Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Osmanlı Gerileme Dönemi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 120 soru kitap sırasına göre 8 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
4 kolay8 orta3 zor
Lale Devri, aşağıdaki antlaşmalardan hangisinin imzalanmasıyla başlamıştır?
Doğru cevap: C — Pasarofça Antlaşması
Lale Devri 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlar ve 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona erer. A seçeneğindeki Karlofça 1699'da Duraklama Dönemi'ni kapatmıştır; E seçeneğindeki Küçük Kaynarca ise 1774 tarihlidir.
1739 yılında Belgrad'da imzalanan antlaşmalar, Osmanlı Devleti ile aşağıdaki devletlerden hangileri arasında yapılmıştır?
Doğru cevap: E — Avusturya ve Rusya
1739'da Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile ayrı ayrı Belgrad antlaşmalarını imzalamıştır. C seçeneğindeki Avusturya-Venedik ikilisi 1718 Pasarofça Antlaşması'nın taraflarıdır; A seçeneğindeki Venedik ve Lehistan ise 1699 Karlofça'nın taraflarındandır.
Lale Devri'nde gerçekleştirilen yenilikler daha çok kültür, sanat, imar ve günlük yaşam alanlarında yoğunlaşmış; ordunun yapısında köklü bir değişikliğe gidilmemiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir?
Doğru cevap: E — Ordunun Avrupa karşısındaki geriliğinin sürmesine
Askerî alanda köklü bir düzenleme yapılmaması, Avrupa orduları karşısındaki teknik ve örgütsel geriliğin sürmesine yol açmıştır. B yanlıştır; kapıkulu ocakları dağıtılmamıştır. D de yanlıştır; maliyede kalıcı bir düzelme sağlanamamış, sorunlar sonraki dönemlerde ağırlaşmıştır.
Pasarofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti, Karlofça'da Avusturya'ya bıraktığı toprakları geri almayı başaramadığı gibi Belgrad başta olmak üzere Avusturya'ya yeni topraklar bırakmak zorunda kalmıştır. Buna göre bu antlaşma için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Batı'daki toprak kayıplarının sürdüğünü göstermektedir
Yeni toprakların Avusturya'ya bırakılması, Karlofça ile başlayan toprak kaybı sürecinin devam ettiğini gösterir. B yanlıştır; antlaşma Osmanlı aleyhine sonuçlanmıştır. E de yanlıştır; Mora'nın Osmanlı'da kalmasıyla Venedik Doğu Akdeniz'de güç yitirmiştir.
Prut Savaşı'nda Osmanlı ordusuna komuta eden ve Rus ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşatan sadrazam aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Baltacı Mehmed Paşa
1711 Prut Savaşı'nda orduya Sadrazam Baltacı Mehmed Paşa komuta etmiştir. A seçeneğindeki Amcazade Hüseyin Paşa Karlofça döneminin sadrazamıdır; C seçeneğindeki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ise Lale Devri'nin sadrazamıdır.
1699 Karlofça ve 1718 Pasarofça antlaşmalarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Her ikisinde de Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da toprak kaybetmesi
Her iki antlaşmayla da Osmanlı Devleti Avrupa'da toprak kaybetmiştir. A yanlıştır; Karlofça Avusturya, Venedik ve Lehistan ile, Pasarofça ise Avusturya ve Venedik ile imzalanmıştır. B de yanlıştır; iki antlaşmada da toprak kazancı değil kaybı söz konusudur.
Pasarofça Antlaşması'ndan sonra Osmanlı yönetimi Avrupa devletleriyle savaşmaktan kaçınmış, bunun yerine Batı'yı tanımaya yönelik girişimlerde bulunmuştur. Bu tutumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Askerî bakımdan Avrupa'nın gerisinde kalındığının fark edilmesi
Art arda alınan yenilgiler, Avrupa'nın askerî ve teknik bakımdan öne geçtiğini göstermiş ve Batı'yı tanıma çabasını doğurmuştur. A yanlıştır; barış isteyen taraf Osmanlı Devleti'dir. E de yanlıştır; bu yıllarda İran ile mücadele sürmüştür.
Lale Devri'nde Yalova'da kâğıt, İstanbul'da ise çini ve kumaş üretimine yönelik atölyeler açılmıştır. Bu girişimlerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Dışarıdan alınan bazı malların ülke içinde üretilmesini sağlamak
Bu atölyeler, dışarıdan alınan malların ülke içinde üretilerek dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla kurulmuştur. A yanlıştır; küçük ölçekli bu atölyelerle Avrupa sanayisiyle rekabet hedeflenmemiştir. E de yanlıştır; girişimler silah üretimine yönelik değildir.
