KPSS Pusulası — Ana Sayfa

KPSS Tarih · 6. konu · konu anlatımı

Osmanlı Gerileme Dönemi

Sınavda sorulan 23 kavram · havuzdan 125 çözümlü soru · son güncelleme 19 Eylül 2026

Gerileme Dönemi (1699 Karlofça – 1792 Yaş) soruları iki eksende toplanır. Birincisi antlaşmalar: Prut, Pasarofça, Belgrad, Küçük Kaynarca, Aynalıkavak, Ziştovi ve Yaş için "hangi padişah döneminde", "hangi devletle", "hangi hüküm" ve "bu hükmün önemi ya da göstergesi" kalıpları gelir. İkincisi ıslahatlar: Lale Devri yenilikleri, Humbaracı Ahmet Paşa, Baron de Tott, mühendishaneler ve III. Selim'in Nizam-ı Cedit'i; burada "hangi yenilik hangi padişaha ait" ve "XVIII. yüzyıl ıslahatlarının genel özelliği, XVII. yüzyıldan farkı" sorulur.

Puan en çok üç yerde kaybedilir: Küçük Kaynarca'nın hükümleri ile sonraki gelişmelerin (1783 ilhak, 1792 Yaş) karıştırılması; Lale Devri'ne ait olmayan yeniliklerin (Hendesehane, Sürat Topçuları, daimî elçilik) Lale Devri sanılması; kronoloji: Prut → Pasarofça → Patrona Halil → Belgrad → Çeşme → Küçük Kaynarca → Aynalıkavak → Kırım'ın ilhakı → Ziştovi → Yaş zinciri ezberde olmalı. Kartlar her antlaşmayı hükümleriyle, her ıslahatı padişahıyla verir.

Sınavda sorulan kavramlar

Her kavramın altında havuzumuzdan o kavramı ölçen gerçek sorular var. Önce kavramı oku, sonra soruyu aç ve çöz.

  1. 1.Gerileme Dönemi'nin sınırları (1699–1792)

    Dönem Karlofça Antlaşması (1699) ile başlar, Yaş Antlaşması (1792) ile biter. Tahtta sırasıyla II. Mustafa, III. Ahmed, I. Mahmud, III. Osman, III. Mustafa, I. Abdülhamid ve III. Selim bulunur. En sık ve en uzun savaşılan devlet Rusya'dır; nedeni Rusya'nın sıcak denizlere inme politikasıdır. Kalıcı toprak kayıpları ağırlıkla Karadeniz'in kuzeyindedir.

    Sınav ipucu: "Gerileme Dönemi padişahı değildir" sorusunda II. Mahmud ya da IV. Mehmed'i işaretle; II. Mahmud Dağılma Dönemi padişahıdır.

    Soru 95Osmanlı Devleti'nin Gerileme Dönemi ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Dönem Karlofça Antlaşması ile başlayıp Yaş Antlaşması ile sona ermiştir. II. Bu dönemde Avrupa örnek alınarak yenilikler yapılmıştır. III. Bu dönemde Avrupa başkentlerinde daimî elçilikler açılmıştır.
    1. A)Yalnız I
    2. B)Yalnız II
    3. C)I ve III
    4. D)I, II ve III
    5. E)I ve II
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Gerileme Dönemi 1699 Karlofça ile başlayıp 1792 Yaş Antlaşması ile sona ermiş, bu süreçte Batı örnek alınarak yenilikler yapılmıştır. III numaralı yargı yanlıştır; Avrupa başkentlerinde daimî elçilikler 1793'ten itibaren III. Selim döneminde açılmıştır. Bu nedenle III'ü içeren C ve D seçenekleri elenir.

    Zor · Test 7

    Soru 74Osmanlı tarihinde Gerileme Dönemi'nin sona erdiği kabul edilen yıl aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)1792
    2. B)1774
    3. C)1699
    4. D)1718
    5. E)1739
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Gerileme Dönemi 1699 Karlofça Antlaşması ile başlar ve 1792 Yaş Antlaşması ile sona erer. B seçeneğindeki 1774 Küçük Kaynarca'nın, D seçeneğindeki 1718 ise Pasarofça Antlaşması'nın tarihidir; bunlar dönemin sonunu değil, içindeki gelişmeleri gösterir.

    Kolay · Test 5

    Soru 681792 yılında imzalanan Yaş Antlaşması, Osmanlı Devleti ile aşağıdaki devletlerden hangisi arasında yapılmıştır?
    1. A)Avusturya
    2. B)Venedik
    3. C)Lehistan
    4. D)Rusya
    5. E)İran
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yaş Antlaşması 1792'de Rusya ile imzalanmış ve Gerileme Dönemi'nin sonu kabul edilmiştir. A seçeneğindeki Avusturya ile 1791'de Ziştovi Antlaşması yapılmıştır; B seçeneğindeki Venedik ile son antlaşma ise 1718 Pasarofça'dır.

    Kolay · Test 5

  2. 2.Prut Savaşı ve Prut Antlaşması (1711)

    Poltava'da Rusya'ya yenilen İsveç Kralı XII. Karl (Demirbaş Şarl) Osmanlı'ya sığındı; Rus ordusunun onu izleyerek sınırı geçmesi üzerine III. Ahmed savaş ilan etti. Sadrazam Baltacı Mehmet Paşa, Çar I. Petro'yu Prut Nehri kıyısında kuşattı. Antlaşmayla Azak Kalesi geri alındı; Rusya İstanbul'da daimî elçi bulundurmamayı, Lehistan'ın iç işlerine karışmamayı ve İsveç kralının ülkesine dönmesine izin vermeyi kabul etti.

    Sınav ipucu: Prut, Karlofça'da kaybedilen yerleri geri alma siyasetinin ilk başarısıdır; Lehistan hükmü Rusya'nın Osmanlı sınırına yaklaşmasını önlemeyi amaçlar.

    Soru 631711'de Prut Nehri kıyısında kuşatılan Rus ordusuyla yapılan antlaşma sonucunda Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verilmiş, Rusya İstanbul'da daimî elçi bulundurmaktan vazgeçmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Rusya'nın Karadeniz'e açılma hedefinden tamamen vazgeçtiğinin
    2. B)Osmanlı Devleti'nin Avusturya karşısında üstünlük kurduğunun
    3. C)Kırım'ın Rusya egemenliğine bırakıldığının
    4. D)Rusya ile Osmanlı arasında kalıcı bir dostluk kurulduğunun
    5. E)Osmanlı Devleti'nin Karadeniz'deki konumunu güçlendirdiğinin
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Azak'ın geri alınması Karadeniz'deki Osmanlı konumunu güçlendirmiştir; ancak bu durum kalıcı olmamıştır. A seçeneği yanlıştır; Rusya sıcak denizlere inme siyasetini yüzyıl boyunca sürdürmüştür.

    Orta · Test 5

    Soru 17Aşağıdaki gelişmelerin kronolojik sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? I. Pasarofça Antlaşması'nın imzalanması II. Patrona Halil İsyanı'nın çıkması III. Prut Antlaşması'nın imzalanması IV. Azak'ın Rusya'ya bırakıldığı İstanbul Antlaşması'nın imzalanması
    1. A)III - IV - I - II
    2. B)I - III - IV - II
    3. C)IV - I - III - II
    4. D)IV - III - I - II
    5. E)II - IV - III - I
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. İstanbul Antlaşması 1700, Prut 1711, Pasarofça 1718 ve Patrona Halil İsyanı 1730 tarihlidir; doğru sıra IV-III-I-II biçimindedir. A seçeneği İstanbul Antlaşması'nı Prut'tan sonraya almaktadır; C seçeneği ise Pasarofça'yı Prut'tan önceye yerleştirdiği için yanlıştır.

    Zor · Test 2

    Soru 1201711 Prut Antlaşması ile 1739 Belgrad Antlaşması'nın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)İkisinin de yalnızca Avusturya ile imzalanmış olması
    2. B)İkisiyle de Osmanlı'nın Rusya karşısında kazanç sağlaması
    3. C)İkisinin de III. Ahmed Dönemi'nde imzalanmış olması
    4. D)İkisiyle de Kırım'ın Rusya'ya bırakılmış olması
    5. E)İkisinin de bir Avrupa devletinin arabuluculuğuyla yapılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Prut Antlaşması'yla Azak Kalesi ve çevresi Osmanlı Devleti'ne geri verilmiş, Belgrad Antlaşması'yla da Rusya Azak Kalesi'ni yıkmayı ve Karadeniz'de savaş ya da ticaret gemisi bulundurmamayı kabul etmiştir; yani her ikisi de Rusya karşısında kazanımla sonuçlanmıştır. Prut III. Ahmed, Belgrad ise I. Mahmud Dönemi'nde imzalandığından C yanlıştır. Belgrad görüşmelerinde Fransa arabuluculuk yapmış ve karşılığında 1740'ta sürekli kapitülasyonlar elde etmiştir, buna karşılık Prut'ta böyle bir arabuluculuk yoktur; bu yüzden E ortak özellik sayılamaz. Kırım ise bu antlaşmalarla değil, 1783'teki ilhakın ardından 1792 Yaş Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılmıştır. Cevap B.

    Zor · Test 8

  3. 3.Pasarofça Antlaşması (1718)

    1715'te Venedik'ten Mora geri alındı; Karlofça'nın garantörü olduğunu ileri süren Avusturya savaşa girince Osmanlı ordusu Petervaradin'de yenildi ve Belgrad düştü. III. Ahmed döneminde imzalanan Pasarofça ile Belgrad, Banat (Temeşvar), Kuzey Sırbistan ve Küçük Eflak Avusturya'ya bırakıldı; Mora Osmanlı'da kaldı, Venedik'e Dalmaçya kıyılarında bazı yerler verildi. Venedik ile yapılan son antlaşmadır ve ardından Lale Devri başlar.

    Sınav ipucu: Karlofça ile Pasarofça'nın ortak özelliği: ikisinde de Avusturya'ya toprak bırakıldı. Mora hükmü Venedik'le, Belgrad hükmü Avusturya'yla ilgilidir.

    Soru 66Osmanlı Devleti'nin Avusturya ve Venedik ile 1718'de imzaladığı, Belgrad ve çevresinin Avusturya'ya bırakıldığı, buna karşılık Mora'nın Osmanlı'da kaldığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Karlofça Antlaşması
    2. B)Belgrad Antlaşması
    3. C)Pasarofça Antlaşması
    4. D)Prut Antlaşması
    5. E)Ziştovi Antlaşması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. 1718 Pasarofça Antlaşması ile Belgrad, Banat ve Kuzey Sırbistan Avusturya'ya bırakılmış, Mora Venedik'ten alınmıştır. A seçeneğindeki Karlofça 1699, B seçeneğindeki Belgrad Antlaşması ise 1739 tarihlidir.

