemşahlar
    4. D)Bizans - Türkiye Selçukluları
    5. E)Karahitaylar - Büyük Selçuklular

    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Yassı Çemen Savaşı 1230'da Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad ile Celaleddin Harzemşah arasında yapılmış ve Harzemşahlar yenilmiştir. Karahitay-Selçuklu karşılaşması Katvan, Gazneli-Selçuklu karşılaşması ise Dandanakan Savaşı'dır.

    Orta · Test 6

20. 20.Babailer İsyanı (1240) ve Kösedağ Savaşı (1243)

    II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Baba İlyas ve Baba İshak önderliğinde, ağır vergilerden bunalan Türkmenler ayaklandı; isyan güçlükle bastırıldı, devletin zayıflığını Moğollara gösterdi. 1243'te Kösedağ'da Baycu Noyan'ın Moğol ordusu karşısında Selçuklu ordusu dağıldı. Sonuçları: Anadolu Moğol (İlhanlı) egemenliğine girdi, ağır vergi ödendi, sultanlar Moğol onayıyla tahta çıktı, merkezî otorite çöktü, ikinci beylikler dönemi başladı, Türkmenler batıdaki uçlara göçtü, ticaret bozuldu; devlet 1308'de sona erdi.

    Sınav ipucu: Kösedağ sonuçlarında "Türk siyasi birliğinin güçlenmesi" yoktur; Babailer İsyanı Kösedağ'ın habercisidir.

    Soru 1891240 yılında Anadolu'da çıkan ve Türkmenlerin geniş katılımıyla gelişen Babailer İsyanı'nın önderi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Ahi Evran
    2. B)Mevlana Celaleddin Rumi
    3. C)Yunus Emre
    4. D)Baycu Noyan
    5. E)Baba İshak

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Babailer İsyanı Baba İshak önderliğinde çıkmış, güçlükle bastırılabilmiştir. Baycu Noyan ise Kösedağ Savaşı'nda Moğol ordusunu yöneten komutandır; bu nedenle D seçeneği isyanın önderi olamaz.

    Orta · Test 13

    Soru 1871243 yılında yapılan ve Anadolu Selçuklu Devleti'nin yenilgisiyle sonuçlanan Kösedağ Savaşı aşağıdakilerden hangisine karşı yapılmıştır?

    1. A)Bizans İmparatorluğu
    2. B)Moğollar
    3. C)Harzemşahlar
    4. D)Eyyubiler
    5. E)Haçlılar

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kösedağ Savaşı 1243'te Moğol komutanı Baycu Noyan'a karşı yapılmış ve Anadolu Selçuklu ordusu yenilmiştir. Harzemşahlarla yapılan savaş 1230 Yassı Çemen Savaşı olduğundan C seçeneği yanlıştır.

    Kolay · Test 13

    Soru 204Kösedağ Savaşı'nda Moğol ordusunu komuta eden kişi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Cengiz Han
    2. B)Hülagü Han
    3. C)Timur
    4. D)Celaleddin Harzemşah
    5. E)Baycu Noyan

    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Kösedağ Savaşı'nda Moğol ordusunun başında Baycu Noyan bulunuyordu. Celaleddin Harzemşah ise 1230 Yassı Çemen Savaşı'nda Anadolu Selçuklu'nun karşısında yer alan Harzemşah hükümdarıdır; bu nedenle D seçeneği yanlıştır.

    Kolay · Test 14

21. 21.Anadolu Selçuklu ticaret politikası ve Ahilik

    Ticaret yolları üzerine yaklaşık bir günlük yol aralığıyla kervansaraylar yapıldı; yolcular din, dil, ırk ayrımı olmaksızın belirli bir süre ücretsiz ağırlandı. Yolda soyulan tüccarın kaybı hazineden ödendi; bu, devlet sigortasının ilk örneği sayılır. Venedik ve Kıbrıs ile antlaşmalarda gümrük kolaylıkları tanındı. Esnafı Ahi Evran'ın Kırşehir'de kurduğu Ahilik örgütledi: çırak-kalfa-usta düzeni, kalite ve fiyat denetimi, meslek ahlakı. Moğol döneminde Ahiler şehir düzenini ve savunmasını üstlendi.

