Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 7

Doğru cevap: E — Kanunname-i Âl-i Osman

Fatih Sultan Mehmet Dönemi'nde hazırlanan ve devlet teşkilatına ilişkin kuralları toplayan metin Kanunname-i Âl-i Osman'dır. Mecelle Tanzimat Dönemi'nde hazırlanan medeni kanun niteliğindeki derleme olduğundan A seçeneği tarih bakımından uymaz. Kanun-i Esasi ise 1876 tarihli anayasadır.

Doğru cevap: C — En yüksek yargı organı olarak da çalıştığını

Divan-ı Hümayun yönetim işlerinin yanında en üst dereceli mahkeme olarak da görev yapmış, kadı kararlarına karşı yapılan başvuruları karara bağlamıştır. Divan kararları padişah onayıyla kesinleştiğinden D seçeneği divanın konumuyla çelişir. Divanda her din ve sınıftan kişinin davası görülebildiği için E seçeneği de yanlıştır.

Doğru cevap: A — Maliyenin hesap ve kayıt düzenine dayandığının

İki hazine arasındaki aktarmanın kayda bağlanıp geri ödenmesi, maliyenin belirli bir hesap ve denetim düzenine göre yürütüldüğünü gösterir. İç hazinenin varlığı padişahın kendine ait bir birikimi bulunduğunu ortaya koyduğundan B seçeneği metinle çelişir. İlk dış borç 1854'te alındığı için D seçeneği de klasik dönem için geçerli değildir.

Doğru cevap: D — Tapu tahrir defteri

Toprakların, nüfusun ve vergi kaynaklarının kaydedildiği defterler tapu tahrir defterleridir ve bu kayıtları nişancı tutar. Şer'iye sicilleri kadıların mahkeme kayıtlarını içerdiğinden C seçeneği farklı bir belge türüdür. Mühimme defterleri ise divanda alınan önemli kararların yazıldığı defterlerdir.

Doğru cevap: C — Devşirme

Kapıkulu Ocakları'nın insan kaynağını sağlayan uygulama devşirme sistemidir. Tımar, dirlik gelirleriyle asker yetiştirilmesine dayandığından B seçeneği farklı bir askerî düzeni anlatır. Millet sistemi gayrimüslim cemaatlerin örgütlenme biçimi, lonca ise esnaf teşkilatı olduğu için asker toplama yöntemiyle ilgisi yoktur.

Doğru cevap: A — Müslüman ailelerin çocuklarının tercih edilmesi

Devşirme yalnızca gayrimüslim ailelerin çocuklarından yapılırdı; Müslüman çocukların tercih edilmesi diye bir kural yoktur. Ailenin tek çocuğunun ve evli olanların alınmaması, ailelerin mağdur edilmemesi amacıyla konulmuş kurallar olduğundan B ve C seçenekleri doğru cevap olamaz. İstanbul'da yaşayanların ve Türkçe bilenlerin alınmaması da uygulamanın bilinen ölçütleridir.

Doğru cevap: E — Acemi Ocağı

Devşirilen çocuklar önce Türk ailelerin yanına verilir, sonra Acemi Ocağı'nda eğitilir ve buradan Yeniçeri Ocağı'na ya da diğer ocaklara alınırdı. Cebeci Ocağı ordunun silahlarının bakımıyla, topçular top döküm ve atışıyla ilgilendiğinden A ve B seçenekleri eğitim basamağını karşılamaz. Lağımcılar ise kale kuşatmalarında tünel kazma işini yürütürdü.

Doğru cevap: B — Silahtarlar

Kapıkulu süvarileri altı bölük hâlinde örgütlenmiştir ve silahtarlar bu bölüklerden biridir. Cebeciler, topçular, lağımcılar ve humbaracılar kapıkulu piyade ocaklarıdır; bu nedenle A, C ve D seçenekleri sınıf bakımından yanlıştır. Humbaracılar da yaya birlik olarak havan mermisi hazırlama ve kullanma işiyle görevlidir.

Doğru cevap: D — Askerin her an savaşa hazır ve disiplinli kalmasını sağlamak

Bu yasaklar, sürekli orduda bulunan yeniçerilerin dikkatini askerlik dışındaki işlerden uzak tutup disiplini korumayı amaçlar. Yeniçeriler dirlik değil üç ayda bir ulufe aldığından C seçeneği ödeme düzenine aykırıdır. Kuralların asker sayısını artırmakla ilgisi bulunmadığı için A seçeneği de amaçla bağdaşmaz.

Doğru cevap: A — Cülus bahşişi

Tahta çıkış sırasında kapıkulu askerlerine dağıtılan bahşişe cülus bahşişi denir. Ulufe ise askerlere üç ayda bir ödenen düzenli maaş olduğundan B seçeneği ödeme türü bakımından farklıdır. Öşür ve avarız devletin topladığı vergiler olduğu için askerlere yapılan ödemeleri karşılamaz.

Doğru cevap: B — I. Murat

Savaş esirlerinin beşte birinin askere alınmasına dayanan pençik usulü I. Murat Dönemi'nde uygulanmış ve Kapıkulu Ocakları böylece kurulmuştur. Orhan Bey Dönemi'nde yaya ve müsellemler oluşturulduğundan A seçeneği önceki aşamayı anlatır. Fatih Dönemi'nde ise ocaklar yeniden düzenlenmiş, ancak temeli çok daha önce atılmıştır.

Doğru cevap: E — Tersane-i Âmire

Gemilerin yapıldığı ve donanmanın bağlı olduğu kuruluş Tersane-i Âmire'dir. Tophane top döküm işinin yapıldığı yer olduğundan B seçeneği farklı bir askerî tesisi anlatır. Darphane ise para basılan kuruluş olduğu için denizcilikle ilgisi bulunmamaktadır.

Doğru cevap: D — Ordunun disiplininin bozulmasına

Ocaklara eğitimsiz kişilerin girmesi askerî disiplini ve savaş gücünü zayıflatmış, ocaklar zamanla isyan eden bir güç durumuna gelmiştir. Kayıtlı asker sayısı artmaya devam ettiği için A seçeneği gelişmeyle çelişir. Aynı dönemde tımar sistemi bozulmaya başladığından B seçeneği de doğru değildir.

Doğru cevap: B — İlmiye

Eğitim, yargı ve din hizmetlerini yürüten kadı, müderris ve şeyhülislam ilmiye sınıfındandır. Seyfiye yönetim ve askerlik görevlerini üstlenen kesim olduğundan A seçeneği görev alanı bakımından farklıdır. Reaya ise vergi veren üretici kesimi ifade ettiği için askerî sınıfın bir kolu olarak gösterilemez.

Doğru cevap: E — Sıbyan mektebi

Eğitimin ilk basamağı, mahalle ve köylerde bulunan sıbyan mektepleridir. Medrese sıbyan mektebinden sonra gelen orta ve yüksek dereceli kurum olduğundan A seçeneği sıralamaya uymaz. Enderun ise sarayda devlet adamı yetiştiren özel bir okul olduğu için halkın ilk eğitim basamağı değildir.