    Kolay · Test 5

    Soru 6Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya'ya bırakılan Karadeniz'in kuzeyindeki kaleler aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Belgrad ve Banat kaleleri
    2. B)Podolya ve Ukrayna kaleleri
    3. C)Mora Yarımadası ve Dalmaçya kıyı kaleleri
    4. D)Azak, Kılburun, Kerç ve Yenikale
    5. E)Uyvar ve Novigrad kaleleri
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Küçük Kaynarca ile Azak, Kılburun, Kerç ve Yenikale Rusya'ya bırakılmıştır. A seçeneğindeki Belgrad ve Banat 1718 Pasarofça ile Avusturya'ya verilmiştir; E seçeneğindeki Uyvar ve Novigrad ise 1664 Vasvar Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nde kalan kalelerdir.

    Kolay · Test 1

    Soru 39Pasarofça Antlaşması'nın aşağıdaki hükümlerinden hangisi Avusturya ile ilgilidir?
    1. A)Mora Yarımadası'nın Osmanlı Devleti'nde kalması
    2. B)Dalmaçya kıyılarındaki bazı yerlerin karşı tarafa verilmesi
    3. C)Belgrad ve Kuzey Sırbistan'ın karşı tarafa bırakılması
    4. D)Azak Kalesi'nin yıktırılması
    5. E)Kırım Hanlığı'nın bağımsız kabul edilmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Pasarofça ile Belgrad, Banat (Temeşvar) ve Kuzey Sırbistan Avusturya'ya bırakılmıştır. A ve B seçeneklerindeki hükümler Venedik'le ilgilidir; D seçeneğindeki Azak Kalesi'nin yıkılması 1739 Belgrad Antlaşması'nın, E seçeneğindeki Kırım'ın bağımsızlığı ise 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nın hükmüdür.

    Kolay · Test 3

  4. 4.Lale Devri (1718–1730)

    Pasarofça ile başlayıp Patrona Halil İsyanı ile biten dönemde padişah III. Ahmed, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'dır. Adını, lale yetiştirme merakının ve dönemin zevk-eğlence anlayışının simgesi olan laleden alır. Batı'da barış korunmuş, Avrupa ilk kez örnek alınmış; yenilikler kültür, sanat, imar ve günlük yaşamda yoğunlaşmış, orduda köklü değişikliğe gidilmemiştir.

    Sınav ipucu: "Avrupa örnek alınarak yapılan ilk ıslahatlar" → Lale Devri; ilk askerî ıslahat aranıyorsa → I. Mahmud dönemi.

    Soru 7Lale Devri'nin yaşandığı yıllarda tahtta bulunan padişah ile bu dönemin sadrazamı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
    1. A)I. Mahmud - Humbaracı Ahmet Paşa
    2. B)III. Mustafa - Baron de Tott
    3. C)I. Abdülhamid - Halil Hamid Paşa
    4. D)II. Mustafa - Sadrazam Amcazade Hüseyin Paşa
    5. E)III. Ahmed - Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Lale Devri, III. Ahmed'in padişahlığı ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığı döneminde yaşanmıştır. A seçeneğindeki I. Mahmud, Lale Devri'ni sona erdiren isyandan sonra tahta çıkmıştır; B seçeneğindeki Baron de Tott ise sadrazam değil, III. Mustafa döneminde görev yapan Fransız uzmandır.

    Kolay · Test 1

    Soru 21Aşağıdakilerden hangisi 1730'da çıkan Patrona Halil İsyanı'nın sonuçları arasında yer almaz?
    1. A)Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
    2. B)III. Ahmed'in tahttan indirilmesi
    3. C)Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın öldürülmesi
    4. D)Lale Devri'nin sona ermesi
    5. E)I. Mahmud'un Osmanlı tahtına çıkması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud tarafından kaldırılmıştır; Patrona Halil İsyanı'nın sonucu değildir. B ve D seçeneklerindeki III. Ahmed'in tahttan indirilmesi ile Lale Devri'nin sona ermesi ise isyanın doğrudan sonuçlarıdır.

    Orta · Test 2

    Soru 34Lale Devri'nde Fransa'ya gönderilerek bu ülkenin kurumlarını incelemekle görevlendirilen ve dönüşünde hazırladığı raporla Osmanlı yönetimini etkileyen elçi aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
    2. B)Nişli Mehmed Ağa
    3. C)Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi
    4. D)İbrahim Müteferrika
    5. E)Gerçek Davut
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Paris'e gönderilen elçi Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'dir; hazırladığı sefaretname Osmanlı yenilik hareketlerini etkilemiştir. B seçeneğindeki Nişli Mehmed Ağa ise aynı dönemde Rusya'ya (Moskova) gönderilen elçidir; A seçeneğindeki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemin sadrazamı olup elçilik görevi üstlenmemiştir.

    Orta · Test 3

  5. 5.Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi ve geçici elçilikler

    Lale Devri'nde Avrupa'yı yakından tanımak için Paris, Viyana, Moskova ve Lehistan'a geçici elçiler gönderildi. Paris'e giden Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi'den Fransa'nın eğitim, sanayi ve savunma kurumlarını inceleyip uygulanabilir olanları bildirmesi istendi; gözlemlerini Sefaretname'sinde topladı. Bu elçiler görevleri bitince ülkeye döndü.

    Sınav ipucu: "Elçi gönderme" sorusunda geçici mi daimî mi olduğuna bak: Lale Devri geçici, III. Selim (1793) daimî.

    Soru 51Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi Paris'e gönderilirken kendisinden Fransa'nın eğitim, sanayi ve savunma alanındaki kurumlarını incelemesi ve uygulanabilir olanları rapor etmesi istenmiştir. Bu talimat aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Avrupa'nın üstünlüğünün fark edilerek örnek alınmaya başlandığının
    2. B)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da daimî elçilikler açtığının
    3. C)Fransa ile siyasi bir ittifak kurulduğunun
    4. D)Avrupa'daki bütün yeniliklerin doğrudan uygulandığının
    5. E)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da toprak kazandığının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Elçiden inceleme ve rapor istenmesi, Avrupa'nın örnek alınacak bir model olarak görülmeye başlandığını gösterir. B seçeneği yanlıştır; Avrupa'da daimî elçilikler 1793'te III. Selim Dönemi'nde açılmıştır.

    Orta · Test 4

    Soru 34Lale Devri'nde Fransa'ya gönderilerek bu ülkenin kurumlarını incelemekle görevlendirilen ve dönüşünde hazırladığı raporla Osmanlı yönetimini etkileyen elçi aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
    2. B)Nişli Mehmed Ağa
    3. C)Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi
    4. D)İbrahim Müteferrika
    5. E)Gerçek Davut
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Paris'e gönderilen elçi Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi'dir; hazırladığı sefaretname Osmanlı yenilik hareketlerini etkilemiştir. B seçeneğindeki Nişli Mehmed Ağa ise aynı dönemde Rusya'ya (Moskova) gönderilen elçidir; A seçeneğindeki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa dönemin sadrazamı olup elçilik görevi üstlenmemiştir.

    Orta · Test 3

    Soru 46Lale Devri'nde gerçekleştirilen yeniliklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Avrupa'nın çeşitli başkentlerine geçici elçiler gönderilmiştir. II. Matbaa kurularak kitap basımına başlanmıştır. III. Avrupa başkentlerinde daimî elçilikler açılmıştır.
    1. A)Yalnız I
    2. B)I ve II
    3. C)Yalnız III
    4. D)II ve III
    5. E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Lale Devri'nde Paris, Viyana ve Moskova gibi merkezlere geçici elçiler gönderilmiş ve 1727'de matbaa kurulmuştur. III numaralı yargı yanlıştır; Avrupa'da daimî elçilikler ancak III. Selim döneminde, 1793'ten itibaren açılmıştır. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir.

    Zor · Test 4

  6. 6.İbrahim Müteferrika ve ilk Türk matbaası (1727)

    Macar asıllı İbrahim Müteferrika, Yirmisekiz Çelebi'nin oğlu Said Efendi ile 1727'de ilk Türk matbaasını kurdu; Şeyhülislam Yenişehirli Abdullah Efendi'nin fetvasıyla dinî kitap basılmaması, tarih, coğrafya, dil ve fen eserlerinin basılması kararlaştırıldı. Basılan ilk kitap Vankulu Lügati'dir (1729). 1727, matbaanın Osmanlı'ya girişi değil Türkçe basımın başlangıcıdır.

    Sınav ipucu: Dinî eser basılmamasının nedeni hattatların tepkisini önlemektir; matbaa Patrona Halil İsyanı'ndan sonra kapatılmamıştır.

    Soru 20Türk matbaacılığının başlangıcı sayılan İbrahim Müteferrika matbaasının kurulduğu yıl aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)1699
    2. B)1711
    3. C)1718
    4. D)1720
    5. E)1727
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. İbrahim Müteferrika ve Said Efendi'nin öncülüğündeki ilk Türk matbaası 1727'de kurulmuş, ilk kitabı olan Vankulu Lügati'ni ise 1729'da basmıştır. Soruda kuruluş yılı sorulduğu için doğru cevap E'dir. A seçeneğindeki 1699 Karlofça Antlaşması'nın, C seçeneğindeki 1718 ise Pasarofça Antlaşması'nın ve Lale Devri'nin başlangıç tarihidir.

    Kolay · Test 2

    Soru 58Lale Devri'nde İbrahim Müteferrika ve Said Efendi'nin öncülüğünde 1727'de kurulan yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun'un açılması
    2. B)İlk Türk matbaasının açılması
    3. C)Nizam-ı Cedid ordusunun kurulması
    4. D)Takvim-i Vekayi'nin yayımlanmaya başlaması
    5. E)Sürat Topçuları Ocağı'nın kurulması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1727'de kurulan matbaada ilk kitap 1729'da basılmıştır. A seçeneğindeki Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun 1795'te III. Selim Dönemi'nde, D seçeneğindeki Takvim-i Vekayi ise 1831'de II. Mahmud Dönemi'nde ortaya çıkmıştır.

    Kolay · Test 4

    Soru 14Osmanlı topraklarında yaşayan gayrimüslim cemaatler XV. yüzyıldan itibaren kendi matbaalarını kullanmıştır. Buna karşılık İbrahim Müteferrika'nın 1727'de kurduğu matbaa Osmanlı yenilik tarihinde ayrı bir yere sahiptir. Bu matbaanın önemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
    1. A)Osmanlı topraklarında kurulan ilk matbaa olması
    2. B)Yalnızca dinî içerikli eserleri basmış olması
    3. C)Kitap basımını devlet tekelinden bütünüyle çıkarmış olması
    4. D)Avrupa'dan getirilen ilk teknik araç olması
    5. E)Türkçe ve Arap harfleriyle basım yapan ilk matbaa olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Müteferrika matbaasının önemi, Osmanlı'daki ilk matbaa olmasından değil, Türkçe ve Arap harfleriyle basım yapan ilk matbaa olmasından kaynaklanır. A yanlıştır; gayrimüslim cemaatlerin matbaaları çok daha eskidir. B de yanlıştır; bu matbaada dinî eserler basılmamış, tarih, coğrafya, dil ve fen kitapları basılmıştır.

