Osmanlı Kültür ve Medeniyeti — Test 8

Doğru cevap: E — Sıbyan mektebi

Eğitimin ilk basamağı, mahalle ve köylerde bulunan sıbyan mektepleridir. Medrese sıbyan mektebinden sonra gelen orta ve yüksek dereceli kurum olduğundan A seçeneği sıralamaya uymaz. Enderun ise sarayda devlet adamı yetiştiren özel bir okul olduğu için halkın ilk eğitim basamağı değildir.

Doğru cevap: C — İcazetname

Medreseyi bitiren öğrenciye verilen ve öğretim yetkisi tanıyan belge icazetnamedir. Berat bir göreve atanan kişiye verilen yetki belgesi olduğundan A seçeneği eğitim başarısını göstermez. Tuğra ise padişahın belgeler üzerine çekilen imzası olduğu için diploma niteliği taşımaz.

Doğru cevap: B — Sahn-ı Seman

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'da kurduğu sekiz medreseden oluşan kurum Sahn-ı Seman'dır. Süleymaniye Medreseleri Kanuni Dönemi'nde açıldığından A seçeneği kurucu ve tarih bakımından yanlıştır. Darülfünun ise XIX. yüzyılda açılan yükseköğretim kurumudur.

Doğru cevap: A — Darülfünun

Avrupa üniversitelerine karşılık olmak üzere açılan kurum Darülfünun'dur. Darülmuallimin öğretmen yetiştiren okul olduğundan B seçeneği amaç bakımından farklıdır. Darüşşifa hastane, darülaceze ise kimsesizlerin barındığı kurum olduğu için eğitim kurumu sayılamaz.

Doğru cevap: D — Mekteb-i Mülkiye

Kaymakam ve mutasarrıf gibi mülki memurları yetiştirmek üzere açılan okul Mekteb-i Mülkiye'dir. Mekteb-i Harbiye subay, Mekteb-i Tıbbiye ise hekim yetiştirdiğinden A ve B seçenekleri amaç bakımından yanlıştır. Darülmuallimin öğretmen okulu olduğu için idari memur yetiştirmez.

Doğru cevap: D — Nişancı

Nişancı, padişah adına yazılan belgelere tuğra çeken ve tapu-tahrir kayıtlarını tutan divan üyesidir. Defterdar maliyeden, kazasker ise yargı ve eğitim işlerinden sorumlu olduğu için doğru seçenek değildir. Kaptan-ı derya donanmanın başında bulunan görevlidir.

Doğru cevap: B — Defterdar

Maliye işlerini yürüten, gelir ve gider hesaplarını tutan divan üyesi defterdardır. Nişancı belgelere tuğra çekmekle görevli olduğundan maliyeden sorumlu değildir. Reisülküttap ise divan yazışmalarını yürüten ve nişancıya bağlı çalışan görevlidir.

Doğru cevap: C — Kazasker

Kazasker, kadı ve müderrislerin atanmasıyla birlikte yargı ve eğitim işlerinden sorumlu divan üyesidir. Şeyhülislam ise fetva vererek işlemlerin dine uygunluğu konusunda görüş bildirdiği için atama yetkisi taşımaz. Sadrazam padişahın vekili olarak genel yönetimden sorumludur.

Doğru cevap: E — Danışma niteliği taşıyan bir kurul olduğu

Son sözün padişaha ait olması, divanın bağlayıcı karar organı değil danışma kurulu niteliği taşıdığını gösterir. Kararı padişah verdiği için divanın onu denetlediği ya da yasama yetkisini tek başına kullandığı söylenemez. Divanda askerî konuların yanı sıra maliye, hukuk ve yönetim işleri de görüşülürdü.

Doğru cevap: A — Hazineden para çıkmadan asker beslenmesine

Tımar sisteminde asker, toprağın vergi geliriyle beslendiğinden merkezî hazineden nakit çıkmadan büyük bir ordu oluşturulabilmiştir. Dirlik toprakların mülkiyeti devlette kaldığı için özel mülkiyete geçtiği söylenemez. Ordunun tamamının ücretli hâle gelmesi de bu sistemin tam tersi bir sonuçtur.

Doğru cevap: C — Zeamet

Yıllık geliri 20.000 ile 100.000 akçe arasında olan dirlik türü zeamettir. Has 100.000 akçenin üzerindeki dirlikleri, tımar ise bu sınırın altındaki dirlikleri ifade eder. Vakıf ve ocaklık ise dirlik değil, farklı amaçlara ayrılmış miri arazi türleridir.

Doğru cevap: B — Askerî ve idarî kadrolara eleman yetiştirdiği

Devşirmelerin bir bölümünün Yeniçeri Ocağı'na, bir bölümünün Enderun'a gönderilmesi sistemin hem askerî hem idarî kadrolara kaynak oluşturduğunu gösterir. Devşirme gayrimüslim ailelerin çocuklarından yapıldığı için yalnızca Müslümanlardan alındığı söylenemez. Tımarlı sipahiler ise dirlik topraklarına bağlı olarak yetiştiğinden bu sistemin ürünü değildir.

Doğru cevap: D — Farklı geçim ve örgütlenme esaslarına bağlı olmalarıyla

Metinde iki grubun geçim kaynağının birbirinden ayrıldığı belirtildiğinden fark, farklı örgütlenme ve geçim esaslarına dayanmaktadır. Tımarlı sipahiler toprak gelirinden geçindiği için hazineden maaş aldıkları söylenemez. Kapıkulu askerleri padişahın merkez ordusunu oluşturduğundan savaşlara katılmadıkları da doğru değildir.

Doğru cevap: A — Beylerbeyi

Eyaletlerin yönetiminden beylerbeyi sorumludur; sancaklar ise ona bağlı olarak sancakbeyleri tarafından yönetilir. Kadı yargı ve belediye işlerini yürüttüğü için idari amir değildir. Subaşı ise sancak düzeyinde güvenlikten sorumlu görevlidir.

Doğru cevap: E — Yargı dışında yönetim ve denetim işleri de üstlendiği

Nikâh, vakıf denetimi, fiyat kontrolü ve merkezî emirlerin uygulanması gibi görevler, kadının yargının ötesinde yönetsel ve denetsel işlevler taşıdığını gösterir. Metinde sayılan görevlerin çeşitliliği, görev alanının vakıflarla sınırlı olmadığını açıkça ortaya koyar. Kadılar kazasker aracılığıyla atandığından yetkilerinin beylerbeyince belirlendiği de söylenemez.