Temel Kavramlar — Test 10

Doğru cevap: A — İstem, öğrenme tarihinden işleyen iki yıllık süre dolduğu için zamanaşımına uğramıştır.

TBK m.72, haksız fiilden doğan tazminat isteminin zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğradığını düzenler. İki süre birlikte işler ve hangisi önce dolarsa istem o anda zamanaşımına uğrar; öğrenme 20 Nisan 2023 olduğundan iki yıllık süre 20 Nisan 2025'te dolmuş, 2026'da açılan dava süreyi kaçırmıştır. Bu nedenle on yıllık sürenin dolmamış olmasına dayanan B ile tek sürenin bulunduğunu söyleyen C yanlıştır; kanun beş yıllık bir süre öngörmediği için D de yanlıştır. TBK m.161 zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkimin bunu kendiliğinden göz önüne alamayacağını söylediğinden E de yanlıştır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Sonradan yürürlüğe giren lehe kanun, infaz edilmekte olan hükümlere uygulanmaz.

TCK m.7/2, suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklıysa failin lehine olan kanunun uygulanacağını ve infaz olunmakta olan cezalar bakımından da bu kuralın geçerli olduğunu söyler; bu nedenle D yanlıştır. A ve C, TCK m.2'de düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ifadesidir; aynı madde kıyas yasağını ve kıyasa yol açacak biçimde geniş yorum yasağını içerir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği TCK m.20 ve Anayasa m.38'de yer aldığından B doğrudur. TCK m.31/1 fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğunun bulunmadığını belirttiği için E de doğrudur. Cevap D.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümleri uygulanır.

1982 Anayasası m.104, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümlerinin uygulanacağını ve Meclisin aynı konuda kanun çıkarması hâlinde kararnamenin hükümsüz hâle geleceğini düzenler. Aynı madde temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle siyasi hak ve ödevlerin kararnameyle düzenlenemeyeceğini söylediğinden E yanlıştır. Kanun hükmünde kararname, 2017 Anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemine geçilirken Anayasadan çıkarılmış bir düzenleme türü olduğu için B yanlıştır. Anayasa m.124 yönetmeliklerin kanunlara ve kararnamelere aykırı olamayacağını, m.90/son ise usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmalar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağını belirttiğinden C ve D de yanlıştır. Cevap A.

Doğru cevap: D — İptal

Hukuka aykırı idari işlemlerin yaptırımı, idari yargıda açılan dava sonunda işlemin ortadan kaldırılması, yani iptaldir; Anayasa m.125 idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu söyler. Cebrî icra, para borcunu ödemeyen borçlunun malvarlığına devlet gücüyle el konulmasını ifade ettiği için A bu olaya uymaz. Tazminat haksız fiil veya sözleşmeye aykırılıktan doğan zararın giderilmesi, ceza ise suç sayılan fiillere uygulanan yaptırım olduğundan B ve C de yanlıştır. Geçersizlik, hukuki işlemin kurucu unsurlarındaki eksikliğin yaptırımıdır ve idari işlemin yargısal denetiminin adı değildir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Bir taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkı

Mutlak haklar herkese karşı ileri sürülebilen haklardır; mülkiyet hakkı TMK m.683'te malike eşyayı kullanma, yararlanma ve üzerinde tasarruf etme yetkisi veren bir ayni hak olarak düzenlendiği için mutlak haktır. Nispi haklar ise yalnızca belirli bir kişiye, borç ilişkisinin karşı tarafına karşı ileri sürülebilir. B, D ve E'de sayılanlar bir borç ilişkisinden doğan alacak haklarıdır ve ancak borçluya karşı ileri sürülebilir. C'deki kiracının hakkı da kira sözleşmesinin tarafına karşı ileri sürülen kişisel bir haktır. Cevap A.

Doğru cevap: B — (A) evlenmeyle, (B) mahkeme kararıyla ergin olabilir; (C) bu yolla ergin sayılmaz.