    Zor · Test 1

  7. 7.Lale Devri'nin diğer yenilikleri

    Gerçek Davut Ağa'nın kurduğu Tulumbacı Ocağı (itfaiye) İstanbul yangınlarına karşı örgütlendi; çiçek hastalığına karşı aşı ilk kez uygulandı. Yalova'da kâğıt, İstanbul'da çini ve kumaş atölyeleri açılarak yerli üretimi artırmak ve ithalatı azaltmak amaçlandı. Doğu ve Batı klasiklerini Türkçeye kazandırmak için tercüme heyeti kuruldu, kütüphaneler açıldı. Kâğıthane'deki Sadabad Kasrı dönemin zevk anlayışını yansıtır.

    Sınav ipucu: "Lale Devri yenilikleri arasında gösterilemez" şıkkında askerî bir kurum (Hendesehane, Sürat Topçuları, Nizam-ı Cedit) varsa cevap odur.

    Soru 44XVIII. yüzyılın ilk yarısında İbrahim Müteferrika'nın öncülüğünde Yalova'da bir kâğıt imalathanesi kurulmuştur. Bu girişimin öncelikli amacı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Avrupa'ya kâğıt ihraç ederek gelir sağlamak
    2. B)Osmanlı ordusunun silah ve cephane ihtiyacını karşılamak
    3. C)Matbaanın kâğıt gereksinimini ülke içinden karşılamak
    4. D)Tercüme heyetinin çalışmalarını hızlandırmak
    5. E)Saray masraflarını azaltarak bütçeyi denkleştirmek
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Kâğıt imalathanesi, kurulan matbaanın kâğıt ihtiyacının dışarıya bağımlı kalmadan karşılanması için açılmıştır. A yanlıştır; üretim ihracata yönelik değildir. E de yanlıştır; bütçeyi denkleştirme çabası Tarhuncu Ahmed Paşa'nın XVII. yüzyıldaki girişimidir.

    Orta · Test 3

    Soru 67Aşağıdakilerden hangisi Lale Devri'nde gerçekleştirilen yenilikler arasında gösterilemez?
    1. A)Yalova'da kâğıt üretim atölyesinin kurulması
    2. B)İstanbul'da yangınlara karşı bir tulumbacı örgütünün oluşturulması
    3. C)Çiçek hastalığına karşı aşı uygulamasının denenmesi
    4. D)Yeniçeri Ocağı kaldırılarak yeni bir ordunun kurulması
    5. E)Avrupa'ya geçici görevle elçiler gönderilmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud Dönemi'nde kaldırılmıştır; Lale Devri'nde askerî alanda köklü bir düzenleme yapılmamıştır. A ve E seçeneklerindeki kâğıt atölyesi ve elçilik girişimleri ise doğrudan bu döneme aittir.

    Orta · Test 5

    Soru 22Lale Devri'nde Yalova'da kâğıt, İstanbul'da ise çini ve kumaş üretimine yönelik atölyeler açılmıştır. Bu girişimlerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Avrupa pazarlarında rekabet edebilecek büyüklükte bir sanayi kurmak
    2. B)Saray için gerekli lüks eşyanın üretimini artırmak
    3. C)Dışarıdan alınan bazı malların ülke içinde üretilmesini sağlamak
    4. D)Lonca teşkilatını bütünüyle ortadan kaldırmak
    5. E)Ordunun silah ve cephane ihtiyacını karşılamak
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Bu atölyeler, dışarıdan alınan malların ülke içinde üretilerek dışa bağımlılığın azaltılması amacıyla kurulmuştur. A yanlıştır; küçük ölçekli bu atölyelerle Avrupa sanayisiyle rekabet hedeflenmemiştir. E de yanlıştır; girişimler silah üretimine yönelik değildir.

    Kolay · Test 2

  8. 8.İran ile mücadele: 1724 İstanbul Antlaşması'ndan 1746 Kerden'e

    Lale Devri'nde Batı ile barış korunurken, Afgan istilasıyla karışan Safevi İran'a karşı doğuda toprak kazanma siyaseti sürdü; ele geçirilen yerler Rusya ile 1724 İstanbul Antlaşması'yla paylaşıldı. Kazanımlar İran'ın toparlanmasıyla elden çıktı; mücadele I. Mahmud döneminde 1746 Kerden Antlaşması ile bitti, sınırda 1639 Kasr-ı Şirin düzenlemesi esas alındı.

    Sınav ipucu: "Lale Devri'nde hiç savaş yapılmadı" yanlıştır; savaşılmayan Batı'dır. Kerden'in Kasr-ı Şirin'i esas alması doğu sınırının kalıcılığını gösterir.

    Soru 841746 yılında İran ile imzalanan antlaşmada sınırların belirlenmesinde 1639 tarihli düzenleme esas alınmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
    1. A)İran'ın Osmanlı egemenliğini kabul ettiğini
    2. B)Osmanlı Devleti'nin doğuda geniş topraklar kazandığını
    3. C)İki devlet arasında yeni bir sınır çizildiğini
    4. D)Doğu sınırının uzun süredir değişmeden korunduğunu
    5. E)Osmanlı Devleti'nin Kafkasya'dan çekildiğini
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. 1639 Kasr-ı Şirin ile çizilen sınırın yeniden esas alınması, doğu sınırının uzun süre büyük ölçüde değişmediğini gösterir. B yanlıştır; yeni bir toprak kazancı söz konusu değildir. C de yanlıştır; yeni bir sınır çizilmemiş, mevcut sınır teyit edilmiştir.

    Orta · Test 6

    Soru 94Gerileme Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nin kaybettiği topraklar ağırlıklı olarak hangi bölgelerde yer almaktadır?
    1. A)Kuzey Afrika ve Kızıldeniz kıyıları
    2. B)Anadolu ve Suriye toprakları
    3. C)Balkanlar ve Karadeniz'in kuzeyi
    4. D)Doğu Akdeniz adaları ve Mısır
    5. E)Kafkasya ve İran sınırı bölgeleri
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Bu dönemde kayıplar Avusturya'ya karşı Balkanlar'da, Rusya'ya karşı ise Karadeniz'in kuzeyinde yaşanmıştır. A yanlıştır; Kuzey Afrika'daki kayıplar XIX. yüzyılda gündeme gelmiştir. E de yanlıştır; doğu sınırı Kasr-ı Şirin esasına göre büyük ölçüde korunmuştur.

    Orta · Test 7

    Soru 161739 yılında Belgrad'da imzalanan antlaşmalar, Osmanlı Devleti ile aşağıdaki devletlerden hangileri arasında yapılmıştır?
    1. A)Venedik ve Lehistan
    2. B)İran ve Rusya
    3. C)Avusturya ve Venedik
    4. D)Lehistan ve İsveç
    5. E)Avusturya ve Rusya
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1739'da Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya ile ayrı ayrı Belgrad antlaşmalarını imzalamıştır. C seçeneğindeki Avusturya-Venedik ikilisi 1718 Pasarofça Antlaşması'nın taraflarıdır; A seçeneğindeki Venedik ve Lehistan ise 1699 Karlofça'nın taraflarındandır.

    Orta · Test 2

  9. 9.Patrona Halil İsyanı (1730)

    İran'ın kaybedilen yerleri geri almasına rağmen sefere çıkılmaması, sarayın lüks ve israfı karşısında halkın yoksulluğu, İbrahim Paşa'nın yakınlarını yüksek makamlara getirmesi ve yeniçerilerin hoşnutsuzluğu isyanın nedenleridir. Sonucunda Damat İbrahim Paşa öldürüldü, III. Ahmed tahttan indirildi, I. Mahmud tahta çıktı ve Lale Devri sona erdi.

    Sınav ipucu: Sonuçlar arasında "matbaanın kapatılması" ve "padişahın öldürülmesi" yoktur; III. Ahmed yalnız tahttan indirildi.

    Soru 1191730'da çıkan ve Lale Devri'nin sona ermesine, III. Ahmed'in tahttan indirilmesine yol açan isyan hangisidir?
    1. A)Patrona Halil İsyanı
    2. B)Kabakçı Mustafa İsyanı
    3. C)Çınar Vakası
    4. D)Edirne Vakası
    5. E)Vaka-i Hayriye
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Patrona Halil İsyanı 1730'da Lale Devri'ni sona erdirmiş, III. Ahmed tahttan indirilerek yerine I. Mahmud geçmiştir. B seçeneğindeki Kabakçı Mustafa İsyanı 1807'de III. Selim'i, D seçeneğindeki Edirne Vakası ise 1703'te II. Mustafa'yı tahttan indirmiştir.

    Kolay · Test 8

    Soru 21Aşağıdakilerden hangisi 1730'da çıkan Patrona Halil İsyanı'nın sonuçları arasında yer almaz?
    1. A)Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
    2. B)III. Ahmed'in tahttan indirilmesi
    3. C)Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın öldürülmesi
    4. D)Lale Devri'nin sona ermesi
    5. E)I. Mahmud'un Osmanlı tahtına çıkması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Yeniçeri Ocağı 1826'da II. Mahmud tarafından kaldırılmıştır; Patrona Halil İsyanı'nın sonucu değildir. B ve D seçeneklerindeki III. Ahmed'in tahttan indirilmesi ile Lale Devri'nin sona ermesi ise isyanın doğrudan sonuçlarıdır.

    Orta · Test 2

    Soru 125Aşağıdakilerden hangisi, 1730'da çıkan Patrona Halil İsyanı'nın nedenleri arasında gösterilemez?
    1. A)Saray çevresindeki lüks ve savurganlığın halkta tepki uyandırması
    2. B)İran cephesindeki başarısızlıkların hoşnutsuzluğu artırması
    3. C)Yeniçerilerin ve esnafın yönetimden şikâyetçi olması
    4. D)Rusya ile yapılan savaşın ağır bir yenilgiyle sonuçlanması
    5. E)Yenilik hareketlerine karşı çevrelerin kışkırtıcı tutumu
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Lale Devri'nin sonunu getiren Patrona Halil İsyanı, saray çevresindeki lüks ve imar harcamalarına duyulan tepki, esnaf ve yeniçeriler arasındaki hoşnutsuzluk, yenilik karşıtı çevrelerin kışkırtması ve İran cephesinden gelen olumsuz haberlerin birleşmesiyle çıkmıştır. İsyanın yaşandığı yıllarda Osmanlı Devleti Rusya ile savaş hâlinde değildir: Rusya ile 1711 Prut Savaşı Osmanlı lehine sonuçlanmış, yeni savaş ise ancak 1768'de başlamıştır; bu yüzden D bir neden olamaz. İsyan sonunda III. Ahmed tahttan indirilmiş, sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa öldürülmüştür. Cevap D.