    Sınav ipucu: Kervansaray = ticaret + sosyal devlet + hoşgörü; tüccar zararının ödenmesi = sigorta. Ahilik'in kurucusu Ahi Evran'dır.

    Soru 209Anadolu'da esnaf ve sanatkârları bir çatı altında toplayan Ahilik teşkilatının kurucusu kabul edilen kişi aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Mevlana Celaleddin Rumi
    2. B)Yunus Emre
    3. C)Hacı Bektaş Veli
    4. D)Ahi Evran
    5. E)Nasreddin Hoca

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Ahilik teşkilatının kurucusu, Kırşehir'de faaliyet gösteren Ahi Evran'dır. Mevlana ve Yunus Emre aynı dönemin düşünce ve edebiyat adamlarıdır; esnaf teşkilatının kurucusu olmadıkları için A ve B seçenekleri yanlıştır.

    Kolay · Test 14

    Soru 210Ahi birlikleri üretilen malın kalitesini ve fiyatını denetlemiş, mesleğe yeni girenleri çırak-kalfa-usta sırasıyla yetiştirmiş, kurallara uymayan esnafı meslekten çıkarabilmiştir. Bu bilgilere göre Ahilik ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    1. A)Yalnızca askerî amaçlarla kurulmuş olduğu
    2. B)Ekonomik yaşamı düzenleyen bir denetim işlevi taşıdığı
    3. C)Devletin bütün vergilerini toplamakla görevli olduğu
    4. D)Yalnızca tarımla uğraşanları kapsamına aldığı
    5. E)Sadece başkent Konya'da faaliyet gösterdiği

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Kalite ve fiyat denetimi ile mesleki eğitim ve yaptırım yetkisi, Ahiliğin ekonomik hayatı düzenleyen bir kurum olduğunu gösterir. Ahilik esnaf ve zanaatkârları kapsadığından D seçeneğindeki yalnızca tarımla uğraşanları içerdiği iddiası yanlıştır.

    Orta · Test 14

    Soru 214Anadolu Selçuklu Devleti'nde yolda soyulan ya da malı zarar gören tüccarların kaybı devlet hazinesinden karşılanmıştır. Bu uygulama tarihte aşağıdakilerden hangisinin ilk örneği sayılır?

    1. A)Vakıf sisteminin
    2. B)İkta sisteminin
    3. C)Gümrük vergisinin
    4. D)Devlet sigortacılığının
    5. E)Lonca teşkilatlanmasının

    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Tüccarın zararının devletçe karşılanması, tarihteki ilk devlet sigortası uygulaması olarak kabul edilir. İkta, toprak gelirinin hizmet karşılığı dağıtılmasıyla ilgili bir sistem olduğundan B seçeneği bu uygulamayı açıklamaz.

    Orta · Test 15

22. 22.İkinci beylikler dönemi: merkezler, Türkçe fermanı, Osmanlı'ya katılış

    Kösedağ sonrası beylikler ve merkezleri: Karamanoğulları (Karaman-Konya; Osmanlı ile en uzun mücadele), Germiyanoğulları (Kütahya; çeyiz ve vasiyetle Osmanlı'ya katıldı), Karesioğulları (Balıkesir; katılan ilk beylik, donanması Rumeli'ye geçişi sağladı), Aydınoğulları (Birgi; Gazi Umur Bey), Saruhanoğulları (Manisa), Menteşeoğulları (Muğla), Candaroğulları (Kastamonu-Sinop), Hamitoğulları (Isparta; satın alındı), Dulkadiroğulları (Maraş-Elbistan), Ramazanoğulları (Adana; son katılan). Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etti.

