Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Osmanlı Kültür ve Medeniyeti konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 180 soru kitap sırasına göre 12 teste bölünmüştür; bu sayfa 9. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
4 kolay7 orta4 zor
Su yüzeyine dökülen boyalarla oluşturulan desenlerin kâğıda geçirilmesine dayanan sanat dalı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Ebru
Su yüzeyindeki desenlerin kâğıda aktarılmasına dayanan sanat ebrudur. Katı' kâğıt oyma sanatı olduğundan C seçeneği tekniği bakımından farklıdır. Çini ise fırınlanmış toprak levhaların sırlanıp bezenmesiyle yapılan duvar süsleme sanatıdır.
Osmanlı Devleti'nde satılan malların fiyatlarına devlet tarafından üst sınır konulması uygulamasına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Narh
Mal fiyatlarına konulan resmî üst sınıra narh denir ve uygulaması kadı ile muhtesip tarafından denetlenir. Bâc ticaretten alınan bir vergi olduğundan A seçeneği fiyat düzenlemesini anlatmaz. Gedik ise dükkân açma izni olduğu için fiyatla değil üretim hakkıyla ilgilidir.
XIX. yüzyılda Avrupa'da makineyle üretilen ucuz malların Osmanlı pazarına serbestçe girmesi, lonca teşkilatı üzerinde aşağıdakilerden hangisine yol açmıştır?
Doğru cevap: C — El tezgâhlarına dayalı üretimin ve loncaların çökmesine
Fabrika üretimi karşısında rekabet edemeyen el tezgâhları kapanmış, lonca düzeni çözülmüştür. Yerli üretim gerilediği için loncaların tekelinin güçlendiğini savunan A seçeneği gelişmeyle çelişir. Ucuz malların pazara girmesi fiyatları aşağı çektiğinden B seçeneği de doğru değildir.
Vakıflar tarafından kurulan ve yoksullara, öğrencilere, yolculara ücretsiz yemek dağıtılan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — İmarethane
Ücretsiz yemek dağıtılan vakıf kurumu imarethanedir. Darüşşifa hastalıkların tedavi edildiği kurum olduğundan A seçeneği hizmet alanı bakımından farklıdır. Bedesten ise değerli malların alınıp satıldığı kapalı çarşı bölümüdür, bu nedenle sosyal yardım kurumu sayılamaz.
Osmanlı şehirlerinde hastaların tedavi edildiği ve hekim yetiştirilmesine de katkı sağlayan kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Darüşşifa
Hastaların tedavi edildiği ve tıp öğreniminin uygulamalı olarak yapıldığı kurum darüşşifadır. Tabhane yolcuların ve dervişlerin geçici olarak barındığı bölüm olduğundan B seçeneği tedavi işleviyle örtüşmez. İmarethane ise yemek dağıtımıyla görevli olduğu için sağlık kurumu değildir.
Kanuni Dönemi'nde katıldığı seferlerde gördüğü şehirleri minyatürlerle belgeleyen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Matrakçı Nasuh
Sefer güzergâhındaki şehirleri minyatürlerle belgeleyen sanatçı Matrakçı Nasuh'tur. Levni Lale Devri'nin minyatür ustası olduğundan A seçeneği dönem bakımından uymaz. Şeyh Hamdullah hat, Itri ise musiki alanında eser verdiği için minyatürle ilişkilendirilemez.
Osmanlı Devleti, fethettiği bölgelere Anadolu'dan konar-göçer toplulukları ve Türkmen aileleri yerleştirmiştir. Bu iskân siyasetiyle ulaşılmak istenen amaç aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Fethedilen yerlerde güvenliği sağlamak
İskân siyasetiyle yeni alınan topraklarda güvenliğin sağlanması ve fethin kalıcı hâle getirilmesi amaçlanmıştır. Gayrimüslimler askerlik yapmayıp cizye ödediğinden C seçeneği dönemin uygulamasına aykırıdır. Tımar sistemi ise fethedilen yerlerde uygulanmaya devam ettiği için D seçeneği de amaçla çelişir.
Osmanlı toplumunda üretim yapan ve devlete vergi ödeyen kesime verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Reaya
Tarım, ticaret ve zanaatla uğraşıp vergi ödeyen kesime reaya denir. Seyfiye ve ilmiye vergiden muaf askerî sınıfın kolları olduğundan B ve E seçenekleri yanlıştır. Kapıkulu ise devletten maaş alan merkez ordusunun askerleri olduğu için üretici kesim içinde gösterilemez.