    Orta · Test 9

  10. 10.I. Mahmud dönemi ve Humbaracı Ahmet Paşa

    Fransız asıllı Kont de Bonneval Müslüman olup Humbaracı Ahmet Paşa adını aldı; Humbaracı Ocağı'nı bölüklere ayırarak Avrupa tarzında eğitti ve 1734'te Üsküdar'da Hendesehane'yi açtı. Hendesehane, orduya matematik ve teknik bilgiye sahip subay yetiştiren ilk askerî okuldur. Avrupa tarzı askerî ıslahat böylece I. Mahmud döneminde, Avrupa ordularının üstünlüğünün savaşlarda anlaşılması üzerine başladı.

    Sınav ipucu: Hendesehane (1734) Lale Devri'ne değil I. Mahmud'a aittir; "ilk askerî okul" ifadesi Hendesehane'yi işaret eder.

    Soru 10I. Mahmud döneminde Humbaracı Ahmet Paşa'nın öncülüğünde açılan ve orduya teknik bilgiye sahip subay yetiştirmeyi amaçlayan okul aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun
    2. B)Mekteb-i Tıbbiye
    3. C)Enderun Mektebi
    4. D)Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun
    5. E)Hendesehane
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. I. Mahmud döneminde Üsküdar'da açılan Hendesehane, Humbaracı Ocağı'na subay yetiştirmek amacıyla kurulmuştur. C seçeneğindeki Enderun Mektebi çok daha eski bir saray okuludur; D seçeneğindeki Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun ise III. Mustafa döneminde deniz subayı yetiştirmek için açılmıştır.

    Orta · Test 1

    Soru 1I. Mahmud döneminde Osmanlı hizmetine giren Humbaracı Ahmet Paşa, humbaracı birliklerini bölüklere ayırarak Avrupa tarzında eğitmiş ve subay yetiştirecek bir okul açılmasına öncülük etmiştir. Bu çalışmalar aşağıdakilerden hangisi bakımından önemlidir?
    1. A)Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasını sağlaması
    2. B)Osmanlı ordusunda Avrupa örnek alınarak yapılan ilk düzenlemelerden olması
    3. C)Donanmanın yeniden kurulmasını sağlaması
    4. D)Tımar sisteminin yeniden yürürlüğe konulması
    5. E)Devşirme sisteminin eski kurallarına göre yeniden düzenli işleyişini sağlaması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Humbaracı Ahmet Paşa'nın çalışmaları, Osmanlı ordusunda Batı örnek alınarak yapılan ilk düzenlemeler arasında yer alır. A yanlıştır; Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırılmıştır. D de yanlıştır; bu çalışmaların tımar sistemiyle bir ilgisi yoktur.

    Orta · Test 1

    Soru 42III. Mustafa döneminde donanmaya modern eğitim almış subay yetiştirmek amacıyla açılan okul aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun
    2. B)Hendesehane
    3. C)Mekteb-i Harbiye
    4. D)Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun
    5. E)Mekteb-i Mülkiye
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. III. Mustafa döneminde deniz subayı yetiştirmek için Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun açılmıştır. B seçeneğindeki Hendesehane I. Mahmud dönemine aittir; C seçeneğindeki Mekteb-i Harbiye ise XIX. yüzyılda II. Mahmud döneminde kurulmuştur.

    Kolay · Test 3

  11. 11.Belgrad Antlaşmaları (1739)

    I. Mahmud döneminde Rusya ve Avusturya ile yapılan savaşı bitirdi. Fransa'nın arabuluculuğuyla imzalanan iki ayrı antlaşmayla Avusturya, Pasarofça'da aldığı Belgrad, Kuzey Sırbistan ve Küçük Eflak'ı geri verdi; Rusya Azak Kalesi'ni yıkmayı ve Karadeniz'de savaş ya da ticaret gemisi bulundurmamayı kabul etti. Karadeniz'in Türk gölü olma özelliği bir süre daha korundu.

    Sınav ipucu: Belgrad, Osmanlı'nın XVIII. yüzyılda lehine imzaladığı SON antlaşmadır; 1739–1768 arası barış ıslahatlara imkân verdi.

    Soru 1201711 Prut Antlaşması ile 1739 Belgrad Antlaşması'nın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)İkisinin de yalnızca Avusturya ile imzalanmış olması
    2. B)İkisiyle de Osmanlı'nın Rusya karşısında kazanç sağlaması
    3. C)İkisinin de III. Ahmed Dönemi'nde imzalanmış olması
    4. D)İkisiyle de Kırım'ın Rusya'ya bırakılmış olması
    5. E)İkisinin de bir Avrupa devletinin arabuluculuğuyla yapılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Prut Antlaşması'yla Azak Kalesi ve çevresi Osmanlı Devleti'ne geri verilmiş, Belgrad Antlaşması'yla da Rusya Azak Kalesi'ni yıkmayı ve Karadeniz'de savaş ya da ticaret gemisi bulundurmamayı kabul etmiştir; yani her ikisi de Rusya karşısında kazanımla sonuçlanmıştır. Prut III. Ahmed, Belgrad ise I. Mahmud Dönemi'nde imzalandığından C yanlıştır. Belgrad görüşmelerinde Fransa arabuluculuk yapmış ve karşılığında 1740'ta sürekli kapitülasyonlar elde etmiştir, buna karşılık Prut'ta böyle bir arabuluculuk yoktur; bu yüzden E ortak özellik sayılamaz. Kırım ise bu antlaşmalarla değil, 1783'teki ilhakın ardından 1792 Yaş Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılmıştır. Cevap B.

    Zor · Test 8

    Soru 401739 Belgrad antlaşmalarının imzalanmasında bir Avrupa devleti arabuluculuk yapmış, bu hizmetinin karşılığında bir yıl sonra önemli bir ayrıcalık elde etmiştir. Bu devlet ve elde ettiği ayrıcalık aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
    1. A)Fransa - kapitülasyonların sürekli hâle getirilmesi
    2. B)İngiltere - Karadeniz'de serbest ticaret hakkı
    3. C)Hollanda - boğazlardan geçiş serbestliği
    4. D)Rusya - Ortodoksların koruyuculuğu iddiasının kabulü
    5. E)Avusturya - Belgrad'ın kendisine bırakılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Belgrad görüşmelerinde arabuluculuk yapan Fransa'ya 1740'ta kapitülasyonlar sürekli ayrıcalıklar hâline getirilerek yenilenmiştir. D yanlıştır; Ortodoksların koruyuculuğu iddiası 1774 Küçük Kaynarca ile gündeme gelmiştir. E de yanlıştır; Belgrad bu antlaşmayla Avusturya'ya değil Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

    Orta · Test 3

    Soru 12Karlofça Antlaşması ile kaybedilen toprakları geri alma siyaseti çerçevesinde Osmanlı Devleti'nin 1715'te elde ettiği başarı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Belgrad'ın Avusturya'dan geri alınması
    2. B)Azak Kalesi'nin Rusya'dan geri alınması
    3. C)Podolya'nın Lehistan'dan geri alınması
    4. D)Mora Yarımadası'nın Venedik'ten geri alınması
    5. E)Erdel bölgesinin yeniden Osmanlı Devleti'ne bağlanması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. 1715'te Mora Yarımadası Venedik'ten geri alınmış ve bu kazanım Pasarofça Antlaşması ile de korunmuştur. A yanlıştır; Belgrad bu antlaşmayla kaybedilmiş, ancak 1739'da geri alınabilmiştir. B de yanlıştır; Azak Prut Antlaşması ile 1711'de geri alınmıştır.

    Orta · Test 1

  12. 12.1740 Kapitülasyonları ve Fransa ile yakınlaşma

    Belgrad'daki arabuluculuğunun karşılığı olarak Fransa'ya 1740'ta verilen kapitülasyonlar, önceki uygulamadan farklı olarak padişah değişiminde yenilenmesi gerekmeyen sürekli ayrıcalıklar hâline getirildi. Fransa'ya yakınlığın nedeni, Avusturya ve Rusya'ya karşı Fransa'nın Osmanlı'yı desteklemesi ve yeniliklerde örnek alınmasıdır.

    Sınav ipucu: İlk veriliş Kanuni dönemi (1535), sürekli hâle geliş I. Mahmud (1740); soru "sürekli" diyorsa 1740 aranır.

    Soru 401739 Belgrad antlaşmalarının imzalanmasında bir Avrupa devleti arabuluculuk yapmış, bu hizmetinin karşılığında bir yıl sonra önemli bir ayrıcalık elde etmiştir. Bu devlet ve elde ettiği ayrıcalık aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
    1. A)Fransa - kapitülasyonların sürekli hâle getirilmesi
    2. B)İngiltere - Karadeniz'de serbest ticaret hakkı
    3. C)Hollanda - boğazlardan geçiş serbestliği
    4. D)Rusya - Ortodoksların koruyuculuğu iddiasının kabulü
    5. E)Avusturya - Belgrad'ın kendisine bırakılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Belgrad görüşmelerinde arabuluculuk yapan Fransa'ya 1740'ta kapitülasyonlar sürekli ayrıcalıklar hâline getirilerek yenilenmiştir. D yanlıştır; Ortodoksların koruyuculuğu iddiası 1774 Küçük Kaynarca ile gündeme gelmiştir. E de yanlıştır; Belgrad bu antlaşmayla Avusturya'ya değil Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

    Orta · Test 3

    Soru 1011740 yılında Fransa'ya verilen kapitülasyonlar, daha önceki uygulamadan farklı olarak padişahların değişmesiyle yenilenmesi gerekmeyen sürekli ayrıcalıklar hâline getirilmiştir. Bu düzenlemenin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir?
    1. A)Osmanlı Devleti'nin dış ticaret gelirlerinin sürekli artmasına
    2. B)Yabancı devletlerin ekonomik etkisinin kalıcı hâle gelmesine
    3. C)Avrupa devletleriyle siyasi ilişkilerin tamamen kesilmesine
    4. D)Yerli üretimin devlet eliyle korunma altına alınmasına
    5. E)Osmanlı tüccarlarına Avrupa pazarlarında ayrıcalık tanınmasına
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Süreklilik kazanan kapitülasyonlar, sonraki dönemlerde kaldırılması güç bir ayrıcalık ağı oluşturmuş ve ekonomik bağımlılığı artırmıştır. D seçeneği yanlıştır; ayrıcalıklar yerli üreticiyi korumamış, aksine yabancı malların rekabetini kolaylaştırmıştır.

    Zor · Test 7

    Soru 50Gerileme Dönemi'nde imzalanan bazı antlaşmalarda Avrupa devletleri arabuluculuk yapmış, barış şartlarının belirlenmesinde etkili olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da kalıcı ve güçlü müttefikler edinmeyi başardığının
    2. B)Osmanlı Devleti'nin Avrupa siyasi dengelerine bağımlı hâle geldiğinin
    3. C)Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti'ni koruduğunun
    4. D)Antlaşma şartlarının Osmanlı Devleti'nce belirlendiğinin
    5. E)Osmanlı Devleti'nin savaşlardan galip ayrıldığının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Barış şartlarının belirlenmesinde başka devletlerin etkili olması, Osmanlı Devleti'nin Avrupa dengelerine bağımlı duruma geldiğini gösterir. C yanlıştır; arabuluculuk bir koruma değil, çıkar ilişkisidir; nitekim Osmanlı Devleti, Fransa'nın Belgrad Antlaşması'ndaki (1739) arabuluculuğuna karşılık 1740'ta Fransa'ya verilen kapitülasyonları sürekli hâle getirmiştir. D de yanlıştır; şartları belirleyen taraf Osmanlı Devleti değildir. Cevap B.

    Orta · Test 4

  13. 13.III. Mustafa dönemi: Koca Ragıp Paşa ve Baron de Tott

    Sadrazam Koca Ragıp Paşa barış siyaseti izleyerek devleti Avrupa'daki Yedi Yıl Savaşları'nın dışında tuttu. Fransız uzman Baron de Tott'un katkısıyla topçu sınıfı Avrupa yöntemleriyle düzenlendi, Sürat Topçuları adıyla bir birlik kuruldu. Donanmaya modern eğitimli subay yetiştirmek için 1773'te Mühendishane-i Bahrî-i Hümâyun açıldı.

    Sınav ipucu: Baron de Tott III. Mustafa dönemindedir; I. Mahmud'un uzmanı Humbaracı Ahmet Paşa ile karıştırma.

    Soru 114III. Mustafa Dönemi'nde Baron de Tott'un katkılarıyla topçu sınıfında yeni düzenlemeler yapılmış ve Sürat Topçuları adıyla bir birlik oluşturulmuştur. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
    1. A)Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılarak yerine yeni bir ordu kurulmasıyla
    2. B)Tımarlı sipahi teşkilatının yeniden güçlendirilmesiyle
    3. C)Ordunun ateş gücünü artırmak için yabancı uzmanlardan yararlanılmasıyla
    4. D)Ordunun tamamen gönüllülerden oluşturulmasıyla
    5. E)Donanmanın Akdeniz'den tamamen çekilmesiyle
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Avrupalı uzmanların görevlendirilmesi, teknik üstünlüğün kazanılması amacına dayanır. A seçeneği yanlıştır; Yeniçeri Ocağı bu dönemde varlığını sürdürmüş, 1826'da kaldırılmıştır.

    Orta · Test 8

    Soru 49Lale Devri'nde İstanbul'da sık görülen yangınlara karşı örgütlü bir söndürme birliği oluşturulmuştur. Bu birlik ve kurucusu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
    1. A)Humbaracı Ocağı - Ahmet Paşa
    2. B)Sürat Topçuları - Baron de Tott
    3. C)Lağımcı Ocağı - Gerçek Davut
    4. D)Cebeci Ocağı - İbrahim Müteferrika
    5. E)Tulumbacı Ocağı - Gerçek Davut
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Lale Devri'nde yangınlarla mücadele için Gerçek Davut'un öncülüğünde Tulumbacı Ocağı kurulmuştur. A seçeneğindeki Humbaracı Ocağı'nın düzenlenmesi I. Mahmud döneminde Humbaracı Ahmet Paşa tarafından yapılmıştır; B seçeneğindeki Sürat Topçuları ise III. Mustafa dönemine aittir.

    Orta · Test 4

    Soru 57III. Mustafa döneminde topçu sınıfını Avrupa yöntemleriyle eğitmek üzere Osmanlı hizmetinde çalışan Fransız uzman aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Humbaracı Ahmet Paşa
    2. B)Gerçek Davut
    3. C)İbrahim Müteferrika
    4. D)Cezayirli Gazi Hasan Paşa
    5. E)Baron de Tott
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. III. Mustafa döneminde topçu sınıfının düzenlenmesinde ve Sürat Topçularının kurulmasında Baron de Tott görev almıştır. A seçeneğindeki Humbaracı Ahmet Paşa I. Mahmud döneminde humbaracı birliklerini düzenlemiştir; D seçeneğindeki Cezayirli Gazi Hasan Paşa ise donanmanın başındaki Osmanlı komutanıdır.

    Kolay · Test 4

  14. 14.1768–1774 Osmanlı-Rus Savaşı ve Çeşme Baskını (1770)

    Rusya'nın Lehistan'ın iç işlerine karışması ve Rus askerlerinin Lehli direnişçileri kovalarken Osmanlı sınırındaki Balta'ya girmesi üzerine III. Mustafa Rusya'ya savaş açtı. Baltık'tan Akdeniz'e gelen Rus donanması 1770'te Çeşme'de Osmanlı donanmasını yaktı. Savaş III. Mustafa döneminde başladı, I. Abdülhamid döneminde Küçük Kaynarca ile bitti.

    Sınav ipucu: Savaşı başlatan padişah III. Mustafa, antlaşmayı imzalayan I. Abdülhamid; iki padişahlı savaş tuzağıdır.

    Soru 81768'de Osmanlı Devleti ile Rusya arasında yeni bir savaşın başlamasında etkili olan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Rusya'nın Lehistan'ın iç işlerine karışması ve Osmanlı sınırını ihlal etmesi
    2. B)Rusya'nın Kırım Yarımadası'nı topraklarına katarak Karadeniz kıyılarına yerleşmesi
    3. C)Avusturya'nın Belgrad'ı yeniden ele geçirmesi
    4. D)Venedik'in Mora Yarımadası'na yeniden asker çıkarması
    5. E)İsveç kralının Osmanlı topraklarına sığınması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Rusya'nın Lehistan'ın iç işlerine karışması ve Rus kuvvetlerinin Osmanlı sınırını ihlal etmesi 1768'de savaşı başlatmıştır. B yanlıştır; Kırım'ın Rusya'ya katılması 1783'te, yani savaştan sonra gerçekleşmiştir. E de yanlıştır; İsveç kralının sığınması 1711 Prut Savaşı'nın nedenidir.

    Orta · Test 1

    Soru 60I. Abdülhamid döneminde donanmanın yenilenmesine ve tersanelerin geliştirilmesine öncelik verilmiştir. Bu çabanın en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Akdeniz'de yeni adalar ele geçirmek istenmesi
    2. B)Venedik'in yeniden savaş hazırlığına girişmesi
    3. C)Kapitülasyonların Osmanlı deniz ticaretini engellemesi
    4. D)Hint Okyanusu'nda yeni seferler planlanması
    5. E)Çeşme'de yakılan donanmanın yeniden kurulması gereği
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. 1770'te Çeşme'de donanmanın büyük bölümünün yakılması, deniz gücünün yeniden kurulmasını zorunlu kılmıştır. A yanlıştır; amaç yeni fetihler değil, kaybedilen gücün telafisidir. D de yanlıştır; XVIII. yüzyılda Hint Okyanusu'na yönelik bir sefer planı bulunmamaktadır.

    Orta · Test 4

    Soru 781739 Belgrad antlaşmalarından 1768'e kadar geçen sürede Osmanlı Devleti Avrupa'da büyük bir savaşa girmemiştir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine imkân verdiği söylenebilir?
    1. A)Kaybedilen bütün toprakların geri alınmasına
    2. B)Avrupa devletleriyle askerî ittifaklar kurulmasına
    3. C)Kapitülasyonların bütünüyle yürürlükten kaldırılmasına
    4. D)İç düzenlemelere ve yenilik çalışmalarına yönelinmesine
    5. E)Karadeniz'de Rus donanmasının bütünüyle etkisiz kılınmasına
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Yaklaşık otuz yıl savaşsız geçen bu dönem, devletin dikkatini ve kaynaklarını dış cephelerden iç düzenlemelere ve ıslahat çalışmalarına çevirmesine imkân vermiştir; nitekim III. Mustafa döneminde Koca Ragıp Paşa'nın barış siyasetiyle hazine güçlendirilmiştir. A yanlıştır; kaybedilen toprakların tamamı geri alınamamıştır. C de yanlıştır; kapitülasyonlar kaldırılmamış, 1740'ta sürekli hâle getirilmiştir.

    Orta · Test 6

  15. 15.Küçük Kaynarca Antlaşması (1774): hükümleri

    I. Abdülhamid döneminde Rusya ile imzalandı. Kırım'a bağımsızlık verildi, Kırım halkı dinî bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kaldı. Azak, Kerç, Yenikale ve Kılburun kaleleri Rusya'ya bırakıldı. Rusya Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurabilecek, ticaret gemileri Boğazlar'dan geçebilecek, İngiltere ve Fransa'ya tanınan kapitülasyonlardan yararlanacak, İstanbul'da daimî elçi bulundurabilecek ve Ortodoks tebaanın haklarını gözetebilecekti. Osmanlı ayrıca savaş tazminatı ödemeyi kabul etti.

    Sınav ipucu: "Hükümleri arasında yer almaz" sorusunda Kırım'ın Rusya'ya BIRAKILMASI şıkkı doğru cevaptır: 1774 bağımsızlık, 1783 ilhak, 1792 tanıma.

    Soru 1231774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile ilgili olarak aşağıdaki yargılar verilmiştir: I. Kırım'ın siyasi bakımdan bağımsızlığı kabul edilmiştir. II. Rusya, Osmanlı ülkesindeki Ortodoksların haklarını gözetme iddiasına dayanak bulmuştur. III. Boğazlar Rus savaş gemilerinin geçişine açılmıştır. Bu yargılardan hangileri doğrudur?
    1. A)Yalnız I
    2. B)I ve II
    3. C)I ve III
    4. D)II ve III
    5. E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Küçük Kaynarca ile Kırım siyasi bakımdan bağımsız sayılmış, halkı dinî konularda Osmanlı halifesine bağlı kalmıştır; ayrıca Rusya'ya tanınan hükümler, sonraki yüzyılda Ortodoksların koruyuculuğu iddiasına dayanak yapılmıştır. III. yargı yanlıştır: antlaşma Rusya'ya Karadeniz'de ticaret gemisi bulundurma ve bu gemilerin Boğazlardan geçmesi hakkını vermiştir; savaş gemilerinin geçişi söz konusu değildir ve Boğazların statüsü ancak 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi'yle çok taraflı biçimde düzenlenmiştir. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan A geçersizdir. Cevap B.