TMK m.11'e göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; ancak aynı madde evlenmenin kişiyi ergin kıldığını da belirttiği için (A) erginlik kazanır. TMK m.12, on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabileceğini düzenler; (B) on altı yaşında olduğundan bu yol ona açıktır, dolayısıyla ergin kılınma kurumunun bulunmadığını söyleyen A ile yaş sınırını on yedi gösteren E yanlıştır. Kanunda ekonomik bağımsızlığı erginlik sebebi sayan bir hüküm bulunmadığından D de yanlıştır; evlenme ve ergin kılınma birer istisna olduğu için C de kabul edilemez. Cevap B.

Doğru cevap: C — Bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm olan ergin kısıtlanır.

TMK m.407, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkûm olan her erginin kısıtlanacağını açıkça düzenler. Kısıtlama sebepleri yalnız akıl hastalığı ve akıl zayıflığı değildir: TMK m.406 savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve malvarlığını kötü yönetmeyi de sebep saydığından A ve B yanlıştır. TMK m.408, yaşlılık, sakatlık, deneyimsizlik veya ağır hastalık sebebiyle işlerini gereği gibi yönetemediğini ispat eden erginin kendi isteğiyle kısıtlanabileceğini öngördüğü için D de yanlıştır. Vesayet makamı TMK m.397 uyarınca sulh hukuk mahkemesi olduğundan kararı il idare kuruluna bağlayan E kabul edilemez. Cevap C.

Doğru cevap: E — Tüzel kişilik, kuruluş belgesinin hazırlanmasıyla birlikte kendiliğinden doğar.

TMK m.47, kişi ve mal topluluklarına ancak kanunda öngörülen koşullar altında tüzel kişilik tanındığını söyler; kuruluş belgesinin hazırlanması tek başına yetmez. Nitekim dernek TMK m.59 uyarınca kuruluş bildiriminin mülki amirliğe verilmesiyle, vakıf ise TMK m.102 uyarınca mahkeme kararı ve tescille tüzel kişilik kazanır; bu yüzden E yanlıştır. A, tüzel kişilerin hak ehliyetini düzenleyen TMK m.48'in, B ise fiil ehliyetini organlara bağlayan TMK m.49'un ifadesidir. Organların fiilleriyle tüzel kişinin borç altına girmesi TMK m.50'de, yerleşim yerinin işlerin yönetildiği yer olması ise TMK m.51'de yer aldığından C ve D de doğrudur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Kişilik hakkı saldırı tehlikesiyle karşılaşan kimse, bunun önlenmesini isteyebilir.

TMK m.25, kişilik hakkı saldırıya uğrayan kimsenin saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş saldırının hukuka aykırılığının tespitini dava yoluyla isteyebileceğini düzenler; bu nedenle B doğrudur. Aynı madde maddi ve manevi tazminat istemlerini de açıkça saklı tuttuğundan C yanlıştır. TMK m.23, kimsenin hak ve fiil ehliyetinden vazgeçemeyeceğini, özgürlüklerinden de hukuka ya da ahlaka aykırı biçimde vazgeçemeyeceğini söylediği için A yanlıştır. TMK m.27 adın değiştirilmesinin ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebileceğini, m.26 ise adı haksız kullanılan kişinin buna son verilmesini ve koşulları varsa tazminat istemesini öngördüğünden D ve E de yanlıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — I ve II

TBK m.49, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişinin bu zararı gidermekle yükümlü olduğunu söyler; öğretide bu hükümden kusur, hukuka aykırı fiil, zarar ve uygun illiyet bağı biçiminde dört unsur çıkarıldığı için I doğrudur. Kusurun kast ve ihmal (taksir) olarak iki görünüm almasında da tartışma bulunmadığından II doğrudur. III ise TBK m.50'ye aykırıdır: bu madde zarar görenin zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altında olduğunu açıkça belirtir; kusursuz sorumluluk hâlleri kanunda özel olarak düzenlenmiş istisnalardır. III yanlış olduğu için onu içeren B, D ve E elenir; II de doğru olduğundan yalnız I diyen A yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: A — Zamanaşımı süresinin dolmuş olması