Akdeniz kıyıları, limanlar ve deniz yolları hakkında ayrıntılı bilgi veren Kitab-ı Bahriye adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Piri Reis
Kitab-ı Bahriye, ünlü Osmanlı denizcisi Piri Reis'in kaleme aldığı denizcilik kılavuzudur. Katip Çelebi'nin coğrafya alanındaki eseri Cihannüma olduğundan B seçeneği yanlıştır. Evliya Çelebi ise gezi türündeki Seyahatname'nin yazarı olduğu için denizcilik kılavuzuyla ilişkilendirilemez.
Coğrafya alanındaki Cihannüma ile kitapları tanıtan Keşfü'z-Zünun adlı eserleri kaleme alan Osmanlı bilgini aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Katip Çelebi
Cihannüma ve Keşfü'z-Zünun, XVII. yüzyılın çok yönlü bilgini Katip Çelebi'ye aittir. Evliya Çelebi gezi gözlemlerini Seyahatname'de topladığından A seçeneği eser bakımından uymaz. Takiyüddin ise astronomi çalışmalarıyla tanınan, rasathane kuran bilgindir.
Elli yılı aşkın bir süre Osmanlı ülkesini ve çevre ülkeleri gezerek gözlemlerini on ciltlik bir eserde toplayan Evliya Çelebi'nin bu eseri aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Seyahatname
Evliya Çelebi'nin gezi gözlemlerini topladığı on ciltlik eser Seyahatname'dir. Cihannüma ve Keşfü'z-Zünun Katip Çelebi'ye ait olduğundan A ve C seçenekleri yazar bakımından yanlıştır. Kitab-ı Bahriye ise Piri Reis'in denizcilik eseridir.
III. Murat Dönemi'nde İstanbul'da bir rasathane kurarak gök cisimleri üzerine gözlemler yapan bilgin aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Takiyüddin
İstanbul Rasathanesi'ni kuran ve astronomi gözlemleri yapan bilgin Takiyüddin'dir. Ali Kuşçu Fatih Dönemi'nde İstanbul'a gelerek matematik ve astronomi alanında çalıştığından B seçeneği dönem bakımından farklıdır. Sabuncuoğlu Şerefeddin ise tıp ve cerrahi alanında eser vermiş bir hekimdir.
İstanbul'da kurulan rasathanenin, gözlem çalışmalarına başladıktan kısa bir süre sonra yıktırılması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: C — Bilimsel çalışmaların direnişle karşılaştığının
Rasathanenin yıktırılması, yenilikçi bilimsel girişimlerin dönemin bazı çevrelerinin tepkisiyle karşılaştığını gösterir. Osmanlı Devleti'nde astronomi Ali Kuşçu'dan itibaren okutulduğundan A seçeneği bilgiyle çelişir. Avrupa'da bu tarihlerde rasathaneler kurulduğu için D seçeneği de doğru değildir.
Osmanlı Devleti'nde medrese, sıbyan mektebi, imarethane ve darüşşifa gibi kurumların büyük bölümü vakıflar aracılığıyla kurulmuş ve işletilmiştir. Bu duruma bakılarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: E — Hizmetlerin bütçe dışı kaynaklarla karşılandığı
Eğitim, sağlık ve sosyal yardım hizmetlerinin vakıf gelirleriyle görülmesi, bu alandaki yükün büyük ölçüde devlet bütçesi dışındaki kaynaklarla karşılandığını gösterir. Vakıf hizmetleri karşılıksız sunulduğundan C seçeneği vakıf anlayışına aykırıdır. Devlet adamlarının ve varlıklı kişilerin de vakıf kurabilmesi nedeniyle D seçeneği yanlıştır.
Osmanlı millet sisteminde gayrimüslim cemaatlerin dinî ve toplumsal işlerini yürüten, devletle ilişkilerinde topluluğu temsil eden kişiler aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Patrik ve hahambaşı
Gayrimüslim cemaatler patrik ve hahambaşı gibi din adamlarınca temsil edilir, iç işlerini bu kişiler aracılığıyla yürütürdü. Kadı Müslüman-gayrimüslim ayrımı gözetmeksizin devletin yargı görevlisi olduğundan A seçeneği cemaat temsilciliğini karşılamaz. Nakibüleşraf ise peygamber soyundan gelenlerin işleriyle ilgilenen görevlidir.