Lale Devri, Batı ile savaşılmadığı bir dönem olarak bilinmekle birlikte bu yıllarda Osmanlı Devleti doğuda İran ile mücadele etmiştir. Buna göre dönemin dış politikası için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Barış siyasetinin yalnızca batı sınırında geçerli olduğu
Lale Devri'nde Batı ile savaşmama tercihi benimsenirken doğuda İran ile mücadele sürdürülmüştür; bu nedenle barış siyaseti yalnızca batı sınırı için geçerlidir. B ve C seçenekleri İran cephesindeki çatışmaları göz ardı ettiği için yanlıştır.
1739 Belgrad antlaşmalarının imzalanmasında bir Avrupa devleti arabuluculuk yapmış, bu hizmetinin karşılığında bir yıl sonra önemli bir ayrıcalık elde etmiştir. Bu devlet ve elde ettiği ayrıcalık aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: A — Fransa - kapitülasyonların sürekli hâle getirilmesi
Belgrad görüşmelerinde arabuluculuk yapan Fransa'ya 1740'ta kapitülasyonlar sürekli ayrıcalıklar hâline getirilerek yenilenmiştir. D yanlıştır; Ortodoksların koruyuculuğu iddiası 1774 Küçük Kaynarca ile gündeme gelmiştir. E de yanlıştır; Belgrad bu antlaşmayla Avusturya'ya değil Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.
1739 Belgrad antlaşmalarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Belgrad ve çevresi yeniden Osmanlı Devleti'ne geçmiştir. II. Rusya Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacaktır. III. Kırım Hanlığı Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsız olmuştur.
Doğru cevap: C — I ve II
Belgrad antlaşmalarıyla Belgrad geri alınmış ve Rusya'nın Karadeniz'de gemi bulundurması yasaklanmıştır. III numaralı yargı yanlıştır; Kırım'ın bağımsızlığı 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile kabul edilmiştir. Bu nedenle III'ü içeren D ve E seçenekleri elenir.
Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda kendi lehine imzaladığı son antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Belgrad Antlaşması
1739 Belgrad Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda kendi lehine imzaladığı son antlaşmadır. A seçeneğindeki Pasarofça'da toprak kaybedilmiştir; C ve E seçeneklerindeki Küçük Kaynarca ve Yaş antlaşmaları da Osmanlı aleyhine sonuçlanmıştır.
I. Mahmud döneminde Osmanlı hizmetine giren Humbaracı Ahmet Paşa, humbaracı birliklerini bölüklere ayırarak Avrupa tarzında eğitmiş ve subay yetiştirecek bir okul açılmasına öncülük etmiştir. Bu çalışmalar aşağıdakilerden hangisi bakımından önemlidir?
Doğru cevap: B — Osmanlı ordusunda Avrupa örnek alınarak yapılan ilk düzenlemelerden olması
Humbaracı Ahmet Paşa'nın çalışmaları, Osmanlı ordusunda Batı örnek alınarak yapılan ilk düzenlemeler arasında yer alır. A yanlıştır; Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırılmıştır. D de yanlıştır; bu çalışmaların tımar sistemiyle bir ilgisi yoktur.
I. Mahmud döneminde Humbaracı Ahmet Paşa'nın öncülüğünde açılan ve orduya teknik bilgiye sahip subay yetiştirmeyi amaçlayan okul aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Hendesehane
I. Mahmud döneminde Üsküdar'da açılan Hendesehane, Humbaracı Ocağı'na subay yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. C seçeneğindeki Enderun Mektebi çok daha eski bir saray okuludur; D seçeneğindeki Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun ise III. Mustafa döneminde deniz subayı yetiştirmek için açılmıştır.
1740 yılından itibaren kapitülasyonlar, her padişah değişikliğinde yenilenmesi gerekmeyen sürekli ayrıcalıklar hâline gelmiştir. Bu durumun uzun vadede aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir?
Doğru cevap: C — Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı duruma gelmesine
Sürekli hâle gelen ayrıcalıklar yabancı tüccarı avantajlı duruma getirmiş, zamanla Osmanlı ekonomisi dışa bağımlı hâle gelmiştir. A yanlıştır; yerli üretim rekabet edemeyerek zayıflamıştır. E de yanlıştır; üstünlük yerli tüccarda değil, ayrıcalıklı yabancı tüccarda olmuştur.