Zamanaşımının dolması borcu sona erdirmez; TBK m.161 zamanaşımının ancak def'i olarak ileri sürülebileceğini ve hâkimin bunu kendiliğinden göz önüne alamayacağını söylediğinden borç, dava yoluyla istenemeyen eksik borç hâline gelir ve borçlu isterse geçerli biçimde ödeme yapabilir. Buna karşılık ifa TBK m.83 vd., ibra m.132, takas m.139 ve alacaklı ile borçlu sıfatının birleşmesi m.135'te borcu sona erdiren sebepler arasında düzenlendiği için B, C, D ve E borcu gerçekten ortadan kaldırır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Kira bedeli alacağı beş yıllık zamanaşımı süresine tabidir.

TBK m.146 alacakların kural olarak on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu söyler, ancak m.147/1 kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimleri beş yıllık zamanaşımına bağlar; özel hüküm genel hükmü öncelediği için doğru süre beş yıldır ve A yanlıştır. Kanunda süre öngörülmediğini söyleyen B doğrudan m.147'ye aykırıdır. İki yıllık süre TBK m.72'de haksız fiil tazminatı için öngörülmüş olup sözleşmeden doğan kira alacağına uygulanmaz, dolayısıyla C yanlıştır. Zamanaşımı TBK m.161 uyarınca def'i olarak ileri sürülür ve hâkim tarafından resen dikkate alınamaz; resen gözetilen süre hak düşürücü süredir, bu nedenle E de yanlıştır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla neticenin öngörülmemesidir.

TCK m.22/1 taksiri, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi olarak tanımlar; bu nedenle E doğrudur. Aynı maddenin ilk fıkrası taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılacağını, TCK m.21/1 ise suçun oluşmasının kural olarak kasta bağlı olduğunu söylediğinden A yanlıştır. TCK m.21/1'e göre kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir; bilme unsuru zorunlu olduğu için D yanlıştır. Neticeyi öngörüp istememe bilinçli taksirin tanımıdır, olası kastta ise fail neticenin gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemeyi kabullenir, bu yüzden B yanlıştır. TCK m.22/3 bilinçli taksirde cezanın üçte birden yarısına kadar artırılacağını öngördüğünden C de yanlıştır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Fiil zorunluluk hâli kapsamında olduğundan (A)'ya bu sebeple ceza verilmez.

TCK m.25/2'ye göre kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelen, bilerek neden olmadığı ve başka türlü korunma olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak amacıyla, tehlikenin ağırlığıyla orantılı biçimde işlediği fiillerden dolayı kendisine ceza verilmez; sel tehlikesi karşısında kapının kırılması bu zorunluluk hâline uyar. Meşru savunma TCK m.25/1'de bir kişiden gelen haksız saldırıya karşı düzenlenmiştir, olayda tehlike doğa olayından kaynaklandığı ve haksız bir saldırı bulunmadığı için A yanlıştır. Haksız tahrik TCK m.29'da haksız bir fiilin yarattığı hiddet veya elem hâlini düzenler, bir doğa olayı tahrik sayılmayacağından E de yanlıştır. Kanun hükmünü yerine getirme ile hakkın kullanılması TCK m.24 ve m.26'da ayrı hukuka uygunluk sebepleri olarak düzenlenmiş olup olayda bunların koşulları bulunmadığından B ve D de kabul edilemez. Cevap C.

Doğru cevap: A — Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir.

TBK m.12, sözleşmelerin geçerliliğinin kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı olmadığını söyler; şekil serbestliği kuraldır, şekil zorunluluğu istisnadır. Bu nedenle bütün sözleşmelere resmî şekil şartı getiren B yanlıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, kanunda öngörülen şeklin kural olarak geçerlilik şekli olduğunu ve bu şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmelerin hüküm doğurmayacağını belirttiğinden, sonucu iptal edilebilirlik sayan D de yanlıştır. TBK m.1 sözleşmenin tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamasıyla kurulduğunu düzenlediği için C ve E kabul edilemez. Cevap A.