    Zor · Test 9

    Soru 5Aşağıdakilerden hangisi 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ve bu savaşı bitiren antlaşmanın sonuçları arasında gösterilemez?
    1. A)Kırım'ın Rusya topraklarına katılması
    2. B)Rusya'nın Karadeniz'de ticaret yapma hakkı kazanması
    3. C)Osmanlı Devleti'nin savaş tazminatı ödemeyi kabul etmesi
    4. D)Kırım Hanlığı'nın siyasi bakımdan bağımsız duruma gelmesi
    5. E)Rusya'nın kapitülasyonlardan yararlanma hakkı elde etmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Kırım'ın Rusya'ya katılması 1783 yılında, yani antlaşmadan dokuz yıl sonra gerçekleşmiştir; Küçük Kaynarca yalnızca Kırım'ı bağımsız kabul etmiştir. C ve E seçeneklerindeki savaş tazminatı ile kapitülasyon hükümleri ise doğrudan bu antlaşmanın maddeleridir.

    Zor · Test 1

    Soru 92Osmanlı Devleti'nin Rusya'ya savaş tazminatı ödemeyi kabul ettiği antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Küçük Kaynarca Antlaşması
    2. B)Prut Antlaşması
    3. C)Belgrad Antlaşması
    4. D)Yaş Antlaşması
    5. E)1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Osmanlı Devleti ilk kez 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya'ya savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir. B ve C seçeneklerindeki Prut ve Belgrad antlaşmaları Osmanlı lehine sonuçlanmıştır; E seçeneğindeki Aynalıkavak ise Kırım'ın durumunu düzenleyen bir belgedir.

    Kolay · Test 7

  16. 16.Küçük Kaynarca'nın önemi ve ilkleri

    Karlofça'dan sonra imzalanan en ağır antlaşmadır. İlk kez Müslüman halkın yaşadığı bir toprak (Kırım) Osmanlı'dan koptu ve halifelik ilk kez uluslararası bir antlaşmada siyasi güç olarak kullanıldı. Karadeniz'in Türk gölü olma özelliği kesin olarak sona erdi, Rusya kapitülasyonlarla Osmanlı ekonomisine girdi, Ortodoksları koruma iddiasıyla iç işlerine karışma zemini buldu ve Osmanlı ilk kez savaş tazminatı ödedi.

    Sınav ipucu: "Sonuçları arasında gösterilemez" sorusunda Kırım'ın Rusya'ya katılması (1783) şıkkı doğru cevaptır; antlaşma Kırım'ı yalnız bağımsızlaştırdı.

    Soru 31Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın siyasi bakımdan bağımsız olması kabul edilmiştir. Bu hüküm Osmanlı Devleti açısından aşağıdakilerden hangisi bakımından önemlidir?
    1. A)Karadeniz'de yeni üsler kazanılmasını sağlaması
    2. B)Osmanlı Devleti'ne savaş tazminatı ödenmesini öngörmesi
    3. C)Kırım Hanlığı'nın Rusya'ya bağlanmasını engellemesi
    4. D)Halkı Müslüman olan bir toprağın ilk kez elden çıkması
    5. E)Rusya'nın boğazlardan geçişini yasaklaması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Kırım'ın kaybı, Osmanlı Devleti'nin halkı Müslüman olan bir toprağı ilk kez yitirmesi anlamına geldiği için özel bir öneme sahiptir. B yanlıştır; tazminatı ödeyen taraf Osmanlı Devleti'dir. C de yanlıştır; bu hüküm Kırım'ın 1783'te Rusya'ya katılmasını engelleyememiştir.

    Orta · Test 3

    Soru 105Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım siyasi bakımdan bağımsız kabul edilmiş, Kırım halkı dinî konularda Osmanlı halifesine bağlı kalmayı sürdürmüştür. Bu düzenleme aşağıdakilerden hangisi bakımından önem taşımaktadır?
    1. A)Osmanlı Devleti'nin ilk kez bir Avrupa devletine kapitülasyon vermesi
    2. B)Kırım'ın doğrudan Rusya topraklarına katılması
    3. C)Halifeliğin siyasi bir araç olarak kullanılmasının ilk örneği olması
    4. D)Osmanlı Devleti'nin ilk kez savaş tazminatı ödemesi
    5. E)Karadeniz'in Osmanlı gölü hâline gelmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Halifelik yetkisinin sınırların dışındaki Müslümanlar üzerinde siyasi bir bağ olarak kullanılması ilk kez bu antlaşmayla gündeme gelmiştir. B seçeneği yanlıştır; Kırım'ın Rusya'ya katılması 1783'te gerçekleşmiştir.

    Orta · Test 7

    Soru 107Aşağıdakilerden hangisi Küçük Kaynarca Antlaşması'nın hükümleri arasında yer almaz?
    1. A)Rusya'ya kapitülasyon ayrıcalıklarının tanınması
    2. B)Rus ticaret gemilerinin Boğazlardan geçebilmesi
    3. C)Kırım'ın siyasi bakımdan bağımsız sayılması
    4. D)Rusya'nın İstanbul'da daimî elçi bulundurabilmesi
    5. E)Kıbrıs'ın yönetiminin İngiltere'ye bırakılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Kıbrıs'ın yönetiminin İngiltere'ye bırakılması 1878'de, Berlin Antlaşması sürecinde gerçekleşmiştir. B ve C seçeneklerindeki Boğazlardan geçiş ve Kırım'ın statüsü ise Küçük Kaynarca'nın doğrudan hükümleridir.

    Zor · Test 8

  17. 17.Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779) ve Kırım'ın ilhakı (1783)

    Bağımsız Kırım'da han seçimi yüzünden Osmanlı ile Rusya yeniden karşı karşıya gelince Aynalıkavak Tenkihnamesi imzalandı: Rusya Kırım'ın bağımsızlığını yeniden tanıdı, Osmanlı ise Rus yanlısı Şahin Giray'ın hanlığını kabul etti ve Kırım'ın iç işlerine karışmamayı üstlendi. Bu belge Rus nüfuzunu perçinledi; 1783'te Rusya Kırım'ı topraklarına kattı.

    Sınav ipucu: Kronoloji: Küçük Kaynarca (1774) → Aynalıkavak (1779) → ilhak (1783) → Yaş (1792); Aynalıkavak barış antlaşması değil, ek belgedir.

    Soru 1121779'da Rusya ile imzalanan Aynalıkavak Tenkihnamesi'nde, Rusya Kırım'ın bağımsızlığını yeniden tanırken Osmanlı Devleti de Şahin Giray'ın hanlığını kabul etmiştir. Buna göre bu belge için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
    1. A)Kırım'ın Osmanlı Devleti'ne yeniden bağlandığını kanıtladığı
    2. B)Rusya'nın Karadeniz'den tamamen çekildiğini gösterdiği
    3. C)Osmanlı Devleti'nin Boğazları Rusya'ya kapattığını ortaya koyduğu
    4. D)Kırım üzerindeki anlaşmazlığın çözülemediğini ve sürdüğünü gösterdiği
    5. E)Kırım'ın Avusturya yönetimine bırakıldığını belirlediği
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Aynı konunun beş yıl içinde yeniden düzenlenmesi, Kırım sorununun çözülmediğini gösterir; nitekim 1783'te Rusya Kırım'ı ilhak etmiştir. A seçeneği yanlıştır; Kırım Osmanlı Devleti'ne yeniden bağlanmamıştır.

    Orta · Test 8

    Soru 271779'da Rusya ile Aynalıkavak Tenkihnamesi'nin imzalanmasına yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Rusya'nın Karadeniz'de donanma kurması
    2. B)Avusturya'nın Belgrad'ı yeniden kuşatması
    3. C)Kırım'ın statüsü konusunda çıkan anlaşmazlık
    4. D)Osmanlı Devleti'nin savaş tazminatını ödeyememesi
    5. E)Rusya'nın boğazlardan geçiş hakkını kaybetmesi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Küçük Kaynarca ile bağımsız kabul edilen Kırım'da han seçimi ve nüfuz mücadelesi anlaşmazlık doğurmuş, bu sorunu gidermek için Aynalıkavak Tenkihnamesi imzalanmıştır. D yanlıştır; belgenin konusu tazminat değildir. E de yanlıştır; Rusya'nın geçiş hakkı kaldırılmamıştır.

    Orta · Test 2

    Soru 80Kırım'ın Rusya tarafından topraklarına katıldığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)1783
    2. B)1774
    3. C)1792
    4. D)1779
    5. E)1739
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Rusya, Kırım'ı 1783 yılında topraklarına katmıştır. B seçeneğindeki 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'nın tarihidir ve bu antlaşmayla Kırım yalnızca bağımsız kabul edilmiştir; C seçeneğindeki 1792 ise Rusya'ya ait olduğunun kesin biçimde kabul edildiği Yaş Antlaşması'nın tarihidir.

    Kolay · Test 6

  18. 18.I. Abdülhamid dönemi ıslahatları

    Sadrazam Halil Hamid Paşa askerî ve mali düzenlemeler yaptı; Cezayirli Gazi Hasan Paşa Çeşme'de yanan donanmayı yeniden kurdu ve tersaneleri geliştirdi. Sürat Topçuları yeniden düzenlendi, ulufe alım satımı yasaklandı, hazineye peşin gelir sağlamak için esham uygulaması başlatıldı.

    Sınav ipucu: Donanmanın yenilenme nedeni Çeşme Baskını'dır; "askerî ve mali düzenlemelerle tanınan sadrazam" Halil Hamid Paşa'dır.

    Soru 56I. Abdülhamid döneminde donanmanın yeniden düzenlenmesi çalışmalarını yürüten Osmanlı denizcisi aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Cezayirli Gazi Hasan Paşa
    2. B)Humbaracı Ahmet Paşa (Bonneval)
    3. C)Baron de Tott
    4. D)Halil Hamid Paşa
    5. E)Koca Yusuf Paşa
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Donanmanın yeniden düzenlenmesi çalışmalarını Cezayirli Gazi Hasan Paşa yürütmüştür. B seçeneğindeki Humbaracı Ahmet Paşa kara ordusundaki humbaracı birliklerini düzenlemiştir; C seçeneğindeki Baron de Tott ise topçu sınıfında görev alan Fransız uzmandır.