    Sınav ipucu: Karesi–ilhak (ilk), Hamit–satın alma, Germiyan–çeyiz/vasiyet, Karaman–savaş, Ramazan–son; 1277 fermanı millî dil bilincidir.

    Soru 219Birgi merkezli kurulan ve İzmir'i de egemenliği altına alan beylik, Gazi Umur Bey Dönemi'nde güçlü bir donanmayla Ege'de etkili olmuştur. Sözü edilen beylik aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Menteşeoğulları
    2. B)Aydınoğulları
    3. C)Saruhanoğulları
    4. D)Candaroğulları
    5. E)Germiyanoğulları

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Birgi merkezli kurulan ve İzmir'i alan beylik Aydınoğulları'dır; Gazi Umur Bey döneminde Ege'de güçlü bir deniz gücü oluşturmuştur. Germiyanoğulları Kütahya merkezli bir iç Batı Anadolu beyliği olduğundan E seçeneği denizcilik tanımına uymaz.

    Orta · Test 15

    Soru 224Kastamonu ve Sinop çevresinde kurulan beylik aşağıdakilerden hangisidir?

    1. A)Karesioğulları
    2. B)Candaroğulları
    3. C)Aydınoğulları
    4. D)Dulkadiroğulları
    5. E)Karamanoğulları

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) Kastamonu ve Sinop çevresinde kurulmuş bir Karadeniz beyliğidir. Karesioğulları Balıkesir yöresinde kurulduğundan A seçeneği bu bölgeyle örtüşmez.

    Kolay · Test 15

    Soru 232Aşağıdaki beylik – merkez eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    1. A)Saruhanoğulları – Manisa
    2. B)Karesioğulları – Kastamonu
    3. C)Ramazanoğulları – Adana
    4. D)Germiyanoğulları – Kütahya
    5. E)Karamanoğulları – Karaman

    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Karesioğulları Balıkesir ve çevresinde kurulmuştur; Kastamonu ise Candaroğulları'nın merkezidir. Manisa-Saruhanoğulları, Adana-Ramazanoğulları ve Kütahya-Germiyanoğulları eşleştirmeleri tarihsel olarak doğrudur.

    Zor · Test 16

Karıştırılan noktalar yan yana

Sık düşülen tuzaklar

• ⚠"İlk Müslüman Türk devleti" Orta Asya için Karahanlılardır; İdil Bulgarları daha önce devletçe Müslüman olmuştur, Mısır'da ilki Tolunoğulları'dır.
• ⚠Dandanakan (1040) Gaznelileri yıkmadı, çöküş sürecini başlattı; Gaznelilere Gurlular son verdi.
• ⚠Malazgirt (1071) Anadolu'nun kapılarını açtı; Miryokefalon (1176) Türk yurdu olduğunu kesinleştirdi.
• ⚠Yassı Çemen (1230) Anadolu Selçuklu–Harzemşah, Katvan (1141) Büyük Selçuklu–Karahitay, Kösedağ (1243) Anadolu Selçuklu–Moğol savaşıdır.
• ⚠"Sultan" unvanını ilk kullanan Türk hükümdarı Gazneli Mahmud'dur; Tuğrul Bey Büyük Selçuklu'nun ilk sultanıdır — iki "ilk" karıştırılır.
• ⚠Karahanlılarda Türkçe devlet dilidir; Gaznelilerde resmî dil Farsça; Selçuklularda yazışma Farsça, bilim Arapça, halk ve ordu Türkçedir.
• ⚠Haçlı Seferleri sonunda Papa'nın otoritesi arttı değil azaldı; kâğıt, pusula ve barut Avrupa'da icat edilmedi, Doğu'dan taşındı.
• ⚠Karesioğulları Osmanlı'ya katılan ilk, Ramazanoğulları son beyliktir; Hamitoğulları satın alındı, Germiyanoğulları çeyizle katıldı.