    Kolay · Test 4

    Soru 72I. Abdülhamid döneminde askerî ve mali alandaki düzenleme çabalarıyla tanınan sadrazam aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Koca Yusuf Paşa
    2. B)Halil Hamid Paşa
    3. C)Nevşehirli Damat İbrahim Paşa
    4. D)Baltacı Mehmed Paşa
    5. E)Amcazade Hüseyin Paşa
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. I. Abdülhamid döneminde ıslahat girişimleriyle öne çıkan sadrazam Halil Hamid Paşa'dır. C seçeneğindeki Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Lale Devri'nin sadrazamıdır; D seçeneğindeki Baltacı Mehmed Paşa ise 1711 Prut Savaşı'nda orduya komuta etmiştir.

    Orta · Test 5

    Soru 79I. Abdülhamid döneminde uygulanan esham yöntemine başvurulmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Avrupa devletleriyle yürütülen ticaret hacmini daha da genişletmek
    2. B)Tımar sistemini yeniden yürürlüğe koymak
    3. C)Savaş giderleri nedeniyle hazinenin peşin gelire ihtiyaç duyması
    4. D)Yeniçerilere ödenen ulufeleri tamamen kaldırmak
    5. E)Vergi toplama işini mültezimlerden almak
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Uzun savaşların yol açtığı mali sıkıntı nedeniyle devlet, gelir paylarını satarak peşin para elde etmeye çalışmıştır. E yanlıştır; esham iltizamı ortadan kaldırmamış, mevcut gelir kaynakları üzerinden yürütülmüştür. B de yanlıştır; uygulamanın tımar sistemiyle bir ilgisi yoktur.

    Orta · Test 6

  19. 19.Malikâne ve esham: XVIII. yüzyıl maliyesi

    Malikâne sistemi (1695), vergi kaynaklarının kaydıhayat şartıyla, yani ömür boyu işletilmek üzere kişilere verilmesidir; iltizamın uzun süreli biçimidir. Esham (1775) ise devlete ait gelir kaynaklarının yıllık kârının paylara bölünüp satılmasıdır ve iç borçlanma niteliği taşır. İkisinin ortak amacı hazineye peşin nakit sağlamaktır. Malikâne, âyanları güçlendirerek merkezî otoriteyi zayıflattı.

    Sınav ipucu: Malikâne → II. Mustafa (1695); esham → I. Abdülhamid (1775). "Kaydıhayat" malikâneyi, "pay" eshamı işaret eder.

    Soru 93XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin mali sıkıntısını gidermek için başvurduğu yollarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. İltizam ve malikâne uygulamaları yaygınlaştırılmıştır. II. Esham adıyla bir iç borçlanma yöntemi geliştirilmiştir. III. Avrupa devletlerinden dış borç alınmaya başlanmıştır.
    1. A)Yalnız I
    2. B)Yalnız III
    3. C)I ve III
    4. D)II ve III
    5. E)I ve II
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. Bu yüzyılda iltizam ve malikâne yaygınlaşmış, ayrıca esham yöntemiyle iç borçlanmaya gidilmiştir. III numaralı yargı yanlıştır; Osmanlı Devleti ilk dış borcu 1854'te Kırım Savaşı sırasında almıştır. Bu nedenle III'ü içeren B, C ve D seçenekleri elenir.

    Zor · Test 7

    Soru 121Osmanlı maliyesinde XVIII. yüzyılda yaygınlaşan malikâne ve esham uygulamalarının ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Tımar sistemini yeniden canlandırarak asker sayısını artırmak
    2. B)Vergi yükünü tümüyle gayrimüslim tebaanın üzerine aktarmak
    3. C)Devletin acil nakit ihtiyacını peşin ödemelerle karşılamak
    4. D)Avrupa'dan alınan dış borçların taksitlerini düzenli ödemek
    5. E)Kapıkulu ocaklarını kaldırarak maaş giderlerini azaltmak
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Malikâne uygulamasında bir mukataanın vergi gelirini toplama hakkı, peşin bir bedel karşılığında kaydıhayat şartıyla yani ömür boyu kişiye devredilir; esham uygulamasında ise mukataanın yıllık geliri paylara bölünüp bu paylar satılır. İkisinde de devlet gelecekteki vergi gelirini bugünden peşin paraya çevirerek savaş harcamalarından doğan nakit sıkıntısını gidermeye çalışır. Bu uygulamalar tımar düzenini canlandırmaz, tersine onun çözülüşünü hızlandırdığı için A yanlıştır. Osmanlı Devleti ilk dış borcu 1854'te Kırım Savaşı sırasında aldığından D anakroniktir. Cevap C.

    Zor · Test 9

    Soru 52XVIII. yüzyılda vergi kaynaklarının kaydıhayat şartıyla, yani ömür boyu kullanılmak üzere kişilere verildiği malikâne uygulaması yaygınlaşmıştır. Bu uygulamanın aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir?
    1. A)Tımarlı sipahi sayısının hızla artmasına
    2. B)Merkezî hazinenin gelirlerinin sürekli çoğalmasına
    3. C)Köylünün ödemekte olduğu vergi yükünün büsbütün ortadan kalkmasına
    4. D)Taşrada ayan denilen güçlü yerel ailelerin ortaya çıkmasına
    5. E)Devşirme sisteminin yeniden düzenlenmesine
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Gelir kaynaklarını uzun süre elinde tutan kişiler taşrada güçlenerek ayan adı verilen yerel nüfuz sahiplerine dönüşmüştür. B yanlıştır; merkezî hazinenin denetimi zayıflamıştır. C de yanlıştır; köylünün vergi yükü hafiflememiş, tersine artmıştır.

    Orta · Test 4

  20. 20.1787–1792 Savaşları: Ziştovi (1791) ve Yaş (1792)

    Kırım'ı geri almak için Rusya'ya açılan savaşa Avusturya da katıldı; Osmanlı, İsveç ve Prusya ile ittifak arayarak denge siyasetine başvurdu. Fransız İhtilali'nin (1789) çıkması ve Prusya'nın baskısı Avusturya'yı barışa zorladı: Ziştovi ile savaş öncesi sınırlara dönüldü ve Osmanlı-Avusturya savaşları sona erdi. Rusya ile Yaş Antlaşması'nda Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kesin kabul edildi, Dinyester (Turla) Nehri sınır oldu ve Özi Kalesi Rusya'ya bırakıldı.

    Sınav ipucu: Ziştovi ve Yaş aynı savaşı bitirir, ikisi de III. Selim dönemindedir; Yaş, Gerileme Dönemi'nin sonu, Dağılma Dönemi'nin başlangıcıdır.

    Soru 1181787'de başlayan savaşlar sırasında Osmanlı Devleti'nin Avusturya ile 1791'de imzaladığı ve savaş öncesi sınırlara dönülmesini öngören antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Ziştovi Antlaşması
    2. B)Yaş Antlaşması
    3. C)Pasarofça Antlaşması
    4. D)Belgrad Antlaşması
    5. E)Vasvar Antlaşması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. 1791 Ziştovi Antlaşması Avusturya ile imzalanmıştır. B seçeneğindeki Yaş Antlaşması ise bir yıl sonra, 1792'de Rusya ile yapılmıştır.

    Kolay · Test 8

    Soru 1151783'te Rusya'nın Kırım'ı topraklarına katması üzerine başlayan savaşlar sonunda Osmanlı Devleti Rusya ile 1792'de bir antlaşma imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Ziştovi Antlaşması
    2. B)Yaş Antlaşması
    3. C)Küçük Kaynarca Antlaşması
    4. D)Aynalıkavak Tenkihnamesi
    5. E)Bükreş Antlaşması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1792 Yaş Antlaşması ile Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kesin biçimde kabul edilmiş, Dinyester Nehri sınır olmuştur. A seçeneğindeki Ziştovi 1791'de Avusturya ile imzalanmıştır.

    Orta · Test 8

    Soru 69Yaş Antlaşması ile Dinyester Nehri iki devlet arasında sınır kabul edilmiştir. Bu hükmün aşağıdakilerden hangisini gösterdiği söylenebilir?
    1. A)Osmanlı Devleti'nin Kırım'ı geri aldığını
    2. B)Rusya'nın Karadeniz'den çekildiğini
    3. C)Rusya'nın Osmanlı sınırlarına daha da yaklaştığını
    4. D)Osmanlı Devleti'nin Kafkasya'da genişlediğini
    5. E)İki devlet arasında tampon bir bölge oluşturulduğunu
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. Sınırın Dinyester'e çekilmesi, Rus egemenliğinin batıya doğru genişlediğini ve Osmanlı sınırına yaklaştığını gösterir. A yanlıştır; Yaş Antlaşması ile Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kabul edilmiştir. B de yanlıştır; Rusya Karadeniz'den çekilmemiş, tersine konumunu güçlendirmiştir.

    Orta · Test 5

  21. 21.III. Selim ve Nizam-ı Cedit (1793)

    III. Selim, Yaş'tan sonra Meşveret Meclisi'ni toplayıp devlet adamlarından ıslahat layihaları (raporları) istedi; programın bütününe Nizam-ı Cedit (yeni düzen) adı verildi. Dar anlamda Nizam-ı Cedit, 1793'te Avrupa tarzında kurulan, Levent Çiftliği ve Selimiye kışlalarında eğitilen yeni ordudur; giderleri için İrad-ı Cedit adlı ayrı bir hazine oluşturuldu. Ordu ilk başarısını 1799'da Akka'da Napolyon'un kuvvetlerine karşı kazandı.

    Sınav ipucu: Nizam-ı Cedit yeniçeri ocağını KALDIRMADI, yanına yeni ordu kurdu; ocağı kaldıran II. Mahmud'dur (1826).

    Soru 13Pasarofça Antlaşması'ndan sonra Osmanlı Devleti Batı ile savaştan kaçınmış, Avrupa'yı yakından tanımaya ve yenilik hareketlerine yönelmiştir. 1718-1730 yılları arasındaki bu döneme verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Nizam-ı Cedit Dönemi
    2. B)Lale Devri
    3. C)Tanzimat Dönemi
    4. D)Köprülüler Dönemi
    5. E)Meşrutiyet Dönemi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren döneme Lale Devri denir. A seçeneğindeki Nizam-ı Cedit III. Selim döneminin adıdır; D seçeneğindeki Köprülüler Dönemi ise XVII. yüzyılda yaşanmıştır.

    Orta · Test 1

    Soru 58Lale Devri'nde İbrahim Müteferrika ve Said Efendi'nin öncülüğünde 1727'de kurulan yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun'un açılması
    2. B)İlk Türk matbaasının açılması
    3. C)Nizam-ı Cedid ordusunun kurulması
    4. D)Takvim-i Vekayi'nin yayımlanmaya başlaması
    5. E)Sürat Topçuları Ocağı'nın kurulması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. 1727'de kurulan matbaada ilk kitap 1729'da basılmıştır. A seçeneğindeki Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun 1795'te III. Selim Dönemi'nde, D seçeneğindeki Takvim-i Vekayi ise 1831'de II. Mahmud Dönemi'nde ortaya çıkmıştır.

    Kolay · Test 4

  22. 22.III. Selim'in diğer ıslahatları ve Kabakçı Mustafa İsyanı (1807)

    Kara subayı yetiştirmek için 1795'te Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun açıldı; Avrupa'nın büyük başkentlerinde ilk daimî elçilikler kuruldu (ilki 1793'te Londra, Yusuf Agâh Efendi). Yeniçeri ve ulema destekli Kabakçı Mustafa İsyanı (1807) ile Nizam-ı Cedit kaldırıldı, III. Selim tahttan indirildi ve yerine IV. Mustafa geçti.

    Sınav ipucu: Sürekli elçilik → III. Selim (1793); Patrona Halil ile Kabakçı Mustafa aynı kalıptır: yenilik → tepki → padişah devrilir.

    Soru 86XVIII. yüzyılın büyük bölümünde Osmanlı Devleti Avrupa'ya geçici görevle elçiler göndermiş; bu elçiler görevlerini tamamladıktan sonra ülkeye dönmüş, III. Selim dönemine (1793) kadar Avrupa başkentlerinde sürekli temsilcilik açılmamıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Avrupa devletlerinin Osmanlı elçilerini kabul etmediğinin
    2. B)Osmanlı diplomasisinin henüz kurumsallaşmadığının
    3. C)Osmanlı Devleti'nin Avrupa ile ilişkilerini kestiğinin
    4. D)Elçilerin yalnızca ticari konularla ilgilendiğinin
    5. E)Avrupa'daki gelişmelerin önemsiz görüldüğünün
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Geçici elçilik uygulaması, sürekli temsile dayanan modern diplomasinin henüz benimsenmediğini gösterir; daimî elçilikler III. Selim döneminde açılmıştır. C yanlıştır; ilişkiler kesilmemiş, tersine yoğunlaşmıştır. E de yanlıştır; elçilerden ayrıntılı raporlar istenmesi tam tersini gösterir.

    Orta · Test 6

    Soru 46Lale Devri'nde gerçekleştirilen yeniliklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Avrupa'nın çeşitli başkentlerine geçici elçiler gönderilmiştir. II. Matbaa kurularak kitap basımına başlanmıştır. III. Avrupa başkentlerinde daimî elçilikler açılmıştır.
    1. A)Yalnız I
    2. B)I ve II
    3. C)Yalnız III
    4. D)II ve III
    5. E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B. Lale Devri'nde Paris, Viyana ve Moskova gibi merkezlere geçici elçiler gönderilmiş ve 1727'de matbaa kurulmuştur. III numaralı yargı yanlıştır; Avrupa'da daimî elçilikler ancak III. Selim döneminde, 1793'ten itibaren açılmıştır. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir.

    Zor · Test 4

    Soru 51Yirmisekiz Çelebi Mehmed Efendi Paris'e gönderilirken kendisinden Fransa'nın eğitim, sanayi ve savunma alanındaki kurumlarını incelemesi ve uygulanabilir olanları rapor etmesi istenmiştir. Bu talimat aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Avrupa'nın üstünlüğünün fark edilerek örnek alınmaya başlandığının
    2. B)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da daimî elçilikler açtığının
    3. C)Fransa ile siyasi bir ittifak kurulduğunun
    4. D)Avrupa'daki bütün yeniliklerin doğrudan uygulandığının
    5. E)Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da toprak kazandığının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A. Elçiden inceleme ve rapor istenmesi, Avrupa'nın örnek alınacak bir model olarak görülmeye başlandığını gösterir. B seçeneği yanlıştır; Avrupa'da daimî elçilikler 1793'te III. Selim Dönemi'nde açılmıştır.

    Orta · Test 4

  23. 23.XVIII. yüzyıl ıslahatlarının genel özellikleri

    XVII. yüzyıl ıslahatları eski düzeni canlandırmayı amaçlar ve baskı-şiddete dayanırken XVIII. yüzyılda Avrupa'nın üstünlüğü kabul edilmiş ve Batı örnek alınmıştır; temel fark budur. Yenilikler orduda yoğunlaştı, Avrupa'dan uzmanlar getirildi, askerî okullarda matematik, geometri ve Avrupa dilleri okutuldu. Islahatlar yürütücülerinin kişiliğine bağlı kaldı, onlar görevden ayrılınca yarım kaldı; yeniçeri-ulema tepkisi ve halk desteğinin yokluğu köklü sonucu engelledi.

    Sınav ipucu: Yürütücüler ayrılınca yarım kalma, ıslahatların kurumsallaşamadığını gösterir; "genel özellik sayılamaz" sorusunda "halk desteğiyle yapıldı" şıkkı yanlıştır.

    Soru 11XVIII. yüzyıl Osmanlı ıslahatlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangileri doğrudur? I. Islahatlar ağırlıklı olarak askerî alanda yoğunlaşmıştır. II. Avrupa'dan uzmanlar getirilerek bilgilerinden yararlanılmıştır. III. Islahatlar toplumun geniş kesimlerinin desteğiyle yürütülmüştür.
    1. A)Yalnız I
    2. B)Yalnız II
    3. C)I ve II
    4. D)II ve III
    5. E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C. XVIII. yüzyıl ıslahatları askerî alanda yoğunlaşmış ve Avrupa'dan getirilen uzmanlardan yararlanılmıştır. III numaralı yargı yanlıştır; ıslahatlar dar bir yönetici çevrenin girişimi olarak kalmış, yeniçeriler ve halkın bir bölümü tepki göstermiştir. Bu nedenle III'ü içeren D ve E seçenekleri elenir.

    Zor · Test 1

    Soru 73XVII. yüzyıl ıslahatları ile XVIII. yüzyıl ıslahatları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
    1. A)XVII. yüzyılda ıslahatların yalnızca padişahlarca yürütülmesi
    2. B)XVIII. yüzyılda ıslahatların halk desteğiyle gerçekleştirilmesi
    3. C)XVII. yüzyılda ıslahatların ekonomiyle hiç ilgilenmemesi
    4. D)XVIII. yüzyılda ıslahatların yalnızca eğitim alanında kalması
    5. E)XVIII. yüzyılda Avrupa'nın örnek alınarak yenilik yapılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E. XVII. yüzyılda amaç Kanuni dönemindeki eski düzene dönmekken XVIII. yüzyılda Avrupa örnek alınmıştır; temel fark budur. B yanlıştır; XVIII. yüzyıl ıslahatları da halkın geniş desteğinden yoksundur. D de yanlıştır; bu yüzyılda yenilikler ağırlıklı olarak askerî alanda yapılmıştır.

    Zor · Test 5

    Soru 4III. Mustafa döneminde topçu sınıfının yeniden düzenlenmesi için Avrupa'dan uzmanlar getirilmiş ve bu uzmanların bilgisinden yararlanılmıştır. Bu tercih aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
    1. A)Osmanlı ordusunun bütünüyle dağıtıldığının
    2. B)Yeniçerilerin yeniliklere destek verdiğinin
    3. C)Islahatların halk tarafından benimsendiğinin
    4. D)Avrupa'nın askerî üstünlüğünün kabul edildiğinin
    5. E)Osmanlı Devleti'nin Avrupa ile ittifak kurduğunun
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D. Avrupa'dan uzman getirilmesi, Batı'nın askerî ve teknik üstünlüğünün açıkça kabul edildiğini gösterir. A yanlıştır; ordu dağıtılmamış, mevcut yapı içinde yeni birlikler oluşturulmuştur. B de yanlıştır; yeniçeriler bu düzenlemelere genellikle karşı çıkmıştır.

    Orta · Test 1

Karıştırılan noktalar yan yana

Antlaşma (yıl)Padişah · taraf · kilit hüküm
Prut (1711)III. Ahmed · Rusya · Azak geri alındı; Rusya daimî elçi bulunduramayacak
Pasarofça (1718)III. Ahmed · Avusturya, Venedik · Belgrad ve Banat Avusturya'ya; Mora Osmanlı'da
İstanbul (1724)III. Ahmed · Rusya · İran toprakları paylaşıldı
Belgrad (1739)I. Mahmud · Avusturya, Rusya · Belgrad geri alındı; Rusya Karadeniz'de gemi bulunduramaz
Kerden (1746)I. Mahmud · İran · Kasr-ı Şirin sınırı esas alındı
Küçük Kaynarca (1774)I. Abdülhamid · Rusya · Kırım bağımsız; Karadeniz Rusya'ya açıldı; ilk savaş tazminatı
Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779)I. Abdülhamid · Rusya · Şahin Giray'ın hanlığı tanındı
Ziştovi (1791)III. Selim · Avusturya · savaş öncesi sınırlara dönüldü
Yaş (1792)III. Selim · Rusya · Kırım Rusya'nın; Dinyester sınır

Sık düşülen tuzaklar

  • Prut'ta Rusya "daimî elçi bulunduramayacak", Küçük Kaynarca'da "bulundurabilecek"; iki antlaşmanın elçi hükümleri ters yönlüdür.
  • Küçük Kaynarca (1774) Kırım'ı Rusya'ya vermez, bağımsız yapar; Rusya'ya katılma 1783, Osmanlı'nın bunu tanıması Yaş'tır (1792).
  • Lale Devri'nde askerî ıslahat yoktur; Hendesehane I. Mahmud'a, Sürat Topçuları III. Mustafa'ya, Nizam-ı Cedit III. Selim'e aittir.
  • 1727 matbaanın Osmanlı'ya ilk girişi değildir; gayrimüslim cemaatler çok önce kendi matbaalarını kullanıyordu.
  • Azak'ın geri alındığı antlaşma Prut'tur (1711); Belgrad'da (1739) Azak yıkılmak şartıyla Rusya'ya bırakılmış, Küçük Kaynarca'da (1774) kesin olarak Rusya'ya geçmiştir.
  • Küçük Kaynarca ile biten savaşı III. Mustafa başlattı, antlaşmayı I. Abdülhamid imzaladı; "Küçük Kaynarca III. Mustafa döneminde imzalandı" yanlıştır.
  • Ziştovi Avusturya ile, Yaş Rusya ile imzalandı; "savaş öncesi sınırlara dönüş" Ziştovi'nin, "Dinyester sınır" Yaş'ın hükmüdür.
  • Hendesehane (1734) I. Mahmud, Mühendishane-i Bahrî (1773) III. Mustafa, Mühendishane-i Berrî (1795) III. Selim; üç okulun padişahları karıştırılır.

Şimdi bu konunun testlerini çöz

125 çözümlü soru, 9 test; üyelik gerekmez.

Testlere